بىرىنشىدەن, قازاقستان سوڭعى 10 جىلدا ەۋروپا, يسلام الەمى جانە ەۋرازيا كەڭىستىكتەرىندە جۇزەگە اسىرعان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ىستەرىمەن قاتار, ديپلوماتيالىق قاتىناستارىن ەندى عانا دامىتىپ جاتقان ەلدەردىڭ وزىندە ەلەۋلى اسەر قالدىرعانعا ۇقسايدى. اسىرەسە مەرزىمى جاقىندا اياقتالعان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگى كەزىندە باسشىلىققا العان اقىلگوي جانە كونسترۋكتيۆتى ۇستانىمى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتتاعى ىقپالىن ودان سايىن ارتتىرعانىن اتاپ وتۋگە بولادى. ليۆانعا ۇندىستانمەن بىرىگىپ جولدانعان قازاق اسكەرلەرىنىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ پىكىرىنە اسەرى وڭدى بولدى. قاراپايىم كورىنەتىن بۇل قادامنىڭ «قازاقستان داعدارىستى كەزەڭدى ارتتا قالدىرۋ ماقساتىندا جانە الەمدىك بەيبىتشىلىك ءۇشىن اسكەري كۇش تۇرعىسىنان ۇلەس قوسا الادى» دەگەن پىكىردى كۇشەيتە ءتۇستى. قازاقستاننىڭ مۇنداي وپەراتسيالار جاساي الۋ قابىلەتىن تەك بۇگىنگى كۇشتىك شارالار تۇرعىسىنان قاراستىرۋعا بولمايدى.
ماسەلەن, «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە سيريادا اتقارىلاعان بىرقاتار ءىس-شارالار مەن ورناتىلعان ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ سوعىستان بۇرىن سيريامەن ىقپالداسۋدا ديپلوماتيالىق ارنالاردىڭ ