قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ نورماتيۆتىك قاۋلىسى №5
سارسەنبى, 11 قاڭتار 2012 6:02
2011 جىلعى 30 جەلتوقسان, استانا قالاسى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ كەيبىر نورماتيۆتىك قاۋلىلارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭناماسىنىڭ وزگەرۋىنە جانە سوت پراكتيكاسىن ودان ءارى قالىپتاستىرۋدىڭ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ جالپى وتىرىسى
قاۋلى ەتەدى:
سارسەنبى, 11 قاڭتار 2012 6:02
2011 جىلعى 30 جەلتوقسان, استانا قالاسى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ كەيبىر نورماتيۆتىك قاۋلىلارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭناماسىنىڭ وزگەرۋىنە جانە سوت پراكتيكاسىن ودان ءارى قالىپتاستىرۋدىڭ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ جالپى وتىرىسى
قاۋلى ەتەدى:
I. قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ مىناداي نورماتيۆتىك قاۋلىلارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلسىن:
1. «م ۇلىكتى تىيىم سالۋدان بوساتۋ تۋرالى ىستەر جونىندەگى سوت پراكتيكاسى تۋرالى» 1975 جىلعى 24 ناۋرىزداعى № 2 نورماتيۆتىك قاۋلىعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتى پلەنۋمىنىڭ 1978 جىلعى 21 قىركۇيەكتەگى № 18, 1987 جىلعى 2 قازانداعى № 11, 1988 جىلعى 23 قىركۇيەكتەگى № 7, 1998 جىلعى 15 مامىرداعى № 5 قاۋلىلارىمەن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2004 جىلعى 18 ماۋسىمداعى № 13 نورماتيۆتىك قاۋلىسىمەن ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرىمەن بىرگە:
1) مىناداي مازمۇنداعى 1-1-تارماقپەن تولىقتىرىلسىن:
«1-1. ازاماتتىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ تارتىبىندە ءوندiرiپ الۋشىنىڭ, بورىشكەردىڭ جانە ءۇشىنشى تۇلعانىڭ م ۇلىكتىك قۇقىقتارىن قورعاۋ سوت ورىنداۋشىسىنىڭ ارەكەتىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) شاعىمدانۋ تارتىبىندە نەمەسە تالاپ قويۋ تارتىبىندە جۇزەگە اسىرىلادى.
اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ پروتسەسىندە م ۇلىككە تىيىم سالۋ كەزىندە سوت ورىنداۋشىسىنىڭ ارەكەتىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) نەمەسە وسىنداي ارەكەتتەردى جاساۋدان باس تارتۋعا ءوندiرiپ الۋشى نەمەسە بورىشكەر جانە باسقا تۇلعالار شاعىم بەرۋى مۇمكىن, شاعىم قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ (بۇدان ءارى – اىجك) 240-5-بابىندا كوزدەلگەن تارتىپتە قارالۋعا جاتادى.
ءوندiرiپ الىناتىن مۇلiكتiڭ تيەسiلiلىگiنە بايلانىستى ازاماتتىق قۇقىق تۋرالى داۋلار تالاپ قويۋ ءىسىن جۇرگىزۋ تارتىبىندە قارالادى (اىجك-ءنىڭ 240-6-بابىنىڭ ءبىرىنشى بولىگى)»;
2) 2-تارماقتىڭ سوڭعى سويلەمى الىپ تاستالسىن;
3) 3-تارماق «قىسقارتۋ» دەگەن ءسوزدىڭ ورنىنا «قىسقارتۋعا جول بەرىلمەيدى, ويتكەنى» دەگەن سوزدەرمەن تولىقتىرىلسىن;
4) 5-تارماق «سوتتالۋشى جانە» دەگەن سوزدەردەن كەيىن «رەسپۋبليكالىق مەنشiككە اينالدىرىلعان ء(تۇسكەن) مۇلiكتi ەسەپكە الۋ, ساقتاۋ, باعالاۋ جانە ونى ودان ءارi پايدالانۋ بويىنشا جۇمىستى ۇيىمداستىرۋعا ۋاكiلەتتi تيiستi ورگان رەتiندە (اىجك-ءنىڭ 240-6-بابىنىڭ 4-بولىگى).» دەگەن سوزدەرمەن تولىقتىرىلسىن;
5) 7-تارماقتاعى «35» دەگەن تسيفرلار «55» دەگەن تسيفرلارمەن اۋىستىرىلسىن;
6) 10-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«10. تاركىلەنۋگە ءتيىستى م ۇلىكتى تىيىم سالۋدان بوساتۋعا قاتىستى داۋ تۋىنداعان جاعدايدا, كورسەتىلگەن ءمان-جاي م ۇلىكتى زاتتاي قايتارۋ مۇمكىندىگىنە اسەر ەتەتىندىكتەن, سوت بۇل م ۇلىكتىڭ الىنعانىن جانە ونىڭ قايدا تۇرعانىن انىقتاۋى قاجەت.
قويىلعان تالاپتار نەگىزدى دەپ تانىلعان جاعدايدا, ەگەر تاركىلەۋگە جاتاتىن م ۇلىك رەسپۋبليكالىق مەنشiككە اينالدىرىلعان (تۇسكەن) مۇلiكتi ەسەپكە الۋ, ساقتاۋ, باعالاۋ جانە ونى ودان ءارi پايدالانۋ بويىنشا جۇمىستى ۇيىمداستىرۋعا ۋاكiلەتتi تيiستi ورگاندا بولسا جانە ولار ونى ساتۋ ءۇشىن ساۋدا ۇيىمدارىنا, باسقا ۇيىمدارعا ساتۋ, قايتا وڭدەۋ ءۇشىن نەمەسە تەگىن بەرسە, وندا بۇل م ۇلىك زاتتاي قايتارىلۋعا جاتادى. رەسپۋبليكالىق مەنشiككە اينالدىرىلعان (تۇسكەن) مۇلiكتi ەسەپكە الۋ, ساقتاۋ, باعالاۋ جانە ونى ودان ءارi پايدالانۋ بويىنشا جۇمىستى ۇيىمداستىرۋعا ۋاكiلەتتi تيiستi ورگاننان باسقا كورسەتىلگەن ۇيىمدار ءىستى قاراۋعا قاتىستىرىلادى جانە ولارعا م ۇلىكتى قايتارۋ جونىندەگى مىندەت جۇكتەلەدى.
ەگەر م ۇلىكتى تاركىلەۋگە بايلانىستى تىيىم سالىنعان م ۇلىك ساتىلسا نەمەسە قايتادان وڭدەۋگە جىبەرىلسە, تالاپكەرگە ساتىلعان م ۇلىكتەن الىنعان سوما وتەلەدى.
سۋديا مۇددەلى ادامداردىڭ ارىزىنا قاراماستان, م ۇلىكتىڭ بورىشكەرگە نەمەسە باسقا دا ادامدارعا تيەسىلىلىگىنە قاراماستان, م ۇلىككە تىيىم سالۋ كەزىندە سوت ورىنداۋشىسىنىڭ ارەكەتتەرىنەن تىيىم سالۋدى جويۋعا نەگىز بولاتىن زاڭ بۇزۋشىلىقتى انىقتاپ, م ۇلىكتى تىيىم سالۋدان بوساتۋعا مىندەتتى.».
2. «تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ تۋرالى زاڭنامانى سوتتاردىڭ قولدانۋ تاجىريبەسى تۋرالى» 1996 جىلعى 25 شىلدەدەگى № 7 نورماتيۆتىك قاۋلىعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2004 جىلعى 18 ماۋسىمداعى № 9 نورماتيۆتىك قاۋلىسىمەن ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرىمەن بىرگە:
1) 1-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«1. «تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ تۋرالى» 2010 جىلعى 4 مامىرداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى (بۇدان ءارى – زاڭ) تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ قۇقىقتىق, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك نەگىزدەرىن, سونداي-اق تۇتىنۋشىلاردى قاۋىپسىز جانە ساپالى تاۋارلارمەن (جۇمىسپەن, كورسەتىلەتىن قىزمەتپەن) قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شارالاردى انىقتايدى جانە تۇتىنۋشىلار – جەكە تۇلعالار, ياعني جەكە تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن تاۋارلاردى ساتىپ الاتىن جانە پايدالاناتىن, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە تاپسىرىس بەرەتىن نە وسىنداي نيەتى بار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى, شەتەلدىكتەر جانە ازاماتتىعى جوق ادامدار (قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق كودەكسىنىڭ 12-بابى (بۇدان ءارى – اك) جانە تاۋارلاردى ساتۋشىلاردىڭ نە ولاردى وندىرۋشىلەردىڭ, سونداي-اق مەنشىك ءتۇرى مەن زاڭدى تۇلعانىڭ قۇرىلۋ نىسانىنا قاراماستان قىزمەتتەر مەن جۇمىستاردى اتقارۋشىلاردىڭ, سونىڭ ىشىندە جەكە كاسىپكەرلەردىڭ اراسىنداعى قاتىناستى رەتتەيدى (اك-ءنىڭ 19-بابى) جانە ول كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن تۋىندايتىن نەمەسە جاسالاتىن قۇقىقتىق قاتىناستارعا قولدانىلادى (اك-ءنىڭ 4, 383-باپتارى).
تۇتىنۋشىلاردىڭ قارجىلىق, الەۋمەتتىك, مەديتسينالىق, تۋريستىك جانە كورسەتىلەتىن وزگە دە قىزمەت سالالارىنداعى قۇقىقتارى, سونداي-اق ولاردى قورعاۋ ماسەلەلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىمەن بەلگىلەنەدى (زاڭنىڭ 2-بابىنىڭ 2-تارماعى).»;
2) 2-تارماقتا:
ءبىرىنشى ابزاتستاعى «تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ تۋرالى» دەگەن سوزدەر الىپ تاستالسىن;
ەكىنشى ابزاتس الىپ تاستالسىن;
3) 3-تارماقتا:
ءبىرىنشى ابزاتستاعى «تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ تۋرالى» دەگەن سوزدەر الىپ تاستالسىن;
ەكىنشى ابزاتستاعى «زاڭنىڭ 2-بابىنىڭ 2-تارماعى جانە» دەگەن تسيفرلار مەن سوزدەر الىپ تاستالسىن;
4) 4-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«4. جالپى ەرەجەگە سايكەس (اىجك-ءنىڭ 31-بابى) تالاپتار جەكە تۇلعالارعا ولاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا جانە زاڭدى تۇلعالارعا – ولاردىڭ تۇرعان جەرى بويىنشا قويىلادى. سونىمەن قاتار تالاپ قويۋشىنىڭ تاڭداۋى بويىنشا (اىجك-ءنىڭ 32-بابىنىڭ 9-بولىگى) تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى تالاپتار تالاپ قويۋشىنىڭ تۇرعىلىقتى جەرى نە شارتتىڭ جاسالعان نەمەسە ورىندالعان ورنى بويىنشا قويىلۋى مۇمكىن, سوندىقتان تالاپ ارىزدى قابىلداعان كەزدە سوتتار تالاپكەردىڭ ءىستى قاراۋ ورنىن تاڭداۋ قۇقىعىن ەسكەرۋگە ءتيىس.»;
5) 5-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«5. زاڭنىڭ 42-بابىمەن تۇتىنۋشىلاردىڭ قوعامدىق ۇيىمدارىنىڭ تالاپتارىن شەشۋدىڭ الدىن الا سوتتان تىس ءتارتىبى بەلگىلەنگەن. ەگەر اتالعان ۇيىمدار ءىستى رەتتەۋدىڭ ءتارتىبىن ساقتاماسا جانە مۇنداي مۇمكىندىك بولسا, سۋديا ارىزدى اىجك-ءنىڭ 154-بابى ءبىرىنشى بولىگىنىڭ 1) تارماقشاسىنا سايكەس كەرى قايتارادى.
زاڭمەن تۇتىنۋشى ءۇشىن تالاپتاردى شەشۋدىڭ سوتتان تىس ءتارتىبى كوزدەلمەگەن.
سوتتا قاراۋ ءۇشىن تۇتىنۋشىلاردىڭ مۇددەسىن قورعاپ تالاپتار قويعان تۇتىنۋشىلاردىڭ قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنەن, قاۋىمداستىقتاردان (وداقتاردان) مەملەكەتتىك باج وندىرىلمەيدى («سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسى (سالىق كودەكسى)» 541-بابىنىڭ 10) تارماقشاسى, زاڭنىڭ 42-بابى).
سونىمەن قاتار, تۇتىنۋشىلار سوتقا وزدەرى جۇگىنگەن كەزدە ولاردىڭ قۇقىقتارىن بۇزۋمەن بايلانىستى تالاپتار بويىنشا مەملەكەتتىك باجدى تولەۋدەن بوساتىلمايدى.
مۇنداي جاعدايلاردا مەملەكەتكە جانە تاراپتارعا سوت شىعىندارىنىڭ ورنىن تولتىرۋ, ولاردى تاراپتار اراسىندا ءبولۋ اىجك-ءنىڭ 110, 115, 116-باپتارىنىڭ ەرەجەلەرى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى.»;
6) 6-تارماقتاعى ««تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 22-بابىنا جانە» دەگەن سوزدەر الىپ تاستالسىن;
7) 7-تارماقتا:
ءبىرىنشى سويلەم الىپ تاستالسىن;
ەكىنشى سويلەمدە «نەمەسە پروكۋرور ارقىلى» دەگەن سوزدەر الىپ تاستالسىن;
8) 8-تارماقتا:
ءبىرىنشى ابزاتستاعى «18» دەگەن تسيفرلار «21» دەگەن تسيفرلارمەن اۋىستىرىلسىن;
ەكىنشى ابزاتستاعى «23-بابىنىڭ 4-بولىگىندە» دەگەن تسيفرلار مەن سوزدەر تيىسىنشە «42-بابىنىڭ 1-2-بولىگىندە» دەگەن تسيفرلارمەن جانە سوزدەرمەن اۋىستىرىلسىن;
9) 10-تارماقتا:
ءبىرىنشى ابزاتس مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«بولشەك ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتىن جاساۋ ءساتىن انىقتاۋ كەزىندە سوتتار اك-ءنىڭ 446-بابىن باسشىلىققا الۋعا ءتيىس, وعان سايكەس, ەگەر زاڭنامالىق اكتىلەردە نەمەسە بولشەك ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتىندا, سونىڭ ىشىندە ساتىپ الۋشى قوسىلاتىن فورمۋليارلاردا نەمەسە وزگە دە ستاندارتتى نىسانداردىڭ تالاپتارىمەن وزگەشە بەلگىلەنبەسە, ساتۋشى ساتىپ الۋشىعا كاسسالىق نەمەسە تاۋار چەگىن نەمەسە تاۋاردىڭ تولەنگەندىگىن راستايتىن وزگە قۇجاتتى بەرگەن ساتتەن باستاپ بولشەك ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتى ءتيىستى نىساندا جاسالعان دەپ ەسەپتەلەدى (اىجك-ءنىڭ 389-بابى).»;
ەكىنشى ابزاتس مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«تاراپتار اراسىندا شارت ءمانى, باعا جانە تاراپتاردىڭ ەڭ بولماعاندا ءبىرى كەلىسۋدى تالاپ ەتكەن باسقا شارتتار تۋرالى تاراپتار اراسىندا كەلىسىمگە قول جەتكەن كەزدە بولشەك ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتى تاۋار قۇنىنا قاراماستان اۋىزشا تۇردە جاسالادى.»;
سوڭعى ابزاتس الىپ تاستالسىن;
10) 11-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«11. تۇتىنۋشى مەن قىزمەت كورسەتۋشى كاسىپورىننىڭ قىزمەتكەرى قىزمەت كورسەتۋ پروتسەسىندە ولاردىڭ نامىسىن, قادىر-قاسيەتىن قۇرمەتتەۋگە, يماندىلىق جانە ادەپتىلىك نورمالارىن ساقتاۋعا تەڭ قۇقىعى بار. بۇل تالاپ ورىندالماعان جاعدايدا جابىرلەنۋشى اك-ءنىڭ 9, 141-143-باپتارىنىڭ ەرەجەسى بويىنشا ءوز قۇقىعىن قورعاۋ ءۇشىن سوتقا شاعىمدانا الادى.»;
11) 12-تارماق الىپ تاستالسىن;
12) 13- تارماقتا:
«15-بابىنىڭ 1-تارماعىنا» دەگەن تسيفرلار مەن سوزدەر «16-بابىنا» دەگەن تسيفرلارمەن جانە سوزبەن اۋىستىرىلسىن;
ەكىنشى ابزاتس مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«ونىڭ كىناسىنە جانە تۇتىنۋشىنىڭ ونىمەن شارتتىق قاتىناستاردا بولعاندىعىنا نەمەسە بولماعاندىعىنا قاراماستان, كەلتىرىلگەن زيان ساتۋشىنىڭ (دايىنداۋشىنىڭ, ورىنداۋشىنىڭ) وتەۋىنە جاتادى. (زاڭنىڭ 31-بابىنىڭ 1-تارماعى).»;
13) 14-تارماقتىڭ ەكىنشى جانە ءتورتىنشى ابزاتستارى الىپ تاستالسىن.
