جاڭا ونجىلدىقتىڭ جاسامپازدىق جولى

الەمدەگى ءاربىر ەلدىڭ باسشىسىنىڭ ءوز حال­قىنا جولداۋى – بيلىك پەن ساياسي مادەنيەتتە قالىپتاسقان بەرىك ءداستۇر. كەز كەلگەن ەلدىڭ قوعامدىق ومىرىندەگى ماڭىزدى بۇل شارا جىلدىڭ باسىندا نەمەسە اياعىندا ورىن الۋى مۇمكىن. جولداۋ – بۇل ءوزىنىڭ اتى دا ايتىپ تۇرعانداي, مەملەكەتتىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىنا ەسەپ بەرۋ جانە بولاشاق دامۋدىڭ جولدارىن انىقتاپ باعدارلاۋ. جولداۋ – بۇل دامۋدىڭ باستى باعىتى, كەلەشەكتىڭ كۇرە جولى. جول­داۋدىڭ ءسوزى شىنايى ءارى ناقتى قاجەتتىلىكتەردى ايقىندايتىن ءومىردىڭ ءوزى. جاڭا جولداۋعا سايكەس ۇكىمەتتىڭ الدىنداعى جاڭا مىندەتتەر ايقىندالادى. ءاربىر ۇيىم مەن كاسىپورىن, ءاربىر الەۋمەتتىك بىرلىك پەن وتباسى, ءتىپتى جە­كەلەگەن ازاماتتار مەن ادامدار دا وزدەرىنىڭ ءومىر­لىك جوسپارلارىن, باعىت-باعدارىن وسى ماڭىزدى قۇجاتتى ەسكەرە وتىرىپ ولشەيدى, ەكشەيدى, وعان وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزەدى. وتكەنگە ەسەپ بەرىپ, كەلەشەككە ءۇمىت ارتادى. سون­دىقتان دا جىل سايىنعى ەلباسىنىڭ جولداۋىن جۇرتشىلىق اسىعا كۇتەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا بيىلعى جولداۋى ادەتتەگىدەي اقپان ايىنىڭ اياعىندا نەمەسە ناۋرىز ايى­نىڭ باسىندا ەمەس, 29 قاڭتار كۇنى جاريالاندى. مۇنىڭ دا وزىندىك اس­تارلارى بولىپ وتىر. قازاق­ستاننىڭ الەمدىك قوعامداستىق ەلدەرى ارا­سىن­داعى بەدەلى جىلدان جىلعا ارتىپ, ەلىمىز بيىل ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋدە. بۇل جوعارى لاۋازىم قازاقستانعا وراسان زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ قانا قويماي, ەلارالىق, دىنارالىق, مادەنيەت­ارالىق سۇحباتقا ۇندەيتىن, دەموكراتيالىق وڭدى وزگەرىستەرگە جەتەلەيتىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. بۇل جاڭا عاسىرداعى ءبىزدىڭ وتانىمىز تاريحىنىڭ شەشۋشى كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرى بولماق. بولاشاق دامۋدىڭ داڭعىل جولىن سارالاپ العان قازاقستان دۇنيە ءجۇزى ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسىن تۇرالاتىپ كەتكەن جاhاندىق داعدارىسقا توتەپ بەرىپ, داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭدەگى دامۋدىڭ جولدارىن جوسپارلاپ وتىر. بار-جوعى وسىدان ون سەگىز جىل بۇرىن عانا دەربەس مەملەكەت مارتەبەسىنە يە بولعان ءبىزدىڭ ەلىمىز دە قالىپتاسۋ ۇستىندە. جانە, ەڭ باستىسى, ەلىمىز پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداعان 2020 جىلعا دەيىنگى ون جىل­دىق ستراتەگيالىق جوسپارىندا الگى ماڭگىلىك اقيقات – دىتتەگەن نىساناعا بارلىق قازاقستان­دىقتاردى جاڭاشا تاربيەلەۋ ارقىلى جەتۋ مۇمكىندىگى نەگىز ەتىپ الىنعان. ءوندىرىستىڭ, سوعان ساي, جالپى ۇلتتىق تابىس­تىڭ باياۋ بولسا دا ءوسۋ قارقىنى بايقالادى. كاسىپورىندار وسى زامانعى جاڭا تەحنولوگيا­لارمەن جاراقتاندىرىلۋدا. بۇرىنعىداي شيكى­زات قانا ەمەس, وڭدەلگەن ونىمدەر شىعارا­تىن مۇلدە جاڭا ونەركاسىپ ورىندارى پايدا بولۋدا. پرەزيدەنت بارلىق جولداۋلارىندا الەۋمەتتىك سالاعا ىلعي كوڭىل بولۋدە, بيىلعى جىلدىڭ بيۋد­جەتىندە ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ سالا­لارىنا ءبولى­نەتىن قارجى كولەمىنىڭ اجەپتاۋىر ءوسۋى كوڭىلگە سەنىم ۇيالاتادى. ەڭ باستىسى, ەتنوستىق قۇرامى الا-قۇلا ەلىمىز الەمدىك داعدارىسقا ۇشىراعان مەملەكەت­تەر ءجيى جولىعاتىن الاساپىران ەگەس قاتەرىن اينالىپ ءوتىپ, حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى تى­نىش­تىق پەن ورنىقتى دامۋدىڭ قادىر-قاسيەتىن ۇعىنعان ءتارىزدى. وسى ايتىلعان جاعدايلاردىڭ بىرقالىپتى دامۋىنىڭ ءوزى-اق ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزگە ءوز حالقىنىڭ الدىندا دا, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ الدىندا دا جەتكىلىكتى ساياسي كاپيتال اپەرەرى انىق. قازاقستاننىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى داعدا­رىستان كەيىنگى ورنىقتى دامۋ ستراتەگياسىنىڭ جاريالانۋى ۇلكەن وقيعا بولدى. بۇل وقيعانىڭ ىشكى مۇمكىندىكتەرىمىز بەن بولاشاق ۇلتتىق مۇددەلەرىمىزدى عىلىمي تارازىلاۋدان تۋعان ىرگەلى شەشىم ەكەندىگى انىق. اسىرەسە, ءبىزدىڭ ەلىمىز دامۋىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسىندا ايتىلعان تۇجىرىمدامالاردىڭ عىلىمي نەگىزدىلىگى مەن تەگەۋرىندى قارقىنى الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى سان ءتۇرلى