دۇبىرگە تولى دۇنيە
جۇما, 24 اقپان 2012 8:09
ەكى وتتىڭ ورتاسىندا قالعان سيريا
سيرياداعى جاعداي كۇن ساناپ ۋشىعىپ بارا جاتىر. بىلاي جالعاسا بەرۋى دە مۇمكىن ەمەستەي. مۇنىڭ اياعى ۇلكەن قاقتىعىسقا تىرەلىپ, ەل حالقى ءۇشىن اۋىر زاردابى بار وقيعاعا ۇلاسۋى ىقتيمال. سودان دا الەم جۇرتشىلىعى بۇل ەلگە ءجىتى نازار اۋدارىپ وتىر.
جۇما, 24 اقپان 2012 8:09
ەكى وتتىڭ ورتاسىندا قالعان سيريا
سيرياداعى جاعداي كۇن ساناپ ۋشىعىپ بارا جاتىر. بىلاي جالعاسا بەرۋى دە مۇمكىن ەمەستەي. مۇنىڭ اياعى ۇلكەن قاقتىعىسقا تىرەلىپ, ەل حالقى ءۇشىن اۋىر زاردابى بار وقيعاعا ۇلاسۋى ىقتيمال. سودان دا الەم جۇرتشىلىعى بۇل ەلگە ءجىتى نازار اۋدارىپ وتىر.
بيلىك پەن وپپوزيتسيا اراسىنداعى قاقتىعىس وسىدان ءبىر جىل بۇرىن, اراب ءدۇنيەسىندەگى رەۆوليۋتسيالىق ءورلەۋگە وراي باستالعان. ءبىراز ەلدە باسشىلار قارسىلاستاردىڭ تەگەۋرىندى قيمىلىنا توتەپ بەرە المادى: بىرەۋلەرى ەلدەن باس ساۋعالاپ قاشىپ كەتتى, بىرەۋلەر تاقتان قۇلاپ, سوت ۇكىمىن كۇتىپ جاتسا, بىرەۋلەرى ءوز حالقىمەن سوعىسىپ قۇربان بولدى. ال سيريانىڭ پرەزيدەنتى باشار اساد ءالى بيلىك باسىندا. قارسىلىققا شىققانداردى كۇشپەن باسىپ كەلەدى. ءوز حالقىنىڭ قىرىلعانىنا قارايتىن ءتۇرى جوق. التى مىڭداي ادام قازا تاۋىپتى. باشار اساد بيلىك جاعىنان دا قۇرباندىق از ەمەستىگىن ايتۋعا قۇمار – ەكى مىڭنان استام اسكەريلەر مەن پوليتسيا قۇربان بولعان.
مۇنداي قۇرباندىققا جول بەرمەۋگە بولاتىن با ەدى؟ العاشقى ساتتە-اق حالىقتىڭ تالابىن تىڭداپ, ونىڭ رەتتىلەرىن قابىل العاندا, ءتىل تابىسۋعا دا بولار ەدى. كەيىنىرەك ول تالاپتاردىڭ كەيبىرىن ورىندادى دا: ەلدەگى وتىز جىلدان اسا ۋاقىت قالىپتاسقان توتەنشە جاعدايدى جويدى, ۇكىمەتتى دە الماستىردى. بىراق مۇنىڭ ءبارى كەش ەدى. ەندى پرەزيدەنتتىڭ مۇنداي ءماجبۇرلىككە بارعانىن سەزىنگەن, ءبىرشاما قۇرباندىققا ۇشىراعان وپپوزيتسيانىڭ تالابى دا كۇشەيدى.
سيريا – الەمدەگى ەڭ ميليتارلانعان مەملەكەتتىڭ ءبىرى. ءوزى شامالاس ەلدەرگە قاراعاندا, تۇراقتى اسكەرى بىرنەشە ەسە كوپ. وعان قوسا رەزەرۆتەگى اسكەرى ءجانە بار. ەلدە قاتاڭ ءتارتىپ قالىپتاسقان. بىراق بۇل وعان قورعان بولا المادى – وپپوزيتسيا ونىڭ كەتۋىن تالاپ ەتىپ وتىر.
