11 قازان, 2019

گازەت كوركى – تىلشىلەر

870 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

«ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنىڭ (1925 جىلى) №407 سانىندا جاريالانعان امانعالي سەگىزباي ۇلى دەگەن اۆتوردىڭ بۇل ماقالاسى گازەتكە ەل ىشىنەن حات جازا ءجۇرىپ, قوسىنعا قوسىلعان تىلشىلەردىڭ ەل جاعدايىن جازۋعا توسەلۋى توڭىرەگىندە ءسوز قوزعايدى. 

گازەت كوركى – تىلشىلەر

ەل ىشىنە ساڭلاۋ ورناتىپ, جاڭا جۇرتشىلىققا جول باستايتىن ءباسپاسوز: گازەت-جۋرنال ەكەنىندە ءسوز جوق. ەلدىڭ سالت-ساناسى, جۇرتشىلىعى, دۇنيەگە كوزقاراسى گازەت بەتىندە ايقىندالىپ وتىرادى. ەل تاعدىرى, وتكەندەگى قاتەسى, كەلەشەكتىڭ كۇڭگىرت ءتۇيىنى شەشىلىپ, الداعى ومىرگە نىسانا بەلگىلەيتىن الەۋمەت پىكىرى دە – وسى گازەت. سوندىقتان گازەتتىڭ ەل ىشىندە بەدەلى ارتىپ, ەلمەن قولتىقتاسۋى وزىنە پارىز.

مىنە, «ەڭبەكشى قازاق» گازەتى دە ءوزىنىڭ ءتورت جىلدىق ومىرىندە ەلگە قانشالىق اسەر بەرىپ, ەل ەڭبەكشىلەرىن باۋىرىنا تارتا العاندىعىنا دالەل بولارلىق دايەكتەمەسى بار ما – وسىنى وقۋشىلارىنىڭ الدىنا تارتقالى وتىر. 

«ەڭبەكشى قازاقتىڭ» ارنالعان ەلى, ارالاعان جۇرتى قاي دارەجەدە, مادەنيەتتىڭ قاي ساتىسىندا تۇرعانىن شامالاعان وقۋشى ءتورت جىلدىق ومىردە تاۋداي پايدا كەلتىرىپ, اسپانعا سۇيرەي المادىڭ دەپ كىنالاي دا الماس.

جاڭا جۇرتشىلىققا ەندى بەت العان, ساياسي ساڭلاۋى جوق دالا ەڭبەكشىلەرى «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىن ءوزىنىڭ قامقورى ەكەنىن ءبىلىپ, تۇس-تۇستان اتسالىسا باستاعانىن 4 جىلدىق قۋانىشتى مەرەكەسىندە اشىق ايتا الادى.

«ەڭبەكشى قازاق» ەل ىشىنە جالشىلار ۇستەمدىگىن, جاڭا جۇرتشىلىقتىڭ نەگىزىن ورناتتى دەپ اۋىز تولتىرۋ ەرسىلىك تە بولار. ويتكەنى جۇرت – سىنشى. جاق­سى­سىن دا, جامانىن دا كورىپ, كۇندىك ءومىرىن بولجاپ وتىرعان – سول جۇرت. ولاي بولسا, سىندى كوپ بەرۋى كەرەك.

جالعىز-اق ناداندىق قاراڭعىلىعىنا تۇنشىق­قان, مادەنيەت ساۋلەسى كومەسكى جەتەتىن دالاداعى ەڭ­بەكشى ەلدىڭ ءوز اۋزىنان شىققان ءۇنىن, ءوزىنىڭ مۇڭ-زارىن جەتكىزىپ وتىراتىن شارۋانىڭ قالام كومەگى جەتىسە باستاعانى «ەڭبەكشى قازاقتى» ەداۋىر ۇمىتتەندىرەدى. قالىڭ ۇيقىدا قاماۋدا جاتقان سارى دالا سەلت ەتىپ سەرپىلە باستاعانىنا وسىنى دالەل دەپ ۇستاپ, كوڭىلىنە دەمەۋ قىلادى.

العاشقى شىققاندا جەتىدە, ايىندا ارەڭ كەلەتىن ەل گازەتى وسى كەزدە توبىمەن, تۇيدەگىمەن كەلىپ جاتقانى ەلمەن قولتىقتاسا العانىنا دالەل بولا الادى. كۇندىك ومىرىندەگى وزگەرىسى, الەۋمەت تىرشىلىگىندەگى تالاس پىكىرلەرگە موقال قالامى, شۇبالمالى سوزىمەن تىلشىلەردىڭ جازىسا باستاعانى – جالپى ەلدىڭ سەلت ەتكەنىن كورسەتەدى. ەلدىڭ قاق ورتاسىندا وتىرىپ ەل كۇيزەلىپ, ەل قۋانسا, بىرگە بولعان تىلشىلەردىڭ قالامى – ەل قالامى, ەل ءسوزى. سوندىقتان «ەڭبەكشى قازاق» ەلمەن ارالاسا الدى دەپ قايمىقپاي ايتۋعا بولادى.

سوڭعى كەزدە «ەڭبەكشى قازاقتىڭ» ماڭايىنا توپتالعان, الىستا جاتسا دا ارناپ سالەم جازىپ, باسقارمانىڭ ءبىر ادامى بولۋدى مىندەتىنە العان ارناۋلى تىلشىلەرى كوبەيدى. باسقارمامەن الىستان تىلدەسىپ, اتسالىسقان قوعامىنىڭ شارۋاشىلىق, مادەنيەتتىك ىسىنە قاتىسا باستاعان بىرنەشە سەنىمدى تىلشىلەرى بار. اق پەن قارانى ايىرا المايتىن, حات تانيتىنى جوققا ءتان قازاقتىڭ قالامعا ىسىلىپ, جوندىگە باستاعانى – باسقارمانىڭ شابىتىن كوتەرىپ, كەلەشەكتەن ءۇمىتىن زورايتادى.

گازەتتىڭ جانى – جازۋشى. جازۋشىسى كەم بولسا, گازەت اقسايدى. ءبىر ادامنىڭ نەمەسە 2-3 ادامنىڭ عانا قولىنان شىققان گازەت جالپىعا تەگىس ۇناپ كەتۋى قيىن. سوندىقتان ءالى دە شەشىلمەگەن ماسەلە, الەۋمەت الدىندا تالقىعا سالىنباي جاتقان كوپ اڭگىمەنى ورتاعا سالىپ وتىراتىن ءىرى ماعلۇماتتى باسشى ازاماتتاردىڭ قالام كومەگىنە «ەڭبەكشى قازاق» ءالى دە مۇقتاج. جۇزدەگەن-جۇزدەگەن تىلشىلەرى, شارۋا جازۋشىلارى ەلدىڭ كەم-كەتىگىن, جايىن ايتىپ زارلاپ وتىر; قولدارىنان كەلگەن كومەگىن اياماي وتىر. بۇل جونىنەن باسقارمانىڭ تىلشىلەرگە وكپەسى جوق. تىل­­شى­لەردىڭ سانى دا, ساپاسى دا كۇن ساناپ ارتىپ كەلە­دى. ءبىر-بىرىنە جوندەپ حات جازا دا بىلمەيتىن قازاق كە­دەيىنىڭ بالاسى قولىنا قالام ۇستاپ, جازۋعا توسە­لۋى –  قازاق سىقىلدى مادەنيەتى شاعىن ەلگە كوپ ولجا.

ەل ىشىندە گازەتكە قۇمارلىق, سىعالاپ وقىپ وتىراتىن گازەت دوستارى دا سانالى تىلشىلەردىڭ كومەگى ارقاسىندا كوبەيىپ كەلەدى. گازەتىم جوعالدى, پالەن ءنومىرى تيمەي قالدى دەپ باسقارماعا زارلايتىن حاتتار دا ەلدەگى گازەت وقىعىسى كەلگەن ادامداردىڭ كوبەيگەندىگىن كورسەتەدى. بۇلاردىڭ بارىنە سەبەپ – الگى ايتقان تىلشىلەر. ءتىلشى ءسوزى – ەل ءسوزى. ءتىلشى ايتتى – ەل ايتتى. 

«ەڭبەكشى قازاق» ءوزىنىڭ 4 جاسىندا ەلدى وزىنە قاراتىپ كەلەدى. قالامى ءتۇزۋ, ادال دەگەن سەنىمدى تىلشىلەرى ەلگە جاقىنداسۋدىڭ جولىن تاۋىپ, جاقىنداسىپ جاتىر. ءالى دە ءۇمىت كوپ. «ەڭبەكشى قازاق» 4 جاسقا كەلگەندە تىلشىلەرىن جۇزدەپ ساناسا, 5 جاسىندا مىڭداپ ساناۋدى نىسانا قىلادى.

تىلشىلەردى باۋلۋ, جول-جوبا كورسەتىپ, سالت-ساناسىن ءوسىرۋ جونىندە باسقارما ەڭبەك ەتۋدى موينىنا الادى. گازەتتىڭ جانى, ۇكىمەت پەن ەل اراسىندا دانەكەر بولاتىن تىلشىلەردىڭ قالامى گۇلدەنىپ, ەڭبەگى كوركەيسىن!

دايىنداعان ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى

سوڭعى جاڭالىقتار