ساياسي-الەۋمەتتىك پروتسەستەرگە كۋا بولعان ءسارىتىس ساياساتكەرلەردىڭ ءوزىن تاڭقالدىرعانى انىق. سونىمەن, ەندى 10 جىلدان كەيىن ەلىمىزدىڭ قانداي بولاتىنىن ارقايسىمىز كوز الدى­مىزعا ەلەستەتەرلىكتەي ناقتى كەزەڭدەردەن تۇراتىن ستراتەگيامىز بار. ماقسات ايقىن بولماي باعىت ءتۇزۋ بولمايدى. وسىعان وراي دىتتەگەن نىساناعا جەتۋ جولدارى دا بەلگىلەندى. ساعات ىسكە قوسىلدى. جوق, بۇل جارىس ەمەس. بۇل – حالقىنىڭ سانى ازدىعىنا قاراماستان, ەۋرازيا قۇرلى­عىنىڭ ءدال ورتاسىنداعى الەمدىك مۇددەلەر مەن كوممۋنيكاتسيالار جەلىسىنىڭ بولاشاق تورابىنا اينالۋعا ءتيىس ماڭىزدى دا كەڭ بايتاق گەوساياسي ايماقتى الىپ جاتقان, جەرىنىڭ استى قازىناعا تولى ۇلكەن ەلدىڭ ۇلان-اسىر دامۋ كوشىنىڭ باستالعانى. دەمەك, ءبىز بۇگىندە سانىمىز ون التى ميلليوننىڭ, و جاق, بۇ جاعىنان اسپايتىن بۇكىل قازاقستاندىقتار باستالىپ كەتكەن اۋقىمدى الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە ساياسي پروتسەستىڭ سىرتتاي قىزىقتاۋ­شىلارى عانا ەمەس, تىكەلەي قاتىسۋشىلارى مەن ونى ىسكە اسىرۋشىلارى ەكەنبىز. ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” دەپ اتالادى. التى بولىمنەن تۇراتىن بۇل ماڭىزدى مەملەكەتتىك قۇجاتتىڭ العىسوزىندە “قازاقستان – 2030” ستراتەگياسى اياسىندا كوزدەلگەن ماقسات-مىندەتتەرگە ساي ءXXى عاسىردىڭ وتكەن ون جىلىندا قازاقستاندىق بىرلىك پەن تاتۋلىقتىڭ ارقاسىندا قول جەتكەن جەتىستىكتەر مەن وسى جۇزجىلدىقتىڭ كەلەسى, ەكىنشى ونجىلدىعىنا ارنالعان كەلەلى ماقسات ءسوز بولادى. “2010 ستراتەگيالىق جوسپارىن ىسكە اسىرۋ – ەل دامۋىنىڭ ماڭىزدى شەبى” دەپ اتالاتىن ءبىرىنشى بولىمدە وتكەن ونجىلدىقتاعى رەس­پۋب­لي­كا ءىجو-ءسىنىڭ ەكى ەسەگە, ورتاشا ايلىق جال­اقى­نىڭ بەس ەسەگە, ورتاشا زەينەتاقىنىڭ ءۇش ەسە­گە وسكەنى جانە ت.ب. جەتىستىكتەر ءسوز بولسا, “داع­دارىس كەزەڭى – دۇرىس شەشىمدەر قابىلداۋ ۋاقىتى” دەپ اتالاتىن ەكىنشى بولىمدە وتكەن 2009 جىلدىڭ جەتىستىكتەرى, “جول كارتاسى – 2009” باعدارلاماسىنىڭ تابىستارى, بۇۇ 2009 جىلعى بايانداماسىندا قازاقستاننىڭ ادام الەۋەتىنىڭ جوعارى دەڭگەيى بار ەلدەر ساناتىنا قوسىلۋى ء(ومىردىڭ ۇزاقتىعى 65-تەن 68 جاسقا ۇلعايدى) باياندالادى. جولداۋدىڭ “2020 ستراتەگيالىق جوسپارى – كوشباسشىلىققا قازاقستاندىق جول” دەپ اتالا­تىن ءۇشىنشى ءبولىمى بىرنەشە بولىمشەلەرگە ءبو­لى­نىپ, ونىڭ نەگىزگى وزەگىن قۇراپ تۇرعانداي. وندا ەكونوميكانى داع­دارىستان كەيىنگى دا­مۋعا ازىرلەپ, ءارتاراپ­تان­دىرۋ ارقىلى يندۋس­تريا­لىق-يننوۆا­تسيا­لىق دامۋدىڭ جولىنا ءتۇسۋ جاڭا ونجىلدىقتا ناقتىلىققا اينالۋى ابدەن ىقتيمال جاڭا مۇمكىندىكتەر ەكەندىگى ايتىلادى, بولاشاقتىڭ ەكونوميكاسىنا باستى نازار اۋدارىلادى. بو­لاشاق ەكونوميكاسى­نىڭ نەگىزىن ۇلتتىق ين­نو­ۆاتسيالىق جۇيە قۇ­راي­دى. “عىلىم تۋرا­لى” جاڭا زاڭنىڭ قا­بىل­دانۋى بۇل باعىت­تا­عى شارالارعا جاڭا سەر­پىن بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. جولداۋدا رەسەيمەن جانە بەلارۋسپەن بىرگە كەدەن وداعىنا كىرۋدىڭ, بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا ەنۋدىڭ, جو­بالىق قارجىلاندىرۋدا شەتەلدىك ينۆەس­تي­تسيا­لاردى تارتۋدىڭ ءتيىمدى تۇستارى تالدانادى. ەلدىڭ ەكونوميكاسىن جاڭعىرتۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى كاسىپكەرلەر ەكەن­دىگى انىق. وسىعان وراي ەلباسى 2010 جىلدان باستاپ وڭىرلەردە كاسىپ­كەرلىكتى دامىتۋ ءجونىن­دە “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2010” دەپ اتا­لاتىن بىرىڭعاي بيۋدجەتتىك باعدارلاما ەنگىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. سونداي-اق ەلباسى شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلاردى وندىرۋشىلەردى قولداۋدىڭ, وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ جاڭا ساياساتىن نەگىزدەي وتىرىپ, 2020 ستراتەگيالىق جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ىرگەلى شارتتارىن نىقتاپ, ۇكىمەتكە ناقتى تاپسىرمالار بەردى. جالپى, جولداۋدا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋى مەن دامۋىنا ۇلكەن كوڭىل بولىنەدى. “قىرىق كۇن اش بولعاننان قىرىق جىل اقىل سۇراما” دەمەكشى, ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتى مەن ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن مىندەتتەردىڭ ءبىرى. بۇكىل الەمدى شارپىعان جاhاندىق داعدارىس ءبىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىمىزعا دا