سوت جۇيەسىندە بوس ورىن كوپ
قاسىم-جومارت توقاەۆ سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان زاڭ جوبالارى وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن جانە ەلباسىنىڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسى بويىنشا ازىرلەنگەندىگىن اتاپ ءوتتى.
سەناتورلار الدىندا زاڭ جوباسىنىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن نەگىزگى باسىمدىقتارى بويىنشا بايانداما جاساعان جوعارعى سوت توراعاسى جاقىپ اسانوۆتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا سوتقا كەلۋشىلەرگە جاعداي جاساۋ مەن سوت شەشىمدەرى مەن ۇكىمدەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا بايلانىستى ناقتى تاپسىرمالار بەرگەن.
وسى ورايدا, ج.اسانوۆ سوتتاردا ىستەردىڭ قارالۋى جەدەلدەگەنىنە, جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كوپتەپ ەنگىزىلگەنىنە توقتالدى. ايتالىق, قازىر سوت جۇيەسىنە ارىزداردىڭ 90 پايىزى ينتەرنەت ارقىلى جولدانادى ەكەن. سونداي-اق سوت جۇيەسىندە ازاماتتاردى قابىلداۋعا ارنالعان فرونت-كەڭسەلەر مەن تۇنگى سوتتار اشىلا باستاعان.
– دۇنيەجۇزىلىك رەيتينگىدە قازاقستان سوتتارعا جاعداي جاساۋ جاعىنان ءتورتىنشى ورىنعا كوتەرىلدى. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تەك وڭتۇستىك كورەيا, نورۆەگيا, سينگاپۋر تۇر. وسى شارالاردى «100 ناقتى قادام», ۇلت جوسپارىنىڭ تىكەلەي جەمىسى دەپ قابىلداۋ كەرەك, – دەدى جوعارعى سوت توراعاسى.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن سوت جۇيەسىنە بىلىكتى زاڭگەرلەردى تارتۋعا, سوتتاردى داۋى جوق ىستەردەن بوساتۋعا, سوت پروتسەسىن ارتىق بيۋروكراتيادان تازارتىپ, ونى ءتيىمدى, تۇسىنىكتى ءارى قولايلى ەتۋگە بارلىق كۇش جۇمىلدىرىلعان.
– سوت جۇيەسىنىڭ تىرەگى دە, جۇرەگى دە – سۋديا. جاقسى مامانداردىڭ بۇل سالاعا ۇمتىلىسى جوق. ء بىزدىڭ سوتتاردا قارالاتىن ىستەردىڭ 85 پايىزى ازاماتتىق داۋلارعا قاتىستى. ونىڭ ىشىندە شاعىمداردىڭ كوبى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ شەشىمىنە قاتىستى بولىپ وتىر. سوت جۇيەسى مونوپوليا, سالىق, كەدەن, ەكولوگيا سالاسىن جەتىك بىلەتىن بىلگىر ماماندارعا مۇقتاج. سوندىقتان بۇل زاڭ جوباسى ارقىلى جالپى اپپەلياتسيا ساتىسىنا, وبلىستىق سوتتارعا 15 جىلدىق زاڭگەرلىك ەڭبەك ءوتىلى بار ماماندارعا جول اشىپ, كونكۋرسقا قاتىسۋعا جاعداي جاسالۋدا, – دەدى جاقىپ اسانوۆ.
ج.اسانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇرىندارى جىل سايىن ورتا ەسەپپەن سۋديالىققا 150 ادام قابىلداناتىن. ال بىلتىر 29 ادام قابىلدانعان ەكەن, ياعني بۇرىنعى كورسەتكىشتەن 5 ەسە از بولعان.
– بۇرىن سۋديالىقتان ۇمىتكەر ءاربىر ءتورتىنشى كانديدات جۇمىسقا الىنعان بولسا, قازىر تالاپ كۇشەيتىلگەننەن كەيىن ۇمىتكەرلەردىڭ 3 پايىزى عانا سىننان سۇرىنبەي وتۋدە. بۇل سۋديالار اراسىندا كەزدەيسوق ادامداردىڭ بولماۋى ءۇشىن جاسالعان امال, – دەدى جوعارعى سوت توراعاسى.
«Egemen» كوتەرگەن ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگى ايتىلدى
سەناتورلار نەگىزگى بايانداماشى ج.اسانوۆقا ساۋال بەرۋ مۇمكىندىگىن تەككە جىبەرمەي, وزدەرىن تولعانتقان ماسەلەلەردىڭ باسىن اشىپ الدى. ماسەلەن, سەناتور مۇرات باقتيار ۇلى باج سالىعى كولەمىنىڭ تومەندىگى تۋرالى ماسەلە قوزعادى.
ال سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ جوعارعى سوت توراعاسىنان سۋديالاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ەل گازەتى «Egemen» كوتەرگەن اجىراسۋ ۇدەرىسىن ازايتۋعا بايلانىستى تۇيتكىلدەردى العا تارتتى.
– جۋىردا «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە ەرلى-زايىپتىلاردىڭ اجىراسۋى تۋرالى ماڭىزدى ماقالا جاريالانىپ, بىلتىر ەلىمىز بويىنشا 150 مىڭ نەكە تىركەلگەندىگى, 54 مىڭ نەكەنىڭ بۇزىلعاندىعى جازىلدى. ال جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان وتباسىلىق سوت جۇيەسى وسى اجىراسۋلاردى بولدىرماۋعا سەپتەسىپ جاتىر ەكەن. ماسەلەن, ماماندانعان سۋديالاردىڭ ارالاسۋىنان سوڭ استانا قالاسىندا اجىراسۋعا ارىز بەرگەن 230 وتباسىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى رايلارىنان قايتقان. بۇل ۇدەرىستى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بار ما؟ – دەگەن تولعانىسىن جەتكىزدى سەناتور.
جاقىپ اسانوۆتىڭ ەل كولەمىندە قولعا الىنعان وتباسىلىق سوت قاناتقاقتى جوباسى ارقىلى اجىراسۋعا ءوتىنىش بەرگەندەردىڭ 73 پايىزى ارىزدارىن كەرى قايتارىپ العاندىعىن جانە سوت جۇيەسىندە تاراپتاردى تاتۋلاستىرۋعا ماڭىز بەرىلەتىندىگىن اتاپ ءوتتى.
ال سەناتور داريعا نازارباەۆا سوت شەشىمدەرىنىڭ ەكى-ءۇش جەكە تۇلعانىڭ كۋالىك ەتۋىمەن عانا, سوتتالۋشىنىڭ ايىپتارىنا جەتكىلىكتى دالەلدەر جيناقتالماي شىعارىلۋىنا بايلانىستى دەپۋتاتتارعا شاعىمداردىڭ ءجيى تۇسەتىندىگىن العا تارتتى.
دەپۋتاتتىڭ بۇل ساۋالىنا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, جوعارعى سوت توراعاسى بىلتىر 30 مىڭداي ۇكىم شىعارىلعاندىعىن, 2017 جىلى اقتاۋ ۇكىمدەرىنىڭ ۇلەسى – 1,4 پايىز, 2018 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا – 2,5 پايىز, 2018 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا 5,5 پايىزعا جەتكەندىگىن ايتىپ, ءادىل تورەلىك ەتۋ ساتىلارىنىڭ جەتىلدىرىلىپ جاتقاندىعىن باياندادى.
ماڭىزدى زاڭدار قابىلداندى
جالپى, وتىرىستا سونداي-اق زاڭناماعا سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر قابىلداندى. سەناتورلار ودان ءارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتا تاۋارلاردى سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىمەن تاڭبالاۋ تۋرالى كەلىسىمدى, 2010 جىلعى 9 جەلتوقسانداعى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋ سالاسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى, قازاقستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى قازاقستان-قىرعىز مەملەكەتتىك شەكاراسىنىڭ رەجىمى تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى.
ال «قورعانىس ونەركاسىبى جانە مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىس تۋرالى» زاڭ جوباسى جان-جاقتى قارالا كەلە, سەناتورلاردىڭ تۇزەتۋلەرىمەن ماجىلىسكە جىبەرىلدى. وعان قوسا, قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى, اقپاراتتاندىرۋ سالاسىنداعى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر ەكى وقىلىمدا قارالدى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتور ساۋلە ايتپاەۆا بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, دينار نوكەتاەۆا جاس وتباسىلاردىڭ اجىراسۋ ماسەلەلەرى, مۇرات باقتيار ۇلى حالىقتىڭ ءالسىز توپتارىن قولداۋدىڭ كەشەندى شارالارىن قابىلداۋ تۋرالى, اڭسار مۇساحانوۆ قازاقتىڭ تازى جانە توبەت يتتەرىنىڭ تۇقىمىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە ساقتاۋ تۋرالى دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
سەنات وتىرىسىنا جوعارعى سوت جانىنداعى سوت تورەلىگى اكادەمياسىنىڭ ماگيسترانتتارى مەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سەناتتا تاجىريبەدەن ءوتىپ جاتقان ستۋدەنتتەرى قاتىستى.
سەرىك ابدىبەك,
«Egemen Qazaqstan»
