دەنساۋلىعىمىز بەن ابىرويىمىزدى بىرگە كوتەرەيىك
بەيسەنبى, 21 ماۋسىم 2012 7:43
جىل سايىن جۇرە پايدا بولعان يممۋن تاپشىلىعى سيندرومى (جيتس) قۇرباندارىن دۇنيەجۇزىلىك ەسكە الۋ كۇنى اتاپ وتىلەدى. بۇل جولعى ەسكە الۋ «دەنساۋلىعىمىز بەن ابىرويىمىزدى بىرگە كوتەرەيىك» دەگەن تاقىرىپتا ۇيىمداستىرىلدى.
اكتسيانى وتكىزۋدىڭ ماقساتى جيتس-تان قايتىس بولعان ادامداردىڭ پروبلەمالارىنا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ نازارىن اۋدارۋ, سونداي-اق جىنىستىق قاتىناس ءتارتىبىن ساقتامايتىن جانە ەسىرتكى تۇتىناتىن ادام-داردىڭ اۋىرۋ مۇمكىندىگى جوعارى ەكەنىن حالىقتىڭ ەسىنە سالۋ بولىپ تابىلادى.
بەيسەنبى, 21 ماۋسىم 2012 7:43
جىل سايىن جۇرە پايدا بولعان يممۋن تاپشىلىعى سيندرومى (جيتس) قۇرباندارىن دۇنيەجۇزىلىك ەسكە الۋ كۇنى اتاپ وتىلەدى. بۇل جولعى ەسكە الۋ «دەنساۋلىعىمىز بەن ابىرويىمىزدى بىرگە كوتەرەيىك» دەگەن تاقىرىپتا ۇيىمداستىرىلدى.
اكتسيانى وتكىزۋدىڭ ماقساتى جيتس-تان قايتىس بولعان ادامداردىڭ پروبلەمالارىنا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ نازارىن اۋدارۋ, سونداي-اق جىنىستىق قاتىناس ءتارتىبىن ساقتامايتىن جانە ەسىرتكى تۇتىناتىن ادام-داردىڭ اۋىرۋ مۇمكىندىگى جوعارى ەكەنىن حالىقتىڭ ەسىنە سالۋ بولىپ تابىلادى.
ادامنىڭ يممۋن تاپشىلىعى ۆيرۋسى (ايتۆ) مەن جۇرە پايدا بولعان يممۋن تاپشىلىعى سيندرومى (جيتس) تۋرالى وسىدان 20 جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن ايتىلا باستادى. وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارىنىڭ باسىندا مەديتسينالىق جۋرنالداردا گوموسەكسۋاليستەردىڭ اراسىندا انىقتالعان اۋرۋدىڭ بەلگىلەرى سيپاتتالىپ, سونداي-اق ناشاقورلاردىڭ ورتاق ءشپريتستى پايدالانعانى تۋرالى ماقالالار جاريالاندى.
جۇرە پايدا بولعان يممۋن تاپشىلىعىنىڭ سيندرومى, كوبىنە جيتس رەتىندە تانىمال, ادامزاتتىڭ ەداۋىر كوپ بولىگىنىڭ ومىرىنە قاۋىپ توندىرەدى. جيتس-تىڭ قوزدىرۋشىسى ايتۆ (ادامنىڭ يممۋن تاپشىلىعىنىڭ ۆيرۋسى). بۇل اتاۋ 1986 جىلى جيتس تۋدىرۋشى ۆيرۋستىڭ بەلگىسى ءۇشىن تەرمين رەتىندە قابىلداندى.
ادامنىڭ يممۋن تاپشىلىعى ۆيرۋسىنىڭ كولەمى جاھاندىق سيپاتقا يە جانە كوپتەگەن الەم ەلدەرىنىڭ الەۋمەتتىك ەكونوميكالىق دامۋىنا شىنىمەن قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىر. ۆيرۋس تسيركۋلياتسياسى ناشاقورلار ورتاسىنان شىعىپ, بىرتە-بىرتە دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا وتكەنى, ونىڭ ىشىندە ايەلدەردىڭ ۇلەس سالماعىنىڭ ارتقانى تۋرالى دا دەرەكتەر بار.
الەمدە ايتۆ جۇقتىرعانداردى كەمسىتۋشىلىك بايقالادى. ايتۆ جۇقتىرعانداردىڭ قۇقىعى ءجيى بۇزىلادى: ولاردى جۇمىسقا قابىلدامايدى, بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرگە ورنالاستىرۋ قيىن.
بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جيتس ۆيرۋسىنا قاتىستى ءبىراز جايلاردىڭ بەتى اشىلدى دەسەك تە, جۇمباق جايلار دا از ەمەس. ايتۆ توسىننان پايدا بولادى ءارى تەز تارايدى. ءالى كۇنگە دەيىن ونىڭ پايدا بولۋ سەبەبى دە انىقتالعان جوق.
ءبىز ايتۆ-نىڭ قان قۇيۋ كەزىندە جۇعاتىنىن بىلەمىز. سول سياقتى اعزانىڭ ءتۇرلى بيولوگيالىق سۇيىقتىقتارى ارقىلى, ورگاندار مەن تىندەردى الماستىرۋ بارىسىندا قاۋىپ كۇشەيەدى. ايتۆ جۇقتىرۋ وقيعاسى بۇيرەك الماستىرۋ كەزىندە, سونداي-اق دونورلاردان ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ كەزىندە ورىن العان فاكتىلەر دە بار.
ايتۆ بىردەن پايدا بولمايدى, ونىڭ العاشقى بەلگىلەرى جۇقتىرعانان كەيىن 3-6 اي وتكەن سوڭ عانا بىلىنەدى. بۇعان دەيىن ادام ءوزىن جاقسى سەزىنىپ, اۋرۋدىڭ بەلگىسىن بايقامايدى دا. ءبىز ءوزىمىزدى جانە جاقىندارىمىزدى وسى دەرتتەن قورعاۋ ءۇشىن بارلىق شارالاردى جاساۋىمىز قاجەت. ال, قوعامنىڭ مىندەتى – ايتۆ جۇقتىرعان ادامدارعا تولىققاندى ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىن جاساۋ, ولارعا قاتىستى ءار ءتۇرلى فورماداعى كەمسىتۋلەرگە جول بەرمەۋ.
الەمدە بارلىعى 40 ميلليونعا جۋىق ادام وسى دەرتكە شالدىققان. ولاردىڭ ۇشتەن ەكىسىنەن كوبى افريكالىقتار. بۇل جەردە ىندەت 1970 جىلداردىڭ سوڭىندا – 1980 جىلداردىڭ باسىندا پايدا بولدى. ايتۆ/جيتس جونىندەگى بۇۇ (يۋنەيدس) جانە بۇكىلالەمدىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىمەن (بۇد) بىرلەسكەن باعدارلاماسىنىڭ باعالاۋى بويىنشا, الەمدە ايتۆ جۇقتىرعان جانە جيتس-قا بايلانىستى 25 ميلليوننان استام ادام قايتىس بولعان.
ەلىمىزدە وسى جىلدىڭ 1-ءشى مامىرىنا دەيىنگى دەرەك بويىنشا ايتۆ جۇقتىرعان 18 459 جانە جيتس-پەن اۋىراتىن 1 561 ناۋقاس تىركەلدى. ايتۆ-عا وڭ ناتيجەلى ستاتۋسپەن تىركەلگەن ادامداردىڭ 47,5 پايىزى 15-29 ارالىعىنداعى جاستار. استانا قالاسىندا ايتۆ جۇقپاسىنا قاتىستى 520 وقيعا تىركەلگەن. 100 مىڭ تۇرعىنعا كورسەتكىش 71,4 قۇرادى. سوڭعى ۋاقىتتا ايتۆ-نىڭ جىنىستىق جولمەن بەرىلۋىنىڭ ۇلەس سالماعى جۇقتىرعاندار سانىنا ايەلدەردىڭ تارتىلۋى ەسەبىنەن ارتقانى بايقالادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جاي, بۇل اۋرۋ ايەلدەردە كوبىرەك كەزدەسىپ وتىر. 14 جاسقا دەيىنگى بالالار اراسىندا ايتۆ جۇقپاسىنىڭ 4 وقيعاسى تىركەلدى.
وسى جىلدىڭ «دەنساۋلىعىمىز بەن ابىرويىمىزدى بىرگە كوتەرەيىك» ۇرانى كەزدەيسوق ەمەس. تەك قانا بىرلەسكەن كۇش ارقىلى ىندەتتى توقتاتۋعا بولادى.
سالتانات مۋسينا,
جيتس-تىڭ الدىن الۋ جانە وعان قارسى باس دارىگەرىنىڭ ورىنباسارى.
استانا.