تەرىس اسەرىن تيگىزگەنى راس. جولداۋدا قاراس­تى­رىلعان ەكونوميكانى جاڭعىرتۋدىڭ باستى با­عىتتارى مەن جولدارى داعدارىستان كەيىنگى حال­قىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا “ادام – ەلدىڭ باستى بايلىعى” دەپ ءتورتىنشى ءبولىمدى بەلگىلەي وتىرىپ, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا, دەنساۋلىق ساقتاۋعا, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىنا, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق سەكتورداعى جاعدايدى جەتىلدىرۋگە, سوعىس ارداگەرلەرىنە قام­قور­لىق كورسەتۋگە ءجىتى نازار اۋدارادى. قوعامدىق-الەۋمەتتىك دامۋ پروتسەسىنىڭ ءساتتى بولۋى, ويلاعان جوسپارلاردىڭ كوڭىلدەگىدەي ورىندالۋى, ەڭ الدىمەن, ونى جۇزەگە اسى­رۋعا قاتىساتىن ادامدار ارەكەتىنىڭ تيىمدىلىگى مەن بەلسەندىلىگىنە بايلا­نىس­تى. حالىقتىڭ كوپشىلىك بولىگى ەلدەگى بيلىكتىڭ نەگىزگى يەسى بولىپ تابى­لاتىن دەموكراتيالىق قوعامدا تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگىنىڭ ەركى مەن كوڭىل قالاۋى شەشۋشى فاكتور بولىپ سانالادى. مىنە, سوندىقتان, پرەزيدەنتىمىزدىڭ قازاق­ستان حالقىنا جولداۋىندا تاياۋ بولاشاقتاعى دامۋىمىزدىڭ شەشۋشى فاكتورى رەتىندە ادام­دى جانە ونىڭ دۇنيەتانىمىن جەتىلدىرۋ ءما­سەلەسى العا شىعارىلىپ وتىر. ەگەر ءسىز بەن ءبىز ءومىر تالابىنا ساي وزگەرمەسەك, سانا مەن پسي­حولوگيا وزگەرمەسە, باعدارلاما سول باعدارلاما كۇيىندە ادەمى قيال بولىپ قالماق. كەز كەلگەن قوعامدا ادامداردىڭ رۋحاني جانە مادەني دامۋى مەن جەتىلۋىنە جاعداي تۋعىزىلعاندا عانا سول قوعامنىڭ دامۋى ورنىقتى سيپاتقا يە بولماق. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى: وركەنيەتكە ۇمتىلعان ءوز ەلىنىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتكىسى كەلگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ باسقا شارۋالاردان گورى قوعامداعى ادامداردىڭ رۋحاني-ادامگەرشىلىك دامۋىنا ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەت دەپ قاراۋى زاڭدىلىق. قوعام دامۋىنىڭ اعىمدىق جانە ۇزاق مەرزىمدىك باعدارلامالارىنىڭ ءبارى ادامدى الەۋمەتتىك تۇرعىدان قورعاۋ مەن دامىتۋ ىسىنەن باستالىپ, وسى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ ونىڭ بۇكىل ءون بويىنداعى نەگىزگى ارقاۋىنا اينالىپ, اتالعان ماسەلەنىڭ جوعارى دەڭگەيدە شەشىمىن تابۋى تۇرىندە تۇيىندەلۋى ءتيىس. كەز كەلگەن قوعامنىڭ دامۋ تەندەنتسياسى ونداعى ادامداردىڭ دامۋ تەندەنتسياسى ارقىلى ايقىندالادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ادامدى دامىتۋعا كوڭىل بولىنۋدە. ءتىپتى, وسى ۋاقىتقا دەيىن وتاندىق ەكونوميكانى ورگە سۇيرەيتىن ۇلتتىق ەليتانى تولىق قالىپتاستىرا المادىق. ال ءوزىمىز قوعام تۇراقتىلىعىنىڭ كەپىلىنە بالاپ ءجيى ايتاتىن “ورتاشا تاپ” تەك ۇلتتىق ەليتا قالىپتاسىپ بولعاننان كەيىن, حالىق ىشىندەگى ءوزارا ۇيلەسىمدى دە ىنتىماقتى ەڭبەك ءبولىنى­سىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ناتيجەسىندە پايدا بولادى. وعان ورتا جانە شاعىن بيزنەستى دامىتۋ قاجەت. بولاشاق حالقىمىزدىڭ, شىنىمەن-اق, ادامزات وركەنيەتىنىڭ الدىڭعى لەگىندە جۇرەتىندەي, وزگە جۇرت وكىلدەرىمەن تەرەزەسى تەڭ تۇرىپ باسەكەلەسە الاتىنداي, سونىمەن بىرگە, ءوزىنىڭ ۇلتتىق قادىر-قاسيەتىن, بولمىسىن, قۇندىلىقتارىن, ويلاۋ ماشىعىن, ءدىنىن, ءدىلىن, ءتىلىن جوعالتپايتىنداي ورنىقتى دامۋى بۇگىنگى داعدارىستان كەيىنگى باستى مىندەتكە اينالدى. ەگەر ءبىز ۇلتتىق ەكونوميكامىزدى ءارتاراپتان­دىرۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ, ورتا جانە شاعىن بيز­نەستى دامىتۋ, ەلدى يندۋستريالاندىرۋ, جەدەل يننوۆاتسيالىق دامۋ جولىنا ءتۇسۋ ارقىلى دامىتا الساق, وندا ساياسي-ەكونوميكالىق تاۋەل­سىزدىگىمىز بەن قاۋىپسىزدىگىمىزدى قامتاماسىز ەتە الامىز. ەلىمىزدىڭ جاڭا تاريحىنداعى شەشۋشى كەزەڭ – وسى 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتە­گيا­مىزدى تولىق ىسكە اسىرۋ. جولداۋدىڭ بەسىنشى جانە التىنشى ءبولىم­دەرى سايكەسىنشە, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتىڭ تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىنە ارنالعان. ەلباسى قوعام­داعى كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ەل قاۋىپ­سىزدىگىنىڭ سەنىمدى تىرەگى ەكەنىن ەسكەرە وتى­رىپ, زاڭداردى ىزگىلەندىرىپ, ءبىزدىڭ دەموكرا­تيا­لىق مەملەكەتتە جاڭا ونجىلدىقتا قۇقىق قور­عاۋ قىزمەتىنىڭ حالىق­ارا­لىق ۇلگىلە­رىنە