ەكىنشىدەن, ول ديپلوماتيالىق ساياساتتا ءۇلكەن قاتەلىككە جول بەردى. رەسەي ءجانە قىتاي سياقتى دەرجاۆالاردىڭ قولداۋىنا سەنىپ قالدى. وبالى نە كەرەك, بۇل ەكى ەل دە ونى قولداپ-اق باقتى. وزدەرىنىڭ ۆەتو قۇقىن پايدالانىپ, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە سيرياعا قارسى شەشىمنىڭ قابىلدانۋىنا جول بەرمەدى. بىراق سيريانى ايىپتاعان, باشار اسادتى بيلىكتەن كەتۋگە شاقىرعان شەشىم بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا قابىلدانىپ, اتالعان ەكى دەرجاۆانىڭ قولداۋى بۇل ەلگە ەشنارسە بەرگەن جوق. سونىمەن قاتار, سيريا بۇرىن اراب مەملەكەتتەرى ليگاسىنا كىرگەن اعايىن مەملەكەتتەرىنەن دە ايىرىلىپ, ديپلوماتيالىق وقشاۋلانۋعا ۇشىرادى.
اراب مەملەكەتتەرى ليگاسىنىڭ شەشىمىمەن بۇگىندەرى تۋنيستە «سيريا دوستارى» كونفەرەنتسياسى ءوتىپ جاتىر. وعان دا رەسەي قاتىسپايتىنىن مالىمدەدى. سەبەپ – وعان وپپوزيتسيا وكىلدەرى شاقىرىلىپ, بيلىك وكىلدەرى شاقىرىلماعان كورىنەدى. شاقىرىلعاندا دا باشار اسادتىڭ بارۋى ەكىتالاي ەدى-اۋ. بۇل جيىنعا قاتىساتىنداردىڭ ەشقايسىسى دا ونى دوس سانامايتىنى بەلگىلى. ولار نەگىزىنەن سيريا ءبيلىگىن ايىپتاپ, بۇل ەلدەگى قانتوگىستى توقتاتۋدى تالاپ ەتەتىنى انىق.
سيرياعا بايلانىستى قازىر باشار اسادتىڭ رەجىمىن قولداۋشىلار مەن ايىپتاۋشىلار اراسىندا كۇرەس ءجۇرىپ جاتىر. ەكى جاق تا ايانار ەمەس. تەك ەكى وتتىڭ ورتاسىندا قالعان حالىققا قيىن بولىپ تۇر.
بۇل سوعىستى بولدىرتپاي قويمايتىنداي
سوڭعى كەزدە ايتىپ جاتقان اڭگىمەلەردى تىڭداساڭ, يران مەن يزرايل اراسىنداعى سوعىس بولماي قويمايتىنداي كورىنەدى. ءتىپتى ءيزرايلدىڭ نەگىزگى جاقتاستارى وعان سوعىستى باستاماي قويا تۇر دەگەنىنە قاراعاندا, بۇل ءوزى شەشىلىپ قويعانداي.
باسقا ەمەس, مۇنى ۇلىبريتانيا سىرتقى ءىستەر ءمينيسترى ۋيليام حەيگ پەن اقش-تىڭ شتابتار باستىقتارى ءبىرىككەن كوميتەتىنىڭ توراعاسى, گەنەرال مارتين دەمپسي, سونداي-اق اقش قورعانىس ءمينيسترى لەون پانەتتا ايتىپ وتىرسا, قايتىپ سەنبەسسىڭ. ولار يزرايلگە توقتاۋ ايتقاندا, جالپى يرانعا سوققى بەرۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ وتىرعان جوق, وعان جان-جاقتى دايىندىق جاساپ بارىپ كىرىسكەندى ءجون سانايدى.
ءبىراز جىلدان بەرگى يران مەن يزرايل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس, ناقتىراق ايتقاندا, قاراما-قايشىلىق بارعان سايىن ۋشىعىپ, ونىڭ بەتالىسى قالاي دا قارۋلى قاقتىعىسقا سوقتىراتىنىن اڭعارتقانداي. يران پرەزيدەنتى يزرايل مەملەكەتىن كارتادان ءوشىرىپ تاستاۋ قاجەتتىگىن ايتقاننان كەيىن-اق يزرايلدە وعان قارسى ناۋقان باستالدى.
بۇل جەردە قىرقىسقان ەكى جاقتىڭ ءبىرىن ماقۇلداۋ قيىن. يران پرەزيدەنتىنىڭ ەكسترەميستىك مالىمدەمەلەرىن قولداماعانمەن, بۇل ەلدىڭ دە باسقالار سياقتى ءوز يادرولىق باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋعا قۇقى بار ەمەس پە دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. سوڭعى بولىپ يادرولىق قارۋعا يە بولعان ءۇندىستان مەن پاكستانعا ءتۇرلى سانكتسيالار قولدانىلعان جوق قوي. وعان يرانعا قارسىلاردىڭ جاۋابى دايىن: ولار باسقا ەلدەرگە قارسى كۇش قولدانۋ نيەتتەرىن بىلدىرمەيدى, ميليتاريستىك باعىت ۇستانبايدى دەگەندى ايتادى. سونداي-اق الەم ەلدەرى حالىقارالىق اتوم ەنەرگياسى ءجونىندەگى اگەنتتىكپەن (ماگاتە) بايلانىستى جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ تالاپتارىن ورىندايدى. ال يران ولاردى ءوز ىسىنە ارالاستىرمايدى.
يزرايلگە يرانعا قارسى سوعىستى كىدىرتە تۇر دەيتىندەر ءبىراز سەبەپتى العا تارتادى. ەڭ الدىمەن, ەكى ەل اراسى اجەپتاۋىر جەر, يزرايل ۇشاقتارىنىڭ يرانعا جەتىپ, نىسانداردى بومبالاپ, قايتىپ كەلۋىنە مايى جەتپەيدى. ول ءۇشىن اۋەدە ماي قۇيىپ بەرەتىن ۇشاقتاردى قوسا ۇشىرۋعا تۋرا كەلەدى. ال بۇل ۇشاقتاردىڭ ءوزىن قورعايتىن ءبىراز كۇش كەرەك. ونداي كۇش ءيزرايلدىڭ ءبىر وزىنەن تابىلا بەرمەيدى. سونداي-اق يزرايل ۇشاقتارىنىڭ بومبالاۋعا بارىپ, قايتقانىنا يران جاعى جاي قاراپ وتىرا بەرمەيتىنى جانە بار, بۇل ەلدە سوڭعى كەزدە زىمىراندىق قورعانىس قۇرالدارى قاتتى جەتىلىپ وتىر. سولاردى جوياتىن ءبىراز كۇش تاعى كەرەك. تاعى ءبىر جاي: يراننىڭ يادرولىق نىساندارىنىڭ ءوزى مىقتاپ قورعالعان, ءبىر بومبالاۋدان جويىلا سالماس.
ەكى جاق تا بۇل سوعىستى بولدىرتپاي قويمايتىنداي. ارقايسىسى ەكىنشى جاقتىڭ تاياق جەيتىنىن ايتادى. يران ەكونوميكالىق سانكتسيالاردان قورىقپايتىنىن مالىمدەسە, ونىڭ قارسىلاستارى مۇنداي جاعدايدا ودان قاتتىراق شاراعا باراتىنىن ءبىلدىرىپ وتىر. بىرەۋى شەگىنەر ەمەس. اۋىلدا «ەندى بۇلار توبەلەسپەي قويمايدى» دەپ جاستاردى توبەلەستىرەتىن شاعىستىرۋشىلار بولۋشى ەدى. سونداي ءبىر ارانداتۋ تابىلسا, سوعىس بۇرق ەتە قالعانداي. وسىندايدا حالىقارالىق باس ۇيىم – بۇۇ-نىڭ بۇل ەرەگىسكە بەلسەنە ارالاسۋى قاجەتتەي كورىنەدى.
ماماديار جاقىپ.