3. «ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ءۇي-جايلاردى جەكەشەلەندiرۋ جونiندەگi زاڭداردى سوتتاردىڭ قولدانۋ تاجiريبەسi تۋرالى» 1997 جىلعى 18 شiلدەدەگi № 9 نورماتيۆتىك قاۋلىعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2004 جىلعى 18 ماۋسىمداعى № 8 نورماتيۆتىك قاۋلىسىمەن ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرىمەن جانە تولىقتىرۋلارىمەن بىرگە:
1) 3-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«3. مەملەكەتتىك كاسىپورىندار, مەكەمەلەر, ۇيىمدار وزگە مەنشىك نىسانىنا اۋىسقان كەزدە نەمەسە ولاردى تاراتقان كەزدە كاسىپورىنداردىڭ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋىندەگى نەمەسە مەكەمەلەردىڭ جەدەل باسقارۋىنداعى تۇرعىن ءۇي قورى وسى كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەردىڭ, وزگە دە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتىق ميراسقورلارىنىڭ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋىنە نەمەسە جەدەل باسقارۋىنا نە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ قاراماعىنا ازاماتتاردىڭ بارلىق تۇرعىن ءۇي, سونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇيدى جەكەشەلەندىرۋ قۇقىقتارىن ساقتاي وتىرىپ, بەلگىلەنگەن تارتىپپەن بەرىلۋگە ءتيىس. سونىمەن بىرگە, ەگەر مەنشىك نىسانىن وزگەرتكەن مەملەكەتتىك كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەردىڭ قۇقىقتىق ميراسقورلارى ءوز قاراجاتىنىڭ ەسەبىنەن تۇرعىن ءۇي-جايلار سالسا نەمەسە ساتىپ السا, وندا مۇنداي ءۇي-جايلاردى جالداۋ شارتى بويىنشا وندا تۇراتىن ادامدار تەك مەنشىك يەسىنىڭ كەلىسىمىمەن جەكەشەلەندىرە الادى.»;
2) 4-تارماقتىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ابزاتستارىنداعى «496» دەگەن تسيفرلار «535» دەگەن تسيفرلارمەن اۋىستىرىلسىن;
3) قازاق تىلىندەگى ماتىنگە قاتىسى جوق;
4) قازاق تىلىندەگى ماتىنگە قاتىسى جوق.
4. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا سوت بيلىگى تۋرالى زاڭداردى قولدانۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» 1998 جىلعى 14 مامىرداعى № 1 نورماتيۆتىك قاۋلىعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2008 جىلعى 22 جەلتوقسانداعى № 8 نورماتيۆتىك قاۋلىسىمەن ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرىمەن جانە تولىقتىرۋلارىمەن بىرگە:
1) 2-تارماقتىڭ ەكىنشى ابزاتسىندا «اپەللياتسيالىق» دەگەن سوزدەن كەيىن «, كاسساتسيالىق» دەگەن سوزبەن تولىقتىرىلسىن;
2) 7-تارماقتا:
ءۇشىنشى, ءتورتىنشى ابزاتستارداعى «قاۋلىسىن», «قاۋلىلارىن» دەگەن سوزدەر تيىسىنشە «اكتىسىن», «اكتىلەرىن» دەگەن سوزدەرمەن اۋىستىرىلسىن;
بەسىنشى ابزاتس الىپ تاستالسىن;
3) 9-تارماقتىڭ ءبىرىنشى ابزاتسى «كەز كەلگەن ارەكەتتىڭ» دەگەن سوزدەردەن كەيىن «(ارەكەتسىزدىكتىڭ)» دەگەن سوزبەن تولىقتىرىلسىن;
4) 10-تارماقتىڭ ەكىنشى ابزاتسى «اپەللياتسيالىق» دەگەن سوزدەن كەيىن «, كاسساتسيالىق» دەگەن سوزبەن تولىقتىرىلسىن.
5. «سوتتاردىڭ دەنساۋلىققا كەلتىرىلگەن زياندى وتەۋ جونىندەگى رەسپۋبليكا زاڭدارىن قولدانۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» 1999 جىلعى 9 شىلدەدەگى №9 نورماتيۆتىك قاۋلىعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2004 جىلعى 18 ماۋسىمداعى № 12 نورماتيۆتىك قاۋلىسىمەن ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرىمەن جانە تولىقتىرۋلارىمەن بىرگە:
1) 1-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«1. شارتتىق جانە باسقا دا مىندەتتەمەلەردى ورىنداعان كەزدە ازاماتتاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا كەلتىرىلگەن زياندى وتەۋمەن بايلانىستى داۋلار, ەگەر زيان كەلتىرگەن تۇلعانىڭ جوعارى جاۋاپكەرشىلىگى زاڭنامالىق اكتىلەرمەن نەمەسە شارتپەن كوزدەلمەسە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق كودەكسىنىڭ (بۇدان ءارى – اك) 47-تاراۋىندا كوزدەلگەن نورمالارعا سايكەس, ازاماتتىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ تارتىبىندە شەشىلەدى.
شارتتىق مىندەتتەمەلەر دەپ شارتتان تۋىندايتىن مىندەتتەمەلەردى تۇسىنگەن ءجون. مۇنداي شارتتارعا ەڭبەك شارتىن (كەلىسىم-شارت), تاپسىرما شارتىن جانە ت.ب. جاتقىزۋعا بولادى.
وزگە دە ءمان-جايلار دەپ جابىرلەنۋشىمەن شارتتىق قاتىناستا بولماعان ادامنىڭ كەلتىرگەن زياندى ءوندىرۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن, مىسالى, اينالاسىنداعىلار ءۇشىن اسا قاۋىپتى جاعداي (جوعارى قاۋىپ كوزىن) تۋىنداتقان ادامنىڭ قىزمەتىن جانە باسقانى تۇسىنگەن ءجون.»;
3) 2, 3 جانە 4-تارماقتار مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«2. شارتتىق جانە وزگە دە مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋى كەزىندە جابىرلەنۋشىنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا كەلتىرىلگەن زياندى وتەۋ تۋرالى تالاپ ارىز نىسانى مەن مازمۇنى جاعىنان ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ (بۇدان ءارى – اىجك) 150, 151-باپتارىنا سايكەس بولۋعا ءتيىس.
قويىلعان تالاپتاردىڭ سيپاتىنا قاراي تالاپ ارىزعا جابىرلەنۋشىگە زيان كەلتىرىلگەنى تۋرالى راستايتىن دالەلدەمەلەر, اتاپ ايتقاندا, ۇيىم اكىمشىلىگىنىڭ ەڭبەك جاراقاتىن العان قىزمەتكەرگە كەلتىرىلگەن زياندى وتەۋ تۋرالى شەشىمى (بۇيرىعى, وكىمى); جازاتايىم جاعداي نەمەسە قىزمەتكەردىڭ ەڭبەك قىزمەتىنە بايلانىستى دەنساۋلىعىنا كەلتىرىلگەن وزگە دە زاقىم تۋرالى اكت; جازاتايىم جاعدايدى ارنايى تەكسەرۋ تۋرالى اكت; دارىگەرلىك-الەۋمەتتىك ساراپتاما كوميسسياسىنىڭ (داسك) ەڭبەك مىندەتتەرىن اتقارۋىنا بايلانىستى جاراقات العان نەمەسە دەنساۋلىعىنا وزگەدەي زيان كەلتىرىلگەن قىزمەتكەردىڭ كاسىپتىك ەڭبەك قابىلەتىن جوعالتۋ دارەجەسىن (پايىزبەن العاندا) انىقتاۋ تۋرالى قورىتىندىسى; سوت-مەديتسينالىق ساراپتاما كوميسسياسىنىڭ دەنساۋلىققا باسقاداي زاقىم كەلگەن جاعدايدا بەرگەن قورىتىندىسى; جابىرلەنۋشىنىڭ باسقا ادامنىڭ كۇتىمىن جانە باسقا قوسىمشا شىعىنداردىڭ تۇرلەرىن قاجەتسىنەتىنى تۋرالى قورىتىندى; اك-ءنىڭ 938-بابىنا سايكەس ەسەپتەلەتىن ورتاشا ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ (تابىستىڭ) مولشەرى تۋرالى مالىمەتتەر, سونداي-اق باسقا دا قاجەتتى قۇجاتتار قوسا تىركەلۋگە ءتيىس.
ارىزدىڭ دۇرىس قارالۋى ءۇشىن تاراپتاردىڭ قاجەتتى دالەلدەمەلەردى ۇسىنۋى مۇمكىن بولماعان جاعدايدا, سۋديا دالەلدى ءوتىنىش بويىنشا, اىجك-ءنىڭ 15-بابىنىڭ 2-بولىگىنە سايكەس, قاجەتتى ماتەريالداردى ۇيىمنان نەمەسە مۇددەلى ادامداردان وسىنداي دالەلدەمەلەردى سۇراتىپ الۋعا ىقپال ەتۋگە مىندەتتى.
3. وندىرىستەگى جازاتايىم جاعداي نەمەسە قىزمەتكەردىڭ دەنساۋلىعىنا وزگە دە زاقىم كەلتىرىلگەنى تۋرالى بەلگىلەنگەن نىسانداعى اكتىگە ەڭبەك قورعاۋ قىزمەتىنىڭ جانە ۇيىم قۇرىلىمىنىڭ جەتەكشىلەرى قول قويادى, ونى جۇمىس بەرۋشى بەكىتىپ, ۇيىمنىڭ مورىمەن كۋالاندىرادى. كاسىپتىك اۋرۋعا شالدىققان (ۋلانعان) جاعدايدا ءتيىستى اكتىگە مەملەكەتتىك سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەت ورگانىنىڭ وكىلدەرى دە قول قويادى.
ەگەر جۇمىس بەرۋشى زاڭدى تۇلعانى قۇرماعان ادام بولسا, وندا بەلگىلەنگەن نىسانداعى اكتىنى جۇمىس بەرۋشى تولتىرىپ, قولىن قويادى جانە نوتاريات ارقىلى كۋالاندىرادى.
4. تولىق نە iشiنارا كاسiبي ەڭبەك قابiلەتتiلiگىن, ال ولاي بولماعان جاعدايدا – جالپى ەڭبەك قابiلەتتiلiگiن جوعالتقان زارداپ شەگۋشiلەر دەنساۋلىققا كەلگەن زياندى وتەتتiرۋگە قۇقىلى. ەگەر كامەلەتتىك جاسقا جەتپەگەن, ون ءتورت جاسقا تولماعان ء(جاسوسپىرىم) جانە ەڭبەكاقى المايتىن ادام مەرتiكسە نەمەسە ونىڭ دەنساۋلىعىنا وزگە دە زاقىم كەلسە, دەنساۋلىعىنىڭ زاقىمدانۋىنا بايلانىستى شىعىندار وتەلۋگە جاتادى.
جابىرلەنۋشى (اسىراۋشى) قايتىس بولعان جاعدايدا ونىڭ اسىراۋىنداعى نەمەسە ول قايتىس بولعان كۇنگە دەيiن ودان جاردەم الىپ تۇرۋعا قۇقىعى بولعان ەڭبەككە جارامسىز ادامدار, سونداي-اق ادام قايتىس بولعاننان كەيiن دۇنيەگە كەلگەن ونىڭ بالاسى, سونداي-اق اك-ءنىڭ 940-بابىنىڭ 1-تارماعىندا كورسەتىلگەن باسقا دا ادامدار زياندى وتەتۋ قۇقىعىنا يە بولادى.
كەلiسiمشارت بويىنشا, ەڭبەك (قىزمەت) مiندەتتەرiن, اسكەري قىزمەت مىندەتتەرiن ورىنداۋمەن بايلانىستى جۇمىسشىنىڭ دەنساۋلىعىنا كەلگەن زياندى ۇيىم نەمەسە جۇمىس بەرۋشi جەكە تۇلعا, ەگەر ولاردىڭ كiناسi انىقتالعان جاعدايدا عانا وتەيدi.
ەگەر جۇمىسشىنىڭ دەنساۋلىعىنا كەلiسiمشارت بويىنشا, ەڭبەك (قىزمەت) مiندەتتەرiن, اسكەري قىزمەت مiندەتتەرiن ورىنداۋمەن بايلانىستى زيان جوعارى قاۋىپ كوزى ارقىلى كەلتiرiلسە, مۇنداي زيان كەلتiرگەنi ءۇشiن جوعارى قاۋىپ كوزىنىڭ يەسi جاۋاپتى بولادى.
الايدا, ەگەر ۇيىم نەمەسە جۇمىس بەرۋشi-جەكە تۇلعا بەرگەن كولiكپەن جۇمىس ورنىنا بارا جاتقاندا نەمەسە ودان قايتار جولدا جۇمىسشىنىڭ ومiرiنە جانە دەنساۋلىعىنا زيان كەلسە, وندا جۇمىس بەرۋشى-جەكە تۇلعا زارداپ شەگۋشiنiڭ الدىندا جاۋاپتى بولادى.»;
3) 2-1-تارماق الىپ تاستالسىن;
4) 13-تارماقتاعى «ەرەجەنiڭ 5-تارماعىنىڭ 1-ابزاتسىنا سايكەس, ياعني» دەگەن سوزدەر الىپ تاستالسىن;
5) 14-تارماقتاعى «ەتم» دەگەن ءسوز «تۇزەۋ مەكەمەسىنىڭ» دەگەن سوزدەرمەن اۋىستىرىلسىن;
6) 17-تارماقتىڭ ءبىرىنشى ابزاتسىندا «ەڭبەك قابiلەتتiلiگi دەڭگەيiنiڭ وزگەرۋى» دەگەن سوزدەردەن كەيىن «, سونداي-اق ءومىر ءسۇرۋ قۇنىنىڭ ءوسۋى» دەگەن سوزدەرمەن تولىقتىرىلسىن;
7) 18-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«18. ەگەر جۇمىس ورنىندا مەرتiگۋ ۇيىمنىڭ جانە جۇمىس بەرۋشi جەكە تۇلعانىڭ كiناسiنەن ەمەس, جۇمىسشىنىڭ ورەسكەل ابايسىزدىعىنان بولعانى تۋرالى مالiمەتتەر بولعان جاعدايدا, سوت سول قايعىلى وقيعانى ەڭبەك كودەكسىنىڭ 324-بابىمەن انىقتالاتىن ءتارتiپ بويىنشا قاراعان كوميسسيانىڭ شەشiمiن سۇراتۋعا مiندەتتi.
كوميسسيانىڭ جابىرلەنۋشى كىناسىنىڭ دارەجەسى تۋرالى شەشىمى دالەلدەمەلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى, ول ءىستىڭ بارلىق ماتەريالدارىمەن بىرگە اىجك-ءنىڭ 77-بابىنا سايكەس باعالاۋعا جاتادى.
سوت جابىرلەنۋشىنىڭ iس-قيمىلىندا ورەسكەل ابايسىزدىقتى انىقتاپ, وتەلەتiن زيان مولشەرiن ونىڭ كiناسiنىڭ دارەجەسىنە قاراي ازايتۋعا تيiس. بۇل ورايدا, قوسىمشا شىعىنداردى وتەۋ (اك-ءنىڭ 937-بابى), ازاماتتىڭ قايتىس بولۋى سالدارىنان زالال شەككەن ادامدارعا زياندى وتەۋ كەزىندە (اك-ءنىڭ 940-بابى), سونداي-اق جەرلەۋگە جۇمسالعان شىعىنداردى وتەۋ كەزىندە جابىرلەنۋشىنىڭ كىناسى ەسكەرىلمەيتiنiن سوتتار نازاردا ۇستاعاندارى ءجون.»;
8) مىناداي مازمۇنداعى 21-1-تارماقپەن تولىقتىرىلسىن:
«21-1. ەرiكتi نەمەسە مiندەتتi تۇردە ساقتاندىرۋ تارتىبىمەن ءوزىنىڭ جاۋاپتىلىعىن ساقتاندىرعان زاڭدى تۇلعا نەمەسە ازامات, كەلتiرiلگەن زياندى تولىق وتەۋ ءۇشiن ساقتاندىرۋ سوماسى جەتكىلىكسىز بولعان جاعدايدا ساقتاندىرۋ سوماسى مەن زالالدىڭ ناقتى مولشەرiنiڭ اراسىنداعى ايىرمانى وتەيدi (اك-ءنىڭ 924-بابى).»;
9) 23-تارماق الىپ تاستالسىن.
6. «ازاماتتىق ىستەردى سوتتىڭ قاراۋىنا ازىرلەۋ تۋرالى» 2001 جىلعى 13 جەلتوقسانداعى № 21 نورماتيۆتىك قاۋلىعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2009 جىلعى 12 قاڭتارداعى № 2 نورماتيۆتىك قاۋلىسىمەن ەنگىزىلگەن وزگەرىسىمەن بىرگە:
1) 2-تارماقتا:
ەكىنشى ابزاتستا «سوت اكتىسى اپەللياتسيالىق» دەگەن سوزدەردەن كەيىن «, كاسساتسيالىق» دەگەن سوزبەن تولىقتىرىلسىن;
ەكىنشى ابزاتستاعى ەكىنشى سويلەم ءۇشىنشى ابزاتس بولىپ ەسەپتەلسىن;
مىناداي مازمۇنداعى ءتورتىنشى ابزاتسپەن تولىقتىرىلسىن:
«ءىستى سوت تالقىلاۋىنا دايىنداۋ تۋرالى ۇيعارىمدى شىعارعاننان كەيىن سۋديا جاۋاپكەرگە تالاپ ارىزدىڭ جانە وعان قوسا تىركەلگەن قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەلەرىن جىبەرەدى نە تاپسىرادى جانە بەلگىلەنگەن مەرزىمدە تالاپ ارىزعا پىكىر (قارسىلىق) بەرۋدى مىندەتتەيدى. پىكىرگە ۋاكىلەتتى ادام قول قويۋعا ءتيىس جانە پىكىردىڭ تۇپنۇسقاسى مەن كوشىرمەلەرى ىسكە قاتىساتىن ادامداردىڭ سانىنا سايكەس ەتىلىپ, ولاردىڭ سوت وتىرىسى باستالعانعا دەيىن تانىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىندەي ەتىپ بەلگىلەنگەن مەرزىمدە سوتقا ۇسىنىلۋعا جانە اىجك-ءنىڭ 169-1-بابىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس بولۋعا ءتيىس.»;
2) 8-تارماقتىڭ ءبىرىنشى ابزاتسى «قۇقىقتارىن تۇسىندىرەدى» دەگەن سوزدەردەن كەيىن «, بۇل رەتتە ولارعا اتالعان ءىس جۇرگىزۋ ارەكەتتەرىن جاساۋ نەمەسە جاساماۋ سالدارى تۋرالى ەسكەرتىلۋگە ءتيىس» (اىجك-ءنىڭ 15-بابىنىڭ ءۇشىنشى بولىگى)» دەگەن سوزدەرمەن تولىقتىرىلسىن.;
3) 11-تارماقتىڭ ەكىنشى ابزاتسى الىپ تاستالسىن;
4) 12-تارماقتىڭ ەكىنشى ابزاتسىندا «سۋديانىڭ نەمەسە تاراپتاردىڭ باستاماسىمەن» دەگەن سوزدەر «پروتسەستىڭ كەز كەلگەن ساتىسىندا, سونىڭ ىشىندە ءىستى سوت قاراۋىنا دايىنداۋ ساتىسىندا» دەگەن سوزدەرمەن تولىقتىرىلسىن;
5) 14-تارماق «ىستەردى قاراعان كەزدە» دەگەن سوزدەردەن كەيىن «, سونداي-اق اىجك-ءنىڭ 55-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگىمەن كوزدەلگەن جاعدايلاردا» دەگەن سوزدەرمەن تولىقتىرىلسىن.
7. «سوتتاردىڭ ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ زاڭناماسىنىڭ كەيبىر نورمالارىن قولدانۋى تۋرالى» 2003 جىلعى 20 ناۋرىزداعى № 2 نورماتيۆتىك قاۋلىعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2006 جىلعى 23 ماۋسىمداعى №5, 2007 جىلعى 25 جەلتوقسانداعى №12, 2008 جىلعى 22 جەلتوقسانداعى №19 نورماتيۆتىك قاۋلىلارىمەن ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرىمەن بىرگە:
1) 3 جانە 4-تارماقتار الىپ تاستالسىن;
2) 5-تارماقتىڭ ەكىنشى ابزاتسى الىپ تاستالسىن;
3) 7-تارماقتىڭ ءبىرىنشى ابزاتسىنداعى «القا قۇرامىندا قارالادى» دەگەن سوزدەر «ساتىداعى سوت قارايدى» دەگەن سوزبەن اۋىستىرىلسىن;
4) 8-تارماقتىڭ بەسىنشى ابزاتسى «سوتتا قورعاۋ» دەگەن سوزدەردەن كەيىن «ء(ىس ماتەريالدارىمەن تانىسۋ, ولاردان ۇزىندىلەر جاساۋ, وتىنىشتەر ءبىلدىرۋ, داۋدىڭ ءمانى بويىنشا تۇسىندىرمەلەر بەرۋ جانە ت.ب.)» دەگەن سوزدەرمەن تولىقتىرىلسىن;
5) 11-تارماقتا:
ءبىرىنشى ابزاتس «مۇلiكتiك ەمەس داۋلار جونiندەگi» دەگەن سوزدەردەن كەيىن «, سونداي-اق كورپوراتيۆتىك داۋلار جونىندەگى» دەگەن سوزدەرمەن تولىقتىرىلسىن;
مىناداي مازمۇنداعى ابزاتسپەن تولىقتىرىلسىن:
«اىجك-ءنىڭ 30-بابىندا كورسەتىلگەن كورپوراتيۆتىك داۋلارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا سايكەس كوممەرتسيالىق ۇيىمدار, كوممەرتسيالىق ۇيىمداردىڭ جانە (نەمەسە) جەكە كاسىپكەرلەردىڭ قاۋىمداستىعى (وداعى), ءوزىن-ءوزى رەتتەيتىن ۇيىم مارتەبەسى بار كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار جانە (نەمەسە) ونىڭ اكتسيونەرلەرى (قاتىسۋشىلار, مۇشەلەرى) تاراپتارى بولىپ تابىلاتىن داۋلار جاتادى (اىجك-ءنىڭ 24-بابىنىڭ 2-بولىگى). ونداي داۋلارعا, اتاپ ايتقاندا, اكتسيالارمەن, قاتىسۋ ۇلەستەرىمەن مامىلە جاساسۋعا بايلانىستى داۋلاردى, سەرىكتەستىكتەرگە قاتىسۋشىلار, اكتسيونەرلەر اراسىندا وسىنداي سەرىكتەستىكتەر مەن اكتسيونەرلىك قوعامدار قىزمەتىنىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا داۋلاردى جاتقىزۋعا بولادى.»;
6) 14-تارماقتا:
ەكىنشى ابزاتس مىناداي مازمۇنداعى ەكىنشى سويلەممەن تولىقتىرىلسىن:
«ەگەر جاۋاپكەر تالاپتى ءىشىنارا مويىنداسا, وندا ارىزدى قابىلداۋ نە قابىلداماۋ تۋرالى ۇيعارىم وسى بولىكتە عانا شىعارىلادى.»;
وسى ابزاتستىڭ سوڭعى سويلەمى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«اتالعان ۇيعارىم ءوز الدىنا بولەك ءىس جۇرگىزۋ قۇجاتى بولىپ تابىلادى, دالەلدى بولۋعا ءتيىس جانە سوت شەشىمىنەن بولەك شاعىمدانۋعا جاتپايدى.»;
7) 26-تارماق مىناداي مازمۇنداعى ءۇشىنشى ابزاتسپەن تولىقتىرىلسىن:
«اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوت سونداي-اق شەشىمدى تولىق نەمەسە ونىڭ ءبىر بولىگىنىڭ كۇشىن جويىپ, اىجك-ءنىڭ 247 جانە 249-باپتارىندا كوزدەلگەن نەگىزدەرمەن ءىس بويىنشا ءىس جۇرگىزۋدى قىسقارتۋعا نە ارىزدى قاراۋسىز قالدىرۋعا قۇقىلى. اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوتتىڭ كورسەتىلگەن نەگىزدەر بويىنشا شىعارعان قاۋلىلارى كاسساتسيالىق تارتىپپەن شاعىمدالۋى جانە ولارعا نارازىلىق كەلتىرىلۋى مۇمكىن.»;
8) مىناداي مازمۇنداعى 27-1-تارماقپەن تولىقتىرىلسىن:
«27-1. اپەللياتسيالىق شاعىم بەرگەن تۇلعا, اپەللياتسيالىق نارازىلىق كەلتىرگەن پروكۋرور اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوت شەشىم شىعارعانعا دەيىن ولاردان باس تارتۋعا قۇقىلى. نارازىلىقتىڭ كەرى قايتارىلىپ الىنعانى تۋرالى سوت ىسكە قاتىسۋشى ادامدارعا حابارلايدى (اىجك-ءنىڭ 341-بابىنىڭ ءبىرىنشى بولىگى).
ەگەر شەشىمگە باسقا ادامدار شاعىمدانباسا نەمەسە جوعارى تۇرعان پروكۋرور نارازىلىق كەلتىرمەسە, سوت شاعىمنان باس تارتۋدى جانە نارازىلىقتى قايتارىپ الۋدى قابىلداۋ تۋرالى قاۋلى شىعارىپ, ول بويىنشا اپەللياتسيالىق ءىس جۇرگىزۋدى قىسقارتادى (اىجك-ءنىڭ 341-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگى).»;
9) مىناداي مازمۇنداعى 27-2-تارماقپەن تولىقتىرىلسىن:
«27-2. ىسكە قاتىسۋشى تاراپتار مەن باسقا دا تۇلعالاردىڭ اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوتتىڭ قاۋلىلارى مەن ۇيعارىمدارىنا اىجك-ءنىڭ 42-1-تاراۋىمەن كوزدەلگەن كاسساتسيالىق تارتىپپەن شاعىمدانۋىنا بولادى.
ەگەر اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوت ءوزىنىڭ قاۋلىسىمەن نەمەسە ۇيعارىمىمەن ىسكە قاتىسۋعا تارتىلماعان تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىنە قاتىستى ماسەلەنى شەشسە, ولار دا كاسساتسيالىق شاعىم بەرۋگە قۇقىلى.
اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوتتىڭ قاۋلىلارى مەن ۇيعارىمدارىنا ءىستى اپەللياتسيالىق تارتىپپەن قاراۋعا قاتىسقان پروكۋرور نارازىلىق كەلتىرە الادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋرورى جانە ونىڭ ورىنباسارلارى, وبلىس پروكۋرورلارى مەن ولارعا تەڭەستىرىلگەن پروكۋرورلار ءىستى قاراۋعا قاتىسقان/قاتىسپاعانىنا قاراماستان, اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوتتىڭ قاۋلىلارى مەن ۇيعارىمدارىنا نارازىلىق كەلتىرۋگە قۇقىلى (اىجك-ءنىڭ 383-1-بابى).
كاسساتسيالىق ساتىداعى سوتتا ءىس جۇرگىزۋ ءتارتىبى اىجك-ءنىڭ 42-2-تاراۋىمەن بەلگىلەنگەن.»;
10) مىناداي مازمۇنداعى 27-3-تارماقپەن تولىقتىرىلسىن:
«27-3. كاسساتسيالىق ساتىداعى سوت ءىستى قاراعان كەزدە سوت ىستە بار ماتەريالدار بويىنشا شاعىمنىڭ, نارازىلىقتىڭ دالەلدەرى شەگىندە ءبىرىنشى جانە اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوتتاردىڭ سوت اكتىلەرىنىڭ زاڭدىلىعى مەن نەگىزدىلىگىن تەكسەرەدى (اىجك-ءنىڭ 383-13-بابى).
ەگەر سوت مالىمدەلگەن تالاپ قويۋدىڭ شەگىندە ءبىرىنشى جانە اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوتتارعا دالەلدى سەبەپتەرمەن تابىس ەتىلمەگەن جاڭا دالەلدەمەلەردى زەرتتەسە جانە ولار قابىلدانعان شەشىمنىڭ نەمەسە قاۋلىنىڭ مانىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن بولسا, شاعىمنىڭ, نارازىلىقتىڭ دالەلدەرىنىڭ شەگىنەن شىعۋعا قۇقىلى.»;
11) 28-تارماقتاعى «قاۋلىسى مەن سوت بۇيرىعىنا» دەگەن سوزدەر «قاۋلىسىنا» دەگەن سوزبەن اۋىستىرىلسىن;
12) 29, 32, 33-تارماقتاردىڭ بۇكىل ءماتىنى بويىنشا «قاداعالاۋ شاعىمى», «قاداعالاۋ شاعىمىن» دەگەن سوزدەر تيىسىنشە «ءوتىنىش», «ءوتىنىشتى» دەگەن سوزدەرمەن اۋىستىرىلسىن;
13) 35-تارماقتا «اپەللياتسيالىق» دەگەن ءسوز «كاسساتسيالىق» دەگەن سوزبەن اۋىستىرىلسىن.
8. «سوت اكتىلەرىن ادەيى ورىنداماعانى ءۇشىن جاۋاپتىلىق تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2003 جىلعى 19 جەلتوقسانداعى №12 نورماتيۆتىك قاۋلىسىنا:
1) 1-تارماقتىڭ ەكىنشى ابزاتسى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت ۇكىمىن, سوت شەشىمىن نەمەسە وزگە دە سوت اكتىسىن ادەيى ورىنداماۋ, سونداي-اق ولاردىڭ ورىندالۋىنا كەدەرگى جاساۋ, سوت اكتىلەرىن, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى ىستەردى قاراۋعا ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ (لاۋازىمدى ادامداردىڭ) قاۋلىلارىن ورىنداماۋ زاڭمەن كوزدەلگەن قىلمىستىق نەمەسە اكىمشىلىك جاۋاپتىلىققا اكەپ سوعادى.»;
2) 4-تارماق مىناداي مازمۇنداعى ابزاتسپەن تولىقتىرىلسىن:
«سانكتسيالانۋعا جاتاتىن اتقارۋشىلىق ارەكەتتەردى جۇرگىزۋ تۋرالى قاۋلىنى سوت ورىنداۋشىسى سوتقا ۇسىنادى. سانكتسيالاناتىن ارەكەتتەردىڭ نەگىزدىلىگىن راستايتىن اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدىڭ ماتەريالدارى وسى قاۋلىعا قوسا بەرىلەدى. سوت ورىنداۋشىسىنىڭ قاۋلىسى ماتەريالدار كەلىپ تۇسكەن كۇنى سوتتا قارالۋعا ءتيىس. سانكتسيا بەرۋدەن باس تارتىلعان جاعدايدا سۋديا دالەلدى ۇيعارىم شىعارادى, وعان بەلگىلەنگەن تارتىپپەن شاعىم بەرىلۋى نەمەسە نارازىلىق كەلتىرىلۋى مۇمكىن. (اىجك-ءنىڭ 240-7-بابىنىڭ 4-بولىگى).»;
3) 5-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«5. بورىشكەردىڭ جۇرگەن جەرى بەلگىسىز بولعان جاعدايدا سوت ورىنداۋشىسى ىشكى ىستەر نەمەسە قارجى پوليتسياسى ورگاندارى ارقىلى بورىشكەرگە ىزدەۋ سالۋدى جاريالاۋ تۋرالى ۇسىنىممەن اتقارۋ قۇجاتىنىڭ ورىندالۋ ورنى بويىنشا سوتقا جۇگىنۋگە مىندەتتى.
ىزدەۋ سالۋدى جاريالاۋ قاجەتتىلىگىنىڭ نەگىزدەمەسىنە سوت ورىنداۋشىسى سوتقا, اتاپ ايتقاندا, اتقارۋ قۇجاتىنىڭ كوشىرمەسىن, اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى قوزعاۋ تۋرالى قاۋلىنىڭ كوشىرمەسىن, بورىشكەردىڭ اتقارۋ قۇجاتتارىندا كورسەتىلگەن مەكەنجايدا تۇرمايتىندىعى تۋرالى اكتىنى, مەكەنجاي بيۋروسىنىڭ انىقتاماسىن ۇسىنۋعا ءتيىس.
بورىشكەرگە ىزدەۋ سالۋ جونىندەگى شىعىستار اتقارۋشىلىق ارەكەتتەر جاساۋ جونىندەگى شىعىستار بولىپ تابىلادى جانە بورىشكەردەن مەملەكەت كىرىسىنە ءوندىرىلىپ الىنۋعا ءتيىس. بورىشكەرگە ىزدەۋ سالۋ تۋرالى قاۋلىنى شىعارعان كەزدە سوتتار «اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ جانە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 45-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سايكەس ىشكى ىستەر نەمەسە قارجى پوليتسياسى ورگانىنىڭ ءتيىستى ءوتىنىشى نەگىزىندە ونداي شىعىستاردىڭ مولشەرىن ايقىنداپ, ولاردى جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە ءوندىرىپ الۋ تۋرالى كورسەتۋگە مىندەتتى.»;
4) 8-تارماقتىڭ ەكىنشى ابزاتسىندا «, سوت اكىمشىسىنە, ولاردىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنە» دەگەن سوزدەر الىپ تاستالسىن;
5) 12-تارماقتا:
ءبىرىنشى ابزاتس مىناداي مازمۇنداعى سويلەممەن تولىقتىرىلسىن:
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 524-بابى بويىنشا اكىمشىلىك جاۋاپتىلىق سوت اكتiلەرiن, اكiمشiلiك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى iستەردi قاراۋعا ۋاكiلەتتi ورگانداردىڭ (لاۋازىمدى ادامداردىڭ) قاۋلىلارىن ورىنداماۋ كەزىندە تۋىندايدى.»;
مىناداي مازمۇنداعى بەسىنشى ابزاتسپەن تولىقتىرىلسىن:
«اكىمشىلىك جاۋاپتىلىققا اكەپ سوعاتىن سوت اكتىلەرىن ورىنداماۋ دەپ بورىشكەردىڭ اكiمشiلiك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى جانە قىلمىستىق جازا قولدانىلاتىن ارەكەت بەلگىسى جوق iستەردi قاراۋعا ۋاكiلەتتi ورگانداردىڭ (لاۋازىمدى ادامداردىڭ) سوت اكتىسىن, قاۋلىلارىن ورىنداۋدان جالتارۋدان كورىنەتىن ارەكەتىن نەمەسە ارەكەتسىزدىگىن تۇسىنگەن ءجون.»;
6) 14-تارماقتاعى «78» دەگەن تسيفرلار «125» دەگەن تسيفرلارمەن اۋىستىرىلسىن.
9. «سوتتاردىڭ ەڭبەك داۋلارىن شەشۋ كەزىندە زاڭنامالاردى قولدانۋىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» 2003 جىلعى 19 جەلتوقسانداعى №9 نورماتيۆتىك قاۋلىعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2008 جىلعى 22 جەلتوقسانداعى № 19 نورماتيۆتىك قاۋلىلارىمەن ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرىمەن بىرگە:
1) 3-تارماقتىڭ ءۇشىنشى ابزاتسىندا «ەڭبەك داۋىن تۇپكىلىكتى قارايتىن» دەگەن سوزدەر الىپ تاستالسىن;
2) 4-تارماقتىڭ ءتورتىنشى, بەسىنشى, التىنشى, جەتىنشى ابزاتستارى الىپ تاستالسىن;
3) 8-تارماق مىناداي مازمۇنداعى سويلەممەن تولىقتىرىلسىن:
«ەڭبەك شارتىن بۇزعان ساتتە وسى ۇيىمنىڭ كاسىپتىك وداعى ورگانىنىڭ دالەلدى پىكىرىنىڭ بولماۋى جۇمىسقا الۋ تۋرالى تالاپ ارىزدى ءسوزسىز قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن نەگىز بولىپ تابىلمايدى. ەگەر ۇجىمدىق شارتتا وزگەشە كوزدەلمەسە, مۇنداي پىكىر سوتقا بەرىلۋى مۇمكىن.»;
4) 10-تارماقتا:
3) تارماقشادا «تاراپتاردىڭ» دەگەن سوزدەن كەيىن «جازباشا» دەگەن سوزبەن تولىقتىرىلسىن;
5) تارماقشا الىپ تاستالسىن;
5) 16-تارماقتىڭ ءبىرىنشى ابزاتسىندا «ءۇش ساعات بويى» دەگەن سوزدەر «قاتارىنان ءۇش جانە ودان دا كوپ ساعات» دەگەن سوزدەرمەن اۋىستىرىلسىن;
6) 19-تارماقتىڭ ءبىرىنشى ابزاتسى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«قىزمەتكەر جۇمىستا الكوگولدىك, ناشاقورلىق, پسيحوتروپتىق, ۋىتقۇمارلىق ماساڭدىق (سولارعا ۇقساس) جاعدايىندا بولعاندا, ونىڭ ىشىندە جۇمىس كۇنى ىشىندە الكوگولدىك, ناشاقورلىق, ۋىتقۇمارلىق ماساڭدىق (سولارعا ۇقساس) جاعداي تۋعىزاتىن زاتتاردى پايدالانعاندا, جۇمىس بەرۋشىنىڭ باستاماسى بويىنشا (ەڭبەك كودەكسىنىڭ 54-بابى 1-تارماعىنىڭ 7) تارماقشاسى) ەڭبەك شارتىن بۇزۋعا بولادى. وسى نەگىزدەر بويىنشا قىزمەتكەردى جۇمىستان بوساتۋ ءۇشىن ونى وسىنداي جاي-كۇيىنە بايلانىستى جۇمىستان شەتتەتۋدىڭ بولۋى/بولماۋى ماڭىزدى ەمەس.»;
7) 23-تارماقتىڭ ەكىنشى ابزاتسى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«مىناداي ارەكەتتەر, سونىڭ ىشىندە قىزمەتتىك مىندەتتەرىن اتقارۋمەن بايلانىستى ەمەس, بىراق ازاماتتاردىڭ كوز الدارىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ابىرويى مەن بەدەلىن كوزبە-كوز تۇسىرەتىن ارەكەتتەر, اتاپ ايتقاندا: قىزمەتكەرلەردىڭ قوعامدىق ورىنداردا الكوگولگە نە ەسىرتكىگە ماساڭ كۇيىندە (قۇقىق قورعاۋ ورگانىنا تيەسىلىلىگى اينالاداعىلارعا انىق بەلگىلى بولعاندا) بولۋ; تەرگەۋگە زيان كەلتىرىپ شۇعىل سيپاتتاعى اقپاراتتى جاريا ەتۋ; قىزمەت بابىن جەكە پايداكۇنەمدىك ماقساتتا پايدالانۋ; قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, تىڭداۋشىلارىنىڭ جانە كۋرسانتتارىنىڭ اراسىندا جارعىعا سايكەس كەلمەيتىن, جاعىمسىز قوعامدىق پىكىر تۋدىرعان قارىم-قاتىناستارى قۇقىق قورعاۋ ورگانىنا كىر كەلتىرەتىن تەرىس قىلىقتار بولىپ تابىلادى («قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 80-بابىنىڭ ەكىنشى تارماعى).»;
8) 31-تارماقتا:
«سوت شىعىندارىن» دەگەن سوزدەر «مەملەكەتتىك باجدى» دەگەن سوزدەرمەن اۋىستىرىلسىن;
ەكىنشى سويلەم «كىرىسكە» دەگەن سوزدەن كەيىن «مەملەكەتتىك» دەگەن سوزبەن تولىقتىرىلسىن.