سايكەس كەلەتىن جاڭا قۇقىق قورعاۋ جۇيە­سىنىڭ قاجەت­تىلىگىن العا تارتادى. تۋعان جەرىمىز­دەگى بەي­بىت­شىلىك پەن تىنىشتىق, ىنتى­ماق­تاس­تىق پەن تاتۋلىقتىڭ ماڭىزدى­لى­عىن ايتا كەلە, ەلباسى بولاشاققا بەل­گىلەنگەن ۇلتتىق سترا­تەگيانىڭ باستى ءتورت قۇندىلىعىن ايقىندايدى: تاۋەلسىزدىكتىڭ بايان­دى­لى­عى, تۇراقتى­لىقتىڭ ساقتالۋى, ەكو­نوميكالىق ورلەۋ, وڭىرلىك جانە الەم­دىك نارىققا ينتەگراتسيالانۋ. سىرتقى ساياساتتا قازاقستان­نىڭ ەقىۇ توراعاسىنىڭ جاۋاپتى دا ابى­رويلى مىندەتىن اتقارا وتىرىپ, ۇلت­تىق مۇددەنى قام­تاماسىز ەتۋگە, ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلىن ارت­تىرۋعا, ۇلتتىق, وڭىرلىك جانە الەمدىك قاۋىپ­سىز­دىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان بەل­سەندى, پراگ­ما­تيكالىق جانە تەڭەستىرىلگەن سىرت­قى ساياساتتىڭ جۇرگىزىلەتىنى, ۇستىمىزدەگى جىلى ەقىۇ ءسامميتىن استانادا وتكىزۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولادى. اسا ىق­پالدى ءارى بەدەلدى بۇل ۇيىمعا قازاقستاندىق ءتور­اعالىق مىناداي ۇرانمەن وتەتىن بولدى: سە­نىم. ءداستۇر. اشىقتىق. ءتوزىم­دىلىك. “اعىلشىن ءتى­لىندە بۇل ءتورت ءسوز تۇگەل “ت” ارپىمەن باستالادى. ءبىزدى جولداۋداعى ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمعا قاتىستى ماسەلەلەر قىزىقتىرادى. بۇل ماسەلە­لەر “ادام ەڭ باستى بايلىق” دەپ اتالاتىن بولىمدە قاراستىرىلىپ, ادامي قۇندىلىقتارمەن اجىراماس تۇتاستىقتا, باسەكەگە قابىلەتتى ادام تاربيەلەۋ ارقىلى ادامي كاپيتالدى قالىپ­تاس­تىرۋمەن بايلانىستا قاراستىرىلادى. ادامنىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ, ونىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, ونى الەۋمەتتىك قورعاۋمەن ءبىر قاتاردا تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ دە ادامي كاپيتالدى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى ارنالارى رەتىندە قا­راس­تىرىلادى. 2020 جىلعا دەيىن قالالىق جانە اۋىلدىق جەرلەردەگى بارلىق بالالار مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى تاربيە بەرۋ جانە وقىتۋمەن قامتىلۋى ءتيىس جانە ورتا ءبىلىم بەرۋدە 12 جىل­دىق وقىتۋ ۇلگىسى تابىستى تۇردە جۇزەگە اسۋى قاجەت. كاسىپتىك جانە تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ ەكونوميكانىڭ قاجەتتىلىكتەرىمەن قاتاڭ تۇردە بايلانىستىرىلىپ, جوعارى ءبىلىمنىڭ ساپاسى حالىقارالىق تالاپتارعا ساي بولىپ, وتانىمىز­داعى جوعارى وقۋ ورىندارى الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ دەڭگەيىنە بوي تۇزەۋى ءتيىس. ەلدىڭ كەلەشەگى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قولىندا ەكەندىگىن ەسكەرسەك, ءبىلىم بەرۋ مەن تاربيە سالا­سىنا زور ءمان بەرۋ كەرەك. ويتكەنى, ءبىلىم مەن تاربيە ادامگەرشىلىكتى تۇلعا قالىپتاستىرۋدىڭ قوس قاناتىنداي. مەنىڭشە, ءبىلىم – الەمدىك, ال تاربيە – ۇلتتىق بولۋى قاجەت. ينتەللەكتۋالدى ۇمتىلىس تاقىرىبى وتكەن جىلى ەلباسىنىڭ ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسي­تە­تىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن كەزدەسكەندە دە اڭگىمە وزەگى بولدى. الايدا ءداستۇرلى مادەنيەت پەن يماندىلىقتىڭ قۇنارلى تامىرىنان سۋسىنداپ ءنار الىپ تۇرماعان ءبىلىمدى نەمەسە اقپاراتتى ادامدى رۋحاني جارىم-جانداردىڭ قاتارىنا جاتقىزۋعا بولادى. جولداۋدا اتالعان “ينتەل­لەك­تۋالدى مەكتەپتەر” جوباسى وسىعان قىزمەت ەتۋى كەرەك. قازىر نەمەسە كەلەشەكتە ينتەل­لەكتۋالدى باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت قالىپتاس­تى­رامىز دەسەك, ينتەللەكتۋالدىق ۇمتىلىس جاساي­مىز دەسەك, وتكەننىڭ تاعىلىمىنان ساباق الىپ, بابالارىمىزدىڭ قالدىرعان اسىل جانە باي رۋ­حاني, مادەني مۇراسىن دە يگەرە ءبىلۋىمىز قاجەت. ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا عىلىم ماسەلەسى دە ەكونومي­كانى ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەسىمەن ساباقتاس­تىق­تا, ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جۇيەمەن بايلا­نىستا ايتىلادى. پرەزيدەنت ءۇش جاڭا عىلىمي ورتا­لىقتىڭ قۇرىلاتىنىن مالىمدەدى: ءومىر تۋرالى عىلىمدار ورتالىعى, ەنەرگەتيكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى جانە تاقىرىپارالىق اس­پاپ­تىق ورتالىق. سونداي-اق, ەلباسى ۇكىمەتكە ەلىمىز­دەگى يندۋستريانىڭ 2010 جىلعى باسىم­دىقتارىن ەسكەرە وتىرىپ, ەلدىڭ عىلىمي-تەحنو­لوگيالىق دامۋىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى سالا­ارا­لىق جوسپارىن ازىرلەۋدى جانە “عىلىم تۋرالى” جاڭا زاڭنىڭ ازىرلەنۋىن جەدەلدەتۋدى تاپ­سىردى. جالپى, بۇل ماسەلەلەر ءبىزدىڭ تاۋەل­سىز­دىگىمىزدىڭ باياندى بولۋىمەن بايلانىستى­رىلادى جانە ول بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنان تۋىنداپ وتىر. “عىلىم تۋرالى” زاڭ جوباسىنىڭ تالقى­لانۋىنا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتىنىڭ فيلوسوفيا جانە ساياساتتانۋ ينس­تيتۋتىنىڭ ۇجىمى دا بەلسەنە اتسالىستى. ءبىز بۇل زاڭناماعا قاتىستى ءوز ۇسىنىس-پىكىر­لەرى­مىز­دى ايتتىق, ولاردىڭ كەيبىرەۋى جوباعا ەنگىزىلدى. ءبىلىمنىڭ ساپاسى, ەلىمىزدەگى ساياسي-الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق پەن رۋحاني كەلىسىم سياقتى كەلەلى ماسەلەلەردى پرەزيدەنت جولداۋى جاڭا ساتىعا كوتەردى. 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ جالپىحالىقتىق قوزعالىسقا اينالىپ, ءاربىر ادامنىڭ كۇندەلىكتى قىزمەتىنىڭ وزەگى بولۋى كەرەك. ءبىلىمنىڭ ساپاسىن الەمدىك جانە ۇلتتىق ستاندارتتارعا سايكەس كوتەرۋ ار­قىلى بىزدەر باسەكەگە قابىلەتتى ەلۋ ەل قاتارىنا كىرە الامىز. ەلىمىزدە ءبىلىم ەكونوميكاسى قالىپتاسۋدا. ءبىلىم مەن عىلىم ەگىز, ءبىلىمنىڭ سا­پاسىن كوتەرۋ قازىرگى عىلىمعا نەگىزدەلۋى شارت, ىرگەلى جانە قولدانبالى عىلىمي-زەرتتەۋلەر – بولاشاق دامۋىمىزدىڭ كەپىلى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ وزەگى. ءبىزدىڭ ينستيتۋتتا جاستاردى وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەۋ جۇيەسى, ادام كاپيتالىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋى ۇلتتىق باسىمدىق, ادامدى رۋحاني-ادامگەرشىلىك جاعىنان دامىتۋ, ادامنىڭ جاڭا ينتەگرالدى دۇنيەتانىمىنىڭ قالىپتاسۋى, يننوۆاتسيانىڭ ءرولى, جاڭا قۇندىلىقتار جۇيەسى, جەدەل يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋداعى فيلوسوفيا مەن ساياساتتانۋ عىلىم­دارىنىڭ ءرولى سياقتى كەلەلى ماسەلەلەر جان-جاقتى زەرتتەلۋدە. جالپى, جولداۋدا “قازاقستان-2030” ستراتەگياسىنىڭ قارپى مەن رۋحى ساقتالعان. جولداۋدا, ەلباسىنىڭ ءوزى ايتقانداي, “بۇل باعدارلامانىڭ تۇپكى ماقساتى – ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتۋ, قازاقتىڭ ۇلت بولىپ وركەندەۋىنە جول اشۋ, ونىڭ ءتىلى مەن مادە­نيەتىنىڭ كەڭ قۇلاش جايۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزۋ”. ەلباسى ءبارىمىزدى قازىعى بەرىك, مەملەكەتتىگى بەكەم, ءتورت قۇبىلاسى ساي قازاق ەلىنىڭ ابى­رويىن اسقاقتاتۋعا جۇمىلا كىرىسۋگە شاقىرادى. ەندەشە, ءبىز دە وسى ۇندەۋگە ءۇن قوسىپ, جول­داۋ­دىڭ جۇزەگە اسۋىنا جابىلا جول تابايىق, اعايىن! ابدىمالىك نىسانباەۆ, فيلوسوفيا جانە ساياساتتانۋ  ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, اكادەميك. ىزگىلىك ىلگەرى باستايدى جاقسىلىق الانوۆ, اتىراۋ وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان بيىلعى جولداۋىندا ال­داعى ونجىلدىقتا دەموكراتيالىق مەملەكەتىمىزگە سوت, قۇقىق قورعاۋ قىز­مەتىنىڭ جوعارى حالىقارالىق ستان­دارتتارىنا تولىقتاي سايكەس كەلەتىن جاڭا تۇرپاتتاعى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى قاجەتتىگىنە ايرىقشا باسىمدىق بەرىلدى. جولداۋدا ەل ەكونومي­كا­سىن كوتەرىپ, ادامداردىڭ الەۋ­مەتتىك-تۇرمىستىق جاع­داي­لارىن جاقسارتۋدىڭ, ءسوي­تىپ داعدارىستان دامۋعا قالاي شىعۋدىڭ ناقتى جولدارى مەن تەتىكتەرى ايقىندالدى. اسىرەسە, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, قۇقىق قورعاۋ سالالارىن رەفور­ما­لاۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلعان. مەملەكەت باسشىسى “...جازالاۋدىڭ نەگىزگى ءتۇرى باس بوستاندىعىنان ايى­رۋ بولىپ قالىپ وتىر. ەشكىم قاماۋ ورىندارىنان بوساعانداردى وڭالتۋمەن اينالىسپايدى. وسىنىڭ سالدارىنان ولار قىلمىسكەرلەردىڭ قاتارىن تولىقتىرۋدا. مەن رەفور­مالاردىڭ بىرنەشە جالپى باعىت­تارىن ءبولىپ كورسەتەر ەدىم. بارىنەن بۇرىن, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن وڭتايلاندىرىپ, ءاربىر مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ناقتى قۇزىرەتىن ءتۇزۋ كەرەك. ءبىزدىڭ زاڭدارىمىزدى ىزگى­لەندىرىپ, ولاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەت”, –دەپ اتاپ كورسەتتى. وتكەن جىلى وبلىس بويىنشا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان­دار­دىڭ 80 پايىزىن جۇمىسسىزدار, 6 پايىزىن مەكتەپ جاسىنداعىلار مەن