اللا كوگايدىڭ اكەسى اسكەري ۇشقىش بولدى. الايدا ونىڭ ماڭدايىنا ۇشۋ جازىلماپتى. 1936 جىلى پاۆەل كوگاي ۇشقىشتار ۋچيليششەسىن بىتىرگەننەن كەيىن اعاسىنىڭ سوڭىنان كەڭەس اسكەرىنىڭ كادر وفيتسەرى بولىپ حالىق جاۋى رەتىندە تۇتقىندالدى. قيىر شىعىستاعى تۇرمەدە پاۆەل اتۋ جازاسىن كۇتتى. الايدا ونى الدىمەن مەتەورولوگ رەتىندە جىبەرگەن ءشولدى ارالدا بولدى, ال 1937 جىلدىڭ سوڭىندا ونى ۆلاديۆوستوكتان قازاقستانعا جەر اۋداردى.
جەر اۋدارىلماس بۇرىن ول ءوزىنىڭ ومىرلىك جولداسىن, اللانىڭ اناسىن جولىقتىردى. «كورەي ۇلتىنىڭ قىزىن كوردىم. مەنىمەن باراسىڭ با دەپ سۇرادىم. ول كەلىستى. ونىڭ ەشكىمى جوق ەدى», – دەيدى اللا پاۆلوۆنا كوگاي.
اللانىڭ بولاشاق اتا-اناسىن اقتاشقا, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ بوستاندىق اۋدانىنا جىبەردى (قازىر بۇل وزبەكستان اۋماعى). اللا دۇنيەگە كەلدى. بىراق اكەسى بىرنەشە اي بويى قىزىن كورە المادى.
«تۋعاننان كەيىن مەن ءۇش اي اتاۋسىز, اكەسىز بولدىم», – دەيدى اللا پاۆلوۆنا. اكەسى تاۋدا مەتەورولوگ بولىپ جۇمىس ىستەدى, ال اناسى تاۋ ەتەگىندە تۇردى. وعان تۇسۋگە رۇقسات بەرىلمەگەن, سەبەبى بۇل قاشىقتىق 30 شاقىرىمنان ارتىق بولعان, ال كورەيلەرگە ولار قونىستانعان جەردەن 30 كيلومەتردەن الىستاۋعا رۇقسات بەرگەن جوق. مەن تۋعان اۋرۋحانانىڭ ورىس باس دارىگەرى بارلىق جەردە: ء«يا, بۇل نە قىلعان باسسىزدىق؟! بالاسى دۇنيەگە كەلدى, ادامعا قىزىن كورۋگە رۇقسات بەرىلمەيدى مە؟», – دەپ نارازىلىق تانىتتى. وسىلايشا دارىگەردىڭ كومەگىمەن اكەسى اللانى باۋىرىنا باستى.
اللانىڭ اناسى قىزى ءتورت جاستا بولعاندا كوز جۇمدى. وتباسىعا تالدىقورعان وبلىسىنا قونىس اۋدارۋعا رۇقسات بەردى. ولار قونىستانعان ۇجىمشار الدىمەن جاي عانا «20-شى نۇكتە» دەپ اتالدى, ال كەيىن وعان «جاڭا الەم» دەگەن اتاۋ بەرىلدى.
«اكەسى ءارتۇرلى سالادا جۇمىسشى بولىپ جۇمىس ىستەدى. ءبىزدىڭ ەشقايدا شىعۋعا قۇقىعىمىز جوق, ۇشتوبە توراپتى ستانتسياسىنا دەيىن عانا جاياۋ جۇرە الدىق. سونداي-اق, اي سايىن ميليتسياعا تىركەلىپ وتىردىق. بالا بولسام دا, مەن دە باردىم. مەنى وتانىن ساتقان ادامنىڭ قىزىمىن دەپ جازۋعا ءماجبۇر ەتتى. ءبىر كۇنى مەن: «بۇل دۇرىس ەمەس, باسىمدى كەسسەڭدەر دە, جازبايمىن», – دەدىم. مەن ول كەزدە ون جاستا بولاتىنمىن. سوندا مەنى تەرگەپ وتىرعان ادام اكەمە: «قىزىڭىزدىڭ مىنەزىن-اي!», – دەدى.
كولحوزدا ەشكىم ولاردى «جاۋ», «ساتقىن» دەپ اتاعان جوق. اللانىڭ ايتۋىنشا, باستاپقىدا ەلدى مەكەندە تەك قازاقتار مەن جەر اۋدارىلعان كارىستەر عانا تۇردى. بىراق بىرتە-بىرتە «جاڭا الەم» كوپۇلتتى اۋىلعا اينالدى.
ء«بىز العاشقىلاردىڭ ءبىرى بلدىق. سوعىس كەزىندە ءبىزدىڭ اۋىلدى ينگۋش, شەشەن, پولياكتار, تۇرىكتەر, نەمىستەر مەكەن ەتە باستادى. ولار بىزگە ۇنەمى قول ۇشىن سوزىپ تۇراتىن. ولاردىڭ ارقاسىندا ءبىز ءتىرى قالدىق. ولار تۇقىممەن, نانمەن, تاعاممەن, قولدارىنداعى بار نارسەسىمەن ءبولىستى. وزدەرى وتە ناشار ءومىر سۇرگەندەرىنە قاراماستان. بارىن اياعان جوق. بالالاردى ءبىرىنشى تاماقتاندىرىپ, وزدەرى قالعانىن جەيدى. كولحوز توراعاسى كارىس ۇلتىنىڭ جەر اۋدارىلعان وكىلى بولدى. دانيل فەدوروۆيچ حۆان, وتە ادال جانە ادامگەرشىلىگى مول ادام بولاتىن», – دەيدى اللا پاۆلوۆنا.
اللا سەگىز جىلدان بەرى كۇرىش القابىندا جۇمىس ىستەدى. كۇرىش القابىندا تەك بالالاردىڭ جۇمىس ىستەگەنىن ەسكە الدى. تاڭعى ساعات 8:00-دەن كەشكە 18:00-گە دەيىن جۇمىس ىستەيتىنبىز. بىراق ءبىز جۇمىسقا ۇيرەندىك, ءبىز جەڭىس ءۇشىن جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك دەپ ەسەپتەدىك. «بارلىعى مايدان ءۇشىن!» «بارلىعى جەڭىس ءۇشىن!». سوندا دا بالالىق شاعىم جاقسى ءوتتى», – دەيدى اللا پاۆلوۆنا.
الدىمەن تەك اكەسى مەن قىزى عانا ءبىر شاڭىراق استىندا ءومىر سۇرسە, كەيىن ولارعا اللينا اجەسى قوسىلدى. سونداي-اق, اكەسى ەكىنشى رەت ۇيلەنىپ, «ەكىنشى اناسى» پايدا بولدى. ال پاۆەلدىڭ ۇلكەن اعاسى كەيىن ءتىرى بولىپ شىقتى: ول حالكين-گولعا سوعىسۋعا جىبەرىلىپ, كەيىن فين سوعىسىنا اتتاندى. ال 1941 جىلى دەنساۋلىعىنا بايلانىستى مايدانعا العان جوق. اللانىڭ اكەسى وقىعان اسكەري ۇشقىش بولعانىمەن, مايدانعا جىبەرىلمەدى.
كولحوزدا تەك جەتى جىلدىق مەكتەپ بولعان, بىراق اكەسى اللانىڭ ءبىلىم العانىن قالادى. كوشۋگە رۇقسات بەرگەندە, تالدىقورعان قالاسىنا كەتىپ, 10 سىنىپتى وقىپ, سودان كەيىن قوستاناي مەدۋچيليششەسىن ءبىتىردى. فەلدشەر بولىپ, اقتوبە وبلىسىنداعى كولحوزدا ءۇش جىل جۇمىس ىستەدى. «مەن تەراپەۆت, حيرۋرگ, اكۋشەر بولدىم. قىستا-شانادا, جازدا-ماشينادا, زيل كولىگىن جۇرگىزدىم. سولاي ءجۇرىپ قازاق ءتىلىن ۇيرەندىم».
تسەلينوگراد اۋدانىنا اللا كوگاي 1964 جىلى جۇمىس ىزدەپ كەلدى. «مۇندا جۇمىس جاعى جاقسى بولدى! قانشا كۇش بار, سونشا جۇمىس ىستەۋگە بولادى. مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەر جەتىسپەدى. مەن «جەدەل جاردەم» فەلدشەرى بولىپ جۇمىس ىستەدىم. 1-ءشى قالالىق اۋرۋحانادا 35 جىل ەڭبەك ەتتىم», – دەيدى ول.
اللا پاۆلوۆنا قالادا وسى جىلى 30 جاسقا تولاتىن كورەي ەتنوبىرلەستىگىن قۇرۋعا ۇيىتقى بولدى.
«1989 جىلى قالادا كورەي مادەني ورتالىعى قۇرىلعاندا مەن بىردەن سول جەرگە كەلدىم. ءبىزدىڭ مادەنيەتىمىز بەن تاريحىمىزعا قاتىستى بارلىق نارسە ماعان وتە قىزىقتى بولدى. كورەيلەردىڭ ءدال وسىنداي جاعدايعا تاپ بولعانىنا قىنجىلدىم. كەيىن زەرتتەپ, ءبارىن ءبىلدىم».
اللا كوگاي الەكساندر ۆونگايدان كەيىن كورەي ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ەكىنشى توراعاسى بولعان ۆاسيلي كيمگە تۇرمىسقا شىقتى. اللا پاۆلوۆنا مەن ۆاسيلي حاريتونوۆيچ كورەي مادەني بىرلەستىگىنىڭ حورىن قۇردى.
بۇگىن اللا پاۆلوۆنا بىرلەستىكتىڭ بەلسەندى مۇشەسى بولىپ قالا بەرەدى. وندا «نوين-دان» ول قاريالار قوعامىن باسقارادى, ونسىز بىردە-ءبىر ماڭىزدى شارا وتپەيدى.
«قازاقستاندا ءبىز ەركىندىك الدىق, قازاقستان ءبىزدىڭ وتانىمىز بولدى», – دەيدى قاريا.