10. «وزدەرىنىڭ قىزمەتىن زاڭنامانى ورەسكەل بۇزا وتىرىپ جۇزەگە اسىراتىن زاڭدى تۇلعالاردى تاراتۋداعى سوت تاجىريبەسى تۋرالى» 2004 جىلعى 18 ماۋسىمداعى № 5 نورماتيۆتىك قاۋلىعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2008 جىلعى 22 جەلتوقسانداعى № 23 نورماتيۆتىك قاۋلىلارىمەن ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرىمەن بىرگە:
1) 1-تارماقتىڭ ءبىرىنشى ابزاتسى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«زاڭدى تۇلعانى تاراتۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق كودەكسىنىڭ (بۇدان ءارى – اك) 49-بابىنىڭ 2-تارماعىندا جانە وزگە دە زاڭنامالىق اكتىلەردە كوزدەلگەن نەگىزدەر بويىنشا سوتتىڭ شەشىمىنە سايكەس جۇزەگە اسىرىلاتىنىنا سوتتاردىڭ نازارى اۋدارىلسىن.»;
2) 2-تارماقتىڭ ءۇشىنشى ابزاتسى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«زاڭدى تۇلعا, ەگەر ول ورنالاسقان جەرى بويىنشا نەمەسە ناقتى مەكەنجايى بويىنشا بولماسا, ەگەر ونىڭ زاڭدى تۇلعا ءبىر جىل بويى ولارسىز جۇمىس ىستەي المايتىن قۇرىلتايشىلارى (قاتىسۋشىلارى) جانە لاۋازىمدى ادامدارى بولماسا, ەگەر ول زاڭدى تۇلعانىڭ جارعىلىق ماقساتتارىنا قايشى كەلەتىن قىزمەتتى ءجيى جۇزەگە اسىرۋدان, قىزمەتىن ءتيىستى رۇقساتسىز (ليتسەنزياسىز) نە زاڭنامالىق اكتىلەرمەن تىيىم سالىنعان قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋدان كورىنەتىن زاڭنامانى ورەسكەل بۇزا وتىرىپ, قىزمەتتى جۇزەگە اسىرسا, اك-ءنىڭ 49-بابى 2-تارماعىنىڭ 3) جانە 4) تارماقشالارىنا سايكەس تاراتىلۋى مۇمكىن.»;
3) 3-تارماقتا:
ءبىرىنشى, ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ابزاتستارداعى «4» دەگەن تسيفر «3» دەگەن تسيفرمەن اۋىستىرىلسىن;
ءبىرىنشى ابزاتس مىناداي مازمۇنداعى سويلەممەن تولىقتىرىلسىن:
«ەگەر ءتيىستى زاڭدى تۇلعانىڭ قۇرىلتايشىسى نە ونى باسقارۋ جونىندەگى فۋنكتسيالاردى ورىندايتىن جەكە تۇلعا (تۇلعالار) اشقان زاڭدى تۇلعانى قۇرۋدى, قايتا قۇرۋدى, تاراتۋدى, سونداي-اق ونىڭ قىزمەتىن رەگلامەنتتەيتىن جانە (نەمەسە) رەتتەيتىن ۇلتتىق زاڭنامانىڭ, راتيفيكاتسيالانعان حالىقارالىق شارتتاردىڭ نورمالارىن قاساقانا نەمەسە ابايسىزدا كورىنەۋ جانە ەلەۋلى بۇزۋشىلىق شىن مانىسىندە تەرىس نەمەسە زاڭدى سالداردى تۋدىرسا نە تۋدىرۋ ءۇشىن ناقتى قاۋىپ توندىرسە, ونداي زاڭ بۇزۋشىلىقتى زاڭدى تۇلعالاردىڭ قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە زاڭنامانى ورەسكەل بۇزۋشىلىق دەپ ەسەپتەگەن ءجون.»;
4) 12-تارماقتىڭ ءۇشىنشى ابزاتسىنداعى «4» دەگەن تسيفر «3» دەگەن تسيفرمەن اۋىستىرىلسىن.
11. «سوتتاردىڭ اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ جونىندەگى زاڭنامانى قولدانۋىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» قازاقتان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2005 جىلعى 20 ماۋسىمداعى № 2 نورماتيۆتىك قاۋلىسىنا:
1) 2-تارماقتا:
ءبىرىنشى ابزاتستاعى «6» دەگەن تسيفر «31» دەگەن تسيفرلارمەن اۋىستىرىلسىن;
ەكىنشى ابزاتستاعى «5» دەگەن تسيفر «9» دەگەن تسيفرمەن اۋىستىرىلسىن;
2) 3-تارماقتىڭ ءبىرىنشى ابزاتسى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«سوت ورىنداۋشىسىنىڭ اتقارۋ قۇجاتىن ورىنداۋ جونىندەگى ارەكەتىنە نەمەسە سونداي ارەكەتتەردى جاساۋدان باس تارتۋىنا بايلانىستى بورىشكەر نەمەسە ءوندىرىپ الۋشى شاعىم جاساۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايلاردا اىجك-ءنىڭ 240-5-بابىنا سايكەس, شاعىم سوت ورىنداۋشىسى ارەكەت جاساعان (ارەكەت جاساۋدان باس تارتقان) كۇننەن باستاپ ون كۇننىڭ ىشىندە نەمەسە ارەكەت جاساۋ ۋاقىتى مەن ورنى تۋرالى حابارلانباعان جاعدايدا وسى اتالعان ادامدارعا ول جونىندە بەلگىلى بولعان كۇننەن باستاپ سوت ورىنداۋشىسى قىزمەت كورسەتەتىن ۋچاسكەنىڭ اۋداندىق سوتىنا بەرىلەدى.»;
3) 4-تارماقتا:
ءبىرىنشى ابزاتستاعى «501» دەگەن تسيفرلار «541» دەگەن تسيفرلارمەن اۋىستىرىلسىن;
ەكىنشى ابزاتستاعى «496» دەگەن تسيفرلار «535» دەگەن تسيفرلارمەن اۋىستىرىلسىن;
4) 5-تارماقتىڭ ءۇشىنشى ابزاتسى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرىنىڭ (ارەكەتسىزدىگىنىڭ) ناتيجەسىندە كەلتىرىلگەن زياندى وتەۋ تۋرالى تالاپتار بويىنشا نە سوت شىعىندارىن ءوندىرۋ تۋرالى تالاپتار قويىلعان كەزدە ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ وبلىستارداعى, استانا جانە الماتى قالالارىنداعى اۋماقتىق بولىمشەلەرى (اۋماقتىق ورگاندار) جاۋاپكەرلەر رەتىندە قاتىستىرىلۋى مۇمكىن. اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدىڭ قاتىسۋشىلارى جانە باسقا دا تۇلعالار مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ ارەكەتتەرىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) شاعىمدانعان كەزدە اۋماقتىق ورگانداردى جاۋاپكەرلەر رەتىندە تارتۋعا جول بەرىلمەيدى.»;
5) 7-تارماقتاعى «46-بابىنىڭ» دەگەن تسيفرلار مەن سوزدەر «62, 63-باپتارىنىڭ» دەگەن تسيفرلارمەن جانە سوزدەرمەن اۋىستىرىلسىن;
6) 8-تارماقتىڭ ءبىرىنشى ابزاتسى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:
«زاڭ بويىنشا اينالىمنان الىنعان تىيىم سالىنعان م ۇلىكتى ساتۋدى تىيىم سالۋدىڭ نەگىزدەمەلەرى مەن م ۇلىكتىڭ تۇرلەرىنە قاراماستان سوت ورىنداۋشىسى ساۋدا ۇيىمدارى ارقىلى كوميسسيالىق نەگىزدەردە, سونداي-اق اۋكتسيون نىسانىنداعى ساۋدا-ساتتىقتاردا جۇرگىزەدى. اۋكتسيون نىسانىنداعى ساۋدا-ساتتىقتى جەكە سوت ورىنداۋشىسى دەربەس, ال مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىسى – مامانداندىرىلعان ساۋدا ۇيىمى ارقىلى جۇرگىزەدى. ساتۋ نىسانىن سوت ورىنداۋشىسى م ۇلىكتىڭ ءتۇرىن, ءوندىرىپ الۋشى مەن بورىشكەردىڭ پىكىرلەرىن ەسكەرە وتىرىپ ايقىندايدى.»;
7) 9-تارماقتاعى «48» دەگەن تسيفرلار «613» دەگەن تسيفرلارمەن اۋىستىرىلسىن;
8) 11-تارماقتاعى «43» دەگەن تسيفرلار «68» دەگەن تسيفرلارمەن اۋىستىرىلسىن;
9) 12-تارماقتا:
ءبىرىنشى ابزاتس مىناداي رەد