جاسوسپىرىمدەر قۇراعان ەكەن. بۇكىلالەمدىك قارجىلىق-ەكونومي­كا­لىق داعدارىسقا بايلانىستى تۋىن­داعان جۇمىسسىزدىق, وقۋ ورىندارىنداعى ءتارتىپ, تاربيە جۇمىستارىنىڭ باسەڭسىپ كەتۋى دە وبلىسىمىزداعى قىلمىستىق احۋال­عا ءوز اسەرىن تيگىزۋدە. زاڭ تالاپتارى بويىنشا قىلمىستىق جاۋاپكەرشى­لىك­كە تارتىلعانداردى باس بوستان­دى­عىنان ايىرۋعا ءماجبۇرمىز. قىل­مىستىڭ ۇلكەن-كىشىسى بولمايدى. زاڭ الدىن­دا ءبارى ءبىر­دەي. سون­دىقتان ونى جاسا­عان­دار قىل­مىس­تىق ارە­كەتىنە سايكەس جازا­لا­نۋى ءتيىس. سولاي بولا تۇرسا دا, ولاردىڭ بو­لاشاعىنان ءبىر­جو­لاتا ءۇمىت ءۇزىپ, شەتكە شى­عارىپ تاستاۋعا ءتيىستى ەمەسپىز. قازىرگى كەزدە اتى­راۋداعى كولونيالاردا 1100 ادام­نىڭ ورنىنا 1400 ادام جازالارىن وتەپ جاتىر. ولاردىڭ ارقايسىسىنا تاماعىنا, جاتار ورنى, باسقا دا مۇقتاجدارى ءۇشىن تاۋلىگىنە 1300-1800 تەڭگە ارالىعىندا قاراجات بولىنەدى. سا­لىستىرمالى تۇردە الاتىن بولساق, 63 ميلليونعا جۋىق تۇرعىنى بار فرانتسيادا نەبارى 15000 ادام تۇرمەدە جازالارىن وتەۋدە. سون­دىق­تان دا سوت ىسىندە يمان­دىلىققا, “الدىڭا كەلسە اتاڭ­نىڭ دا قۇنىن كەش” قاعيداتى باسشىلىققا الىنسا كوپ نارسەدەن ۇتارىمىز ءسوزسىز. ول ءۇشىن زاڭ­دارىمىزعا ەلەۋلى تۇزەتۋلەر مەن وزگەرىستەر ەنگىزىپ, اۋىر, اسا اۋىر باپتاردى ىزگىلەندىرۋىمىز كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ونشا اۋىر ەمەس جانە اۋىرلىعى ورتاشا اۋىر قىل­مىستاردىڭ كەيبىر تۇرلەرىن اكى­م­شى­لىك قۇقىق بۇزۋشىلىق دەپ اۋىس­تىر­سا, ال, كەيبىر اۋىر قىلمىستاردى اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىستارعا ال­ماستىرسا كوپ ماسەلە وزىنەن-ءوزى شەشىلەر ەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ سوت, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن ءور­كەنيەت تالاپتارىنا ساي رەفور­مالاۋدى كۇن تارتىبىنەن تۇسىرگەن ەمەس. ەل ەكونوميكاسىنىڭ نى­عايىپ, ازاماتتارىمىزدىڭ الەۋمەت­تىك-تۇرمىستىق جاعدايلارىنىڭ جاقسارۋى, ىشكى, سىرتقى ساياساتى­مىز­دىڭ سىندارلى جۇرگىزىلۋى – سوت, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ىرعاق­تى جۇمىس جاساۋىنا تىكەلەي قاتىس­تى. سول سەبەپتەن اتالمىش سالانىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتىپ, بىلىكتى دە ىسكەر كادرلار­مەن تولىقتىرىپ وتىرۋدى, ۋاقىت ۇردىسىنە تولىقتاي جاۋاپ بەرەتىن جاڭا زاڭداردى قابىلداپ, ونىڭ ءسوزسىز ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ­دى ۇدايى باستى نازاردا ۇستاپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىل­دىڭ اياعىندا وبلىستىق سوتتىڭ جاڭا عيماراتىنىڭ اشىلۋ سالتا­نا­تى كەزىندە وبلىس سوتتارى سۋديا­لارى­مەن, سوت ارداگەرلەرىمەن كەزدە­سۋى بارىسىندا دا جوعارىداعى ماسە­لەگە ايرىقشا نازار اۋداردى. سوت بەدەلىنىڭ مەملەكەت بەدەلى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتىپ, اتا زاڭ تالاپتارىنا ساي, ادال جۇمىس جاساۋ كەرەكتىگىن, ءاربىر سۋديانىڭ ەلباسى جارلى­عى­مەن تاعايىندالاتىنىن, سوندىقتان دا ولاردىڭ سەنىمگە كىر كەلتىرمەي, جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن جەتە سەزىنۋ­لەرى ءتيىستى ەكەندىگىنە باسا توقتالعان ەدى. ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋى ەلىمىزدىڭ الداعى ونجىلدىقتا ىر­عاقتى دامۋىنا قاتىستى ناقتى ماق­ساتتاردى ايقىنداپ بەردى. جولداۋ­دان جانە قۇقىقتىق ساياسات تۇجى­رىمداماسىنان تۋىندايتىن ماڭىز­دى مىندەتتەردى ىسكەرلىكپەن جۇزەگە اسىرۋ – ارقايسىمىزدىڭ ارداقتى بورىشىمىز. اتىراۋ وبلىسى. بولاشاعىن ويلاعان ەل توزبايدى ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىك الىپ, تاۋەلسىزدىك تۇعىرىنا كوتەرىلگەلى 18 جىلدان اسىپ بارادى. تاريح ءۇشىن بۇل از عانا ۋاقىت بولعا­نىمەن, قازاقستان حالقى ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتىڭ  ءاربىر كۇنى ۇلكەن ماڭىزعا يە. ءسويتىپ, قىسقا ۋاقىت ارالىعىندا  اياعىنان نىق تۇرعان ەلگە اينالدىق. قاي ەلدە دە پرەزيدەنت جول­داۋى, ۇندەۋى نەمەسە القالى جيىنداردا سويلەگەن سوزدەرى – الەۋمەتتانۋشىلار مەن ساياسات­تانۋشىلار ءۇشىن زەرتتەۋدىڭ نىسانى. ويتكەنى, كەز كەلگەن ەل پرەزيدەنتىنىڭ ءسوزى – ءبىر ادام­نىڭ جەكە ويى, ءىس-جوسپارى عانا ەمەس, بۇكىل ەلدىڭ بولاشاققا باع­دارى, ەرتەڭگە ءۇمىتى مەن ءبۇ­گىنگە كوزقاراسى. قاشاندا الىس­تى بولجايتىن ەلباسىمىزدىڭ بيىلعى جولداۋى “جاڭا ون­جىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇم­كىندىكتەرى” دەپ اتالىپ, ال­داعى ءبىر-ەكى  جىلعا عانا ەمەس, مەم­لەكەت ءومىرىنىڭ بىلدەي ون جىلىنا ارنالعان جوسپاردى قامتىدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حال­قىنا جولداۋىنىڭ ءداستۇرلى جولداۋلاردان ءبىر ەرەكشەلىگى – قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكونومي­كالىق ورلەۋىنەن جاھاندىق جاۋاپكەرشىلىككە دەيىنگى ماسە­لە­لەرىنىڭ قامتىلۋىندا دەپ سانايمىن. بۇلاي بولۋى زاڭدى دا. ويتكەنى, قازاق ەلى – ۇزاق قوعامدىق جانە تاريحي دامۋدى باستان كەشكەن, ۇزىلگەن مەم­لەكەتتىلىگىن جاڭا ساپاداعى تاۋەل­سىزدىكپەن جالعاستىرىپ, بۇگىندە الەمدىك ارەناعا كوتە­رىلگەن مەملەكەت. دەمەك, قازىرگى حالىقارالىق قاتىناستاردا قا­زاقستاننىڭ ورنى مەن ءرولى ايرىقشا. سوندىقتان پرەزي­دەنت جولداۋىنىڭ مازمۇنى باي, اسەرى جوعارى بولۋى, مىنە, وسىنداي وڭ وزگەرىستەرگە باي­لا­نىستى ەكەنى انىق دەپ ويلاي­مىن. بۇعان ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىققا سايلانۋى دا ايقىن ايعاق بولا الادى. قازاقستاننىڭ قازىرگى دامۋى بىزدەن ەكونوميكانى كەشەندى دامىتۋدى تالاپ ەتۋدە. وسى ورايدا ەلباسى ەلدىڭ نەگىزگى دامۋ ستراتەگياسىنىڭ جوسپارىن انىقتاپ بەردى. ستراتەگيانىڭ باستى ماقساتى قازاقستاندى داعدارىستان الىپ شىعۋ جانە  دامىعان 50 ەل قاتارىنا قوسۋ بولىپ تابىلادى. بۇل رەتتە ەل­باسى قازاقستان دامۋ ستراتە­گياسىنىڭ جوسپارى قارجى ينس­تيتۋتتارىمەن بەكىتىلدى دەپ اتاپ كورسەتتى. قارجى بار, تەك ونى مەملەكەتتىڭ مۇددەسى ءۇشىن ءتيىمدى پايدالانۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە, بيىلعى جولداۋىندا پرە­زيدەنت ايماقتىق ستراتە­گيا­لىق دامۋعا كوپ كوڭىل ءبولدى. جولداۋدا, سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى باسىم باعىتتار كورسەتىلدى. ءاسى­رەسە, قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى بارىسىندا بۇل جايت ەلىمىزدىڭ الەمدىك قوعام­داستىق الدىنداعى جاۋاپكەرشى­لىگىن كۇشەيتەتىنى كولدەنەڭ تارتىلدى. ال قازىرگى قارجى  داعدارىسى جاعدايىندا كوپتەگەن مەملە­كەت­تەر الەۋمەتتىك كومەك ساياساتىن­دا شەكتەۋلەر ەنگىزىپ جاتسا, قازاقستان پرەزيدەنتى زەينەت­اقى مەن ستۋدەنتتەردىڭ ستيپەن­دياسىن كوتەرۋ, ۇوس ارداگەر­لەرىنە ماتەريالدىق كومەك بەرۋ ساياساتىن ۇستانىپ وتىر. 1 ءساۋىر­دەن باستاپ بيۋدجەت سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ سياقتى جوسپارلارىمەن بولىسە كەلىپ, بۇل سالا ۇكىمەتتىڭ باستى نازارىندا بولاتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. ەلباسىنىڭ جول­داۋىنداعى جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعى مەن قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى قاجەت ەكەنى دە داۋ تۋعىزبايدى. جولداۋدا ايرىقشا ءمان بەرىلگەن ەكى-ءۇش ماسەلە بار. ولارعا بۇعان دەيىن مەملەكەت تاراپىنان جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەي كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. ونىڭ ءبىرى – عىلىم, عىلىمعا مەملەكەتتىك قامقورلىق كورسەتۋ ماسەلەسى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ىلە-شالا جۇرگىزىلگەن جەكەشەلەندىرۋدىڭ سالدارىنان كوپتەگەن عىلىمي ورتالىقتار ءوز كۇندەرىن وزدەرى كورۋگە ءماجبۇر بولىپ, ۇكىمەت قامقورلىعىنان تىس قالعان بولاتىن. ءتىپتى, عى­لىمي ورتالىقتارعا تيەسىلى جەر ۋچاسكەلەرىن كەيبىر كوممەرتسيا­لىق ۇجىمدار باسىپ الىپ, عىلىمنىڭ ورنىن ساۋدا-ساتتىق باس­قان دا ۋاقىت تۋدى. ەندى وسى ماسەلەنى رەتتەيتىن كەز كەلگەن سياقتى. جولداۋدا بۇل ماسەلە انىق ايتىلعان. “عىلىمي ور­تالىقتاردى دامىتۋ ءۇشىن جەر تەلىمدەرىن تەگىن بەرۋ, باستاپقى كاپيتال ءبولۋ, قاجەتتى نەگىزدىك ينفراقۇرىلىمدى جاساقتاۋ جانە باسقا دا ءبىرسىپىرا شارا­لاردى ۇيىمداستىرۋ ماسەلە­لەرىن شەشۋ كەرەك”. وسى وراي­دا, پرەزيدەنت ءۇندىستان ءتاجى­ريبەسىن العا تارتتى. ەندى حا­لىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ قاتى­سۋىمەن قازىرگى زامانعى عىلىمي ورتالىقتار مەن “تەحنولوگيا­لىق پاركتەر” قۇرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ەلباسىنىڭ “عىلىمي الەۋ­ەت­تى دامىتۋ قولدانبالى عىلىم­دى ءوندىرىس پەن بيزنەسكە مەي­لىنشە جاقىنداتۋعا باعىتتالۋى ءتيىس” دەپ اتاپ كورسەتۋىندە ءمان بار. ءوندىرىستىڭ دامۋى عىلىم­نىڭ دامۋىمەن ەگىز. جوعارى تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ارقى­لى حالىقارالىق ارەناعا شىعۋ ماسەلەسىمەن ەندى يننوۆاتسيا­لىق قور تىكەلەي اينالىساتىن بولادى. قازاقستاننىڭ حالىق­ارا­لىق رىنوكتاعى باستاماشى­لىق ماسەلەسىن پىسىقتاۋ ءجو­نىن­دە ۇكىمەتكە تاپسىرما دا بە­رىلدى. قاجەتتى ءسوز ايتىلدى. باعىت نۇسقالدى. ەندىگى ماسەلە – ىستە. عىلىمى مەن مادەنيەتى­نە كوڭىل بولمەگەن ەلدىڭ ءبا­سەكەگە قۋاتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋى ەكىتالاي. سەبەبى, حالىقارالىق ابىروي-بەدەل تەك ءىجو-ءنىڭ دەڭگەيىمەن عانا ەمەس, ۇلتتىڭ ىشكى ءمان-مازمۇنىمەن ولشەنەدى. پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى جول­داۋى تۋرالى عالىمدار, ەكو­نو­ميس­تەر, ساياساتتانۋشىلار, ءار ءتۇر­لى سالا ماماندارى ءوز پىكىر­لە­رىن ايتىپ, تالداۋ جاساپ جاتىر. ايگەرىم كايۋپوۆا.  الماتى. ءبىلىم مەن بىلىكتى تالاپ ەتەتىن قۇجات تاۋەلسىز ەلدىڭ ءاربىر جىلى تاريح ساحناسىندا ءىز قالدىرارلىقتاي تاريحي وقيعالارمەن تابىستى وتۋدە. ەلباسى­نىڭ بىلتىرعى “داعدارىس ارقىلى جا­ڭارۋ مەن دامۋعا” اتتى جولداۋى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرىپ, وركەنيەتكە ىلگەرىلەتۋگە ۇلەس قوسقان قۇجات بولدى. الپاۋىت مەملەكەتتەردى داعدارىس جالىنى شارپىپ تۇرعان شاقتا, قازاقستان حالقىنا داعدارىس­تىڭ سالقىنى سونشالىقتى سەزىلگەن جوق. جىل باسىنان بەرى ەلباسى جول­داۋىن تاعاتسىزدانا كۇتتىك. ويتكەنى, ءاربىر جولداۋىندا ەلباسى حالقىن جاعىمدى جاڭالىعىمەن, ەلىن سۇيسىنتەر ىستەرىمەن ءتانتى ەتەدى. بيىل قانداي جاق­سى قادامدار جاسالادى ەكەن دەگەن ويدا بولدىق. ەلباسى ن.ءا.نازار­باەۆ­تىڭ سارابدالدىقپەن ايتىلعان ساليقالى ءسوزىن ۇلكەن ىنتا-ىقىلاسپەن تىڭدا­دىق. ءوزىم ۇستاز بولعاندىقتان, ءبىلىم سا­لا­سىنا قاتىستى جولداۋداعى ايتىلعان ءاربىر سوزگە اسا ۇقىپتىلىقپەن ءمان بەر­دىك. ءبىز جاھاندانۋ زامانىندا ءومىر ءسۇرىپ وتىرعاندىقتان, بۇگىنگى كۇن ۇلتىم مەن كيەلى جۇرتىمنان مىقتى ساۋاتتىلىقتى, بيىك بىلىمدىلىكتى, اسقان بىلىكتىلىكتى تالاپ ەتەرى ءسوزسىز. سون­دىق­تان قازاقستاننىڭ عىلىم مەن ءبىلىمى الەمدىك ستاندارتقا ساي بولۋى ءتيىس ەكەندىگىن ەسكەرىپ, استانا قالاسىندا پرەزيدەنتتىڭ قولداۋىمەن اشىلعالى تۇرعان يننوۆاتسيالىق ۋنيۆەرسيتەتتى وركەنيەتكە ءورىس دەپ تانىعان ابزال. داعدارىس جاعدايىندا مۇنداي قادامعا بارۋ كەز كەلگەن مەملەكەت باسشى­سىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن ءىس. كويلەگى كوك, تاماعى توق, باقۋاتتى حالقى بار مەملەكەت باقىتتى. جولداۋ­دا حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعىن دا­مى­تۋعا تۇبەگەيلى دە سونى كوزقاراس تا­نىتقاندىعى, حالىقتىڭ كوكەيىنە قوناتىن, قىزۋ قولداۋ تاباتىن قۇبى­لىس. اۋىل شارۋاشىلىعىن اياعىنان تىك تۇرعىزا وتىرىپ, ۇستىمىزدەگى جىلى جەتەكشى سالانى ەكى ەسە ءونىم وندىرۋگە باعىتتاپ وتىر. بۇعان قاراپ, حالقى­مىز­دىڭ ءال-اۋقاتى, تۇرمىسى, ەكونو­ميكاسى اناعۇرلىم وسەدى دەپ بىلەمىز. پرەزيدەنت جولداۋى زيالى قاۋىم­دى ءبىر قۋانتىپ تاستادى. ساۋىردەن باس­تاپ جالاقىنىڭ كوبەيۋى ۇستازدار قاۋى­مى­نا ماتەريالدىق جاعىنان كوتەر­مەلەۋ عانا ەمەس, زامان تالابىنا ساي ءبىلىم بە­رۋدە اسقان جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ وتىر. اناسىن ارداقتاعان حالىقتىڭ, بالا باقىتىن ويلاعان ەلدىڭ بولاشاعى زور. ەلباسىنىڭ جولداۋداعى كوپ ءسوزى انا مەن بالانىڭ يگىلىگى مەن باقىتىنا ارنالدى دەسەك ارتىق ەمەس. حالقىن قۇرمەتتەگەن ەلباسى جىل باسىندا زەينەتكەرلەردىڭ زەينەتاقىسىن ءوسىرىپ, ەل قۇرمەتىنە بولەندى. كەمەڭگەرلىكپەن ايتىلعان كەمەل ءسوز حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتىپ, ءومىر ءسۇرۋ جاسىن ۇزارتۋعا باعىتتالعانى دا كەز كەلگەن پەندەنى سۇيسىندىرمەي قوي­مايدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىن­دا مەديا جوسپار جۇزەگە اساتىندىعى قاتتى قۋانتتى. قيىن شاقتا قازاق حالقى تاعدىر تىزگىنىن نۇرسۇلتانداي قالاۋلى ۇلىنا تاپسىرىپ ەدى. تىعىرىقتان الىپ شىق­قان ەلباسى حالقىنىڭ ءۇمىتىن قانات­تان­دىرىپ, ەلىن وركەنيەتكە قاراي باستاپ كەلە جاتىر. بۇل – تىعىرىقتان شىعۋ­دىڭ تۇبەگەيلى تەتىگى عانا ەمەس, جاڭاشا دا­مۋعا باعىتتالعان جاسامپازدىق جولى. “تۇندە ۇيىقتاماعان, كۇندىز وتىر­ماعان” كۇلتەگىن باتىردىڭ ۇرپاعى نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءاربىر ءسوزىن حالقى قولدايدى, قىزۋ قۋاتتايدى. ەلباسىمىزعا مۇقالماس قاجىر-قايرات تىلەيمىز. تومەنارىق ەلدى مەكەنىندەگى  №223 ورتا مەكتەپ ۇجىمى. قىزىلوردا وبلىسى, جاڭاقورعان اۋدانى.