باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى
سەنبى, 30 ماۋسىم 2012 7:53
زاماناۋي ۇردىسكە ساي ورلەۋ
ەرتەڭ استانادا نەيروحيرۋرگتەردىڭ ءىى سەزى جۇمىسىن باستايدى
باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى
1 شىلدە كۇنى وتاندىقنەيروحيرۋرگتەردىڭ ەكىنشى سەزى ءوزجۇمىسىن باستايدى. وسى ايتۋلىوقيعانىڭ قارساڭىندا جالپىنەيروحيرۋرگيا بولىمشەسىنىڭمەڭگەرۋشىسى سەرىك كارىبايعاجولىعىپ, اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
سەنبى, 30 ماۋسىم 2012 7:53
زاماناۋي ۇردىسكە ساي ورلەۋ
ەرتەڭ استانادا نەيروحيرۋرگتەردىڭ ءىى سەزى جۇمىسىن باستايدى
باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى
1 شىلدە كۇنى وتاندىقنەيروحيرۋرگتەردىڭ ەكىنشى سەزى ءوزجۇمىسىن باستايدى. وسى ايتۋلىوقيعانىڭ قارساڭىندا جالپىنەيروحيرۋرگيا بولىمشەسىنىڭمەڭگەرۋشىسى سەرىك كارىبايعاجولىعىپ, اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– سەرىك دۇزەلباي ۇلى, قازىرگى تاڭدامەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭكەنجەلەپ قالعانى جيى ايتىلادى. قوعامىمىز كاپيتاليستىك جۇيەگەوتسە دە, مەديتسينانى تۇتاستايدەرلىك ۇكىمەت قارجىلاندىرىپوتىر. كەپىلدەندىرىلگەن مەديتسينالىق كومەكتىڭ ىشىندەگى نەشە تۇرلى قىمبات دارىلەر مەن قىمباتوتالاردىڭ وزى-اق ۇكىمەتكە سالماق سالاتىنىن شامالايتىن بولساق, بۇلجونىندە ەرتە مە, كەش پە ماسەلە كوتەرىلەتىنىن ىشىمىز سەزەدى. سوندىقتانالدىمەن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جايلى ورتالىقتىڭ ۇستانىمىقانداي دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە وي تارقاتساڭىز.
– راسىندا قازىرگى تاڭدا قوعامىمىزدا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى ەستىگەنىمەن, ول جايىندا جارىتىپ ەشتەڭە ءبىلمەيتىن ازاماتتارىمىز بارشىلىق. ويتكەنى, بۇل 90-جىلداردا قوعامدا ءبىراز پىكىر تۋدىرىپ, كەيىننەن ءوز-وزىنەن ساپ تيىلدى. سول كەزەڭدە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى قۇرىلعانى بەلگىلى. بىراق قور ءبىر سەبەپتەرمەن جۇمىسىن توقتاتتى دا, قاراپايىم حالىق مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ بۇگە-شىگەسىن بىلە الماي ءارى وزدەرىنىڭ «ساقتاناتىندىقتارىنا» سەنە الماي قالدى دەسەك دۇرىس بولار. نەگىزىندە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قوعامىمىزداعى ءاربىر ادام ءۇشىن وڭتايلى جۇيە دەر ەدىم. ءاربىر ادام ءوز-وزىنە ساقتاندىرۋ كىتاپشاسىن اشسا دا, ءتىپتى ونى سول ادام جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالار مەن اكتسيونەرلىك قوعامدار, باسقا دا جۇمىس ورىندارى جۇزەگە اسىرسا دا بۇنىڭ الگى ادامنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن ماڭىزى زور. ءبىز ءبىر نارسە جايىندا ايتقان كەزدە ۇنەمى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ ءتاجىريبەسىنە سۇيەنەمىز. ويتپەسكە لاجىمىز دا جوق. كاپيتاليستىك ءجۇيەدەگى سول مەملەكەتتەردىڭ بارلىعىندا ادامدار مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى بويىنشا ەم الادى. بىراق بۇدان تەگىن ەمدەۋ ولاردا جوق ەكەن دەگەن ۇعىم شىقپاۋعا ءتيىس. ءبىر جاعىنان تەگىن ەمدەلۋ, ءبىر جاعىنان مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ بويىنشا ەم قابىلداۋدى قاتار جۇرگىزىپ وتىرعان مەملەكەتتەر بار.
مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ – حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ جۇيەسى. قورعا جينالعان قاراجات ەسەبىنەن ازاماتتاردىڭ تەگىن مەديتسينالىق كومەك الۋىنا كەپىلدىك بەرۋدى كوزدەيدى. بۇل مىندەتتى جانە ەرىكتى ساقتاندىرۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. مىندەتتىسى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدىڭ ءبىر بولىگى بولىپ تابىلادى جانە مۇندا ساقتاندىرۋ جارنالارى جۇمىس ىستەۋشى ازاماتتار ءۇشىن كاسىپورىن, ۇيىم, باسقا دا جۇمىس بەرۋشىلەر قاراجاتىنان ءتولەنەدى, ال ەڭبەككە جارامسىزدار, جۇمىسسىزدار ءۇشىن ءتيىستى دەڭگەيدەگى بيۋدجەتتەردەن قاراجات اۋدارىلادى. ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدا ساقتاندىرۋ تاريفتەرى ساقتاندىرۋشى ۇيىم مەن مەديتسينالىق مەكەمە اراسىنداعى كەلىسىم بويىنشا بەلگىلەنەدى. ساقتاندىرۋ شارتتارىن ازاماتتار جەكە وزدەرى جاسايدى دەپ ءبىر توقتايىق. ازىرگە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ساقتاندىرۋدىڭ وسى ەكى ءتۇرى دە شامالاپ قانا قولدانىسقا ەنىپ كەلەدى. اسىرەسە, قالتالى ازاماتتار مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ ءتيىمدى ءارى قولايلى ەكەندىگىن سەزدى. ءبىزدىڭ ورتالىقتا اقىلى تۇردە ەمدەلەتىن ادامداردى كورگەندە تۋىنداعان وي بۇل. سونداي-اق, كەيبىر ءىرى كومپانيالار ءوز جۇمىسشىلارىنىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن مۇددەلى بولىپ, ولاردىڭ ءبىزدىڭ ورتالىقتا ەمدەلىپ جاتقان جاعدايلارى بارشىلىق.
ال ەندى ءبىزدىڭ ۇستانىمىمىزعا كەلەتىن بولساق, ەلباسىنىڭ «باسەكەگە قابىلەتتى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ءۇشىن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ دامىعان بولۋى كەرەك» دەگەن پىكىرىنە سۇيەنەمىز.
– وسىندا مەديتسينالىق تۋريزمنىڭ ورتالىق قىزمەتىن دامىتۋداعى باسىمباعىتتاردىڭ بىرى ەكەنىن بىلەمىز. بۇل جۇمىس قالاي جۇرىپ جاتىر؟
– ورتالىعىمىزدا نەيروحيرۋرگياعا قاجەتتى زاماناۋي قۇرال-جابدىقتاردىڭ بارلىعى دەرلىك بار. ءتىپتى ونداي قۇرال-جابدىقتار تمد-نىڭ كەيبىر مەملەكەتتەرىندە جوق ەكەنىن سەنىممەن ايتا الامىن. دارىگەرلەرىمىزدىڭ بىلىكتىلىگى دە تالاس تۋدىرمايدى. ءبىزدىڭ باسشىمىز سەرىك قۋاندىق ۇلى الىستى بولجاي بىلەتىن ستراتەگ ادام دەيتىن بولساق, ونىڭ مەديتسينالىق تۋريزمنەن تۇسەتىن كىرىس ارقىلى كەيبىر شىعىنداردى جابۋ جايىنداعى قۇندى پىكىرلەرى دە كوكەيگە قونىمدى. سوندىقتان مەكەمەمىزگە قازىرگى كەزدە وزبەكستان, قىرعىستان, تاجىكستان سەكىلدى تمد مەملەكەتتەرىنەن, رەسەيدىڭ ءبىزدىڭ ەلگە جاقىن چەليابى, ساراتوۆ, ومبى وبلىستارىنان ادامدار كەلىپ, اقىلى تۇردە ەمدەلەدى. ول قارجىعا ءبىز مامانداردى وقىتۋ, شەت ەلدەردەن اپپاراتتار اكەلۋ ماسەلەلەرىن شەشىپ جاتىرمىز. راس, بۇل قارجى ورتالىققا قۇيىلىپ جاتقان بيۋدجەتتىك قارجىدان الدەقايدا از. تاعى ءبىر اتاپ كورسەتەر ءجايت – مەديتسينالىق تۋريزم ارقىلى وتاندىق مەديتسينا جەتىستىگىن شەت مەملەكەتتەردە ءدارىپتەۋگە مۇمكىندىك الدىق. ءالگىندە تمد مەملەكەتتەرىنەن ناۋقاستار ارنايى كەلىپ ەم قابىلدايتىنىن ايتتىم. سونداي-اق, وسىندا تۇراتىن نە ۋاقىتشا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن الىس شەتەلدىڭ, ياعني, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا سىندى دامىعان ەلدەردىڭ ازاماتتارى دا ءبىزدىڭ مەديتسيناعا سەنىم ءبىلدىرىپ, ورتالىعىمىزدا ەمدەلىپ جاتادى. بۇل ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. تمد مەملەكەتتەرىنە سەزگە, كونفەرەنتسياعا باراتىن ءبىزدىڭ مامانداردى سول ەلدەردە تانىپ, قۇرمەتتەپ جاتاتىنى دا كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى.
– شەتەلدەن كەلەتىن ازاماتتار ۇشىن نەيروحيرۋرگيا عىلىميورتالىعىنداعى قىزمەت باعاسى قانشالىقتى قولجەتىمدى؟
– مەديتسينالىق ءتۋريزمنىڭ تاريحى تىم ارىدا جاتىر. بۇنىڭ مىڭ جىلدىق تاريحى بار دەسەك قاتەلەسپەيمىز. ءبىر ەلدىڭ ازاماتتارىنىڭ ەكىنشى ءبىر ەلدە ەمدەلۋى ەشقانداي دا جاڭالىق ەمەس. ال قولجەتىمدىلىك تۇرعىسىنان سۇراق بولماۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, ءاربىر ادام ءوز دەنساۋلىعى ءۇشىن كەز-كەلگەن سومانى تولەيتىنى ءومىردىڭ شىندىعى. دەسە دە, بىزدەگى قولجەتىمدىلىكتى ايتىپ وتەيىن. ءبىزدىڭ ورتالىقتا جاسالاتىن اقىلى وتالاردىڭ قۇنى وزگە دامىعان ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ءبىر جارىم, ەكى ەسەگە دەيىن ارزان. ونىڭ ءوز سەبەپتەرى بار. سوندا قاراپايىم حالىق ارزان ءارى ساپالى ەم العانعا قىزىقپايدى دەيسىز بە؟ كاپيتاليستىك جۇيەدە ءومىر سۇرەتىن ەلدەردە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن ادامدار سانى وتە كوپ ەكەنىن ءبىز ءتۇرلى اقپارات كوزدەرى ارقىلى ءبىلىپ وتىرمىز. مىسالى, اقش-تىڭ وزىندە بۇنداي ادامدار ەلۋ ميلليون شاماسىندا ەكەن. ال ساقتاندىرۋدىڭ ءوزى وتە اۋىر جاعدايداعى ناۋقاستارعا كەتەتىن شىعىنداردى تولىعىمەن جاپپايتىنى تاعى بەلگىلى. سوندىقتان ولار نە ىستەيدى؟ مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ باعاسى قولجەتىمدى ەلدەردەن ەم قابىلدايدى. تەك اقش ەمەس, باتىس ەۋروپا مەن كانادا تۇرعىندارىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگى وزگە ەلدەردە ەمدەلەتىنى قازىرگى تاڭدا جاسىرىن ەمەس. بۇنىڭ ءارتۇرلى سەبەپتەرى بار دەسەك, ەڭ باستىسى بۇل ەلدەردە ەمدەلۋ وتە قىمبات. سوندىقتان ءبىزدىڭ ورتالىق قولجەتىمدى باعا ۇسىنىپ وتىر دەپ سەنىممەن ايتا الامىن.
– ەرتەڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى نەيروحيرۋرگتەرىنىڭ ءىى سەزى ءوز جۇمىسىن باستايىن دەپ وتىر. بۇل ورايدا ءسىز باسقاراتىن بولىمشە نەيروحيرۋرگيا سالاسىندا قانداي ماسەلەلەر كوتەرەدى؟ سول تۋرالى قىسقاشا ايتا كەتسەڭىز.
– ءبىزدىڭ بولىمشەدە باستاعى جانە ميداعى ىسىكتەردىڭ ءتۇر-ءتۇرىنە, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى گيدروتسەفالياعا, قازاقشا ايتقاندا سۋمىيلىققا, ميداعى تامىر اۋرۋلارىنا, ميداعى دامۋدىڭ تەجەلۋىنە قاتىستى ءتۇرلى دەرتتەرگە, باسقا دا اۋرۋ تۇرلەرىنە وتا جاسالادى. ول وتالاردى Siemens, Medtronic, Storz, Carl Zeiss فيرمالارىنىڭ ەڭ الدىڭعى قاتارلى اپپاراتتارىن پايدالانىپ, بىلىكتى دارىگەرلەرىمىز ارقىلى جۇزەگە اسىرامىز. سوندىقتان سەز بارىسىندا ءبىز ءماسەلە كوتەرۋدەن بۇرىن قانداي وتالار جاسالىپ جاتقانىن, ول ءۇشىن قانداي ادىستەر پايدالانۋدا ەكەنىن الدىمەن ايتاتىن بولامىز. ويتكەنى, قازىر بىرقاتار ماسەلەلەردە كەمشىن تۇستارىمىز بولعانىمەن, بىلىكتىلىك جونىنەن ءدارىگەرلەرىمىز شەتەلدىڭ دارىگەرلەرىنەن كەم ەمەس دەپ تولىق سەنىممەن ايتاتىن دەڭگەيدەمىز. سول ءۇشىن سەزدە نەگىزىنەن تاجىريبە ۇيرەنەتىن ەمەس, الماساتىن بولامىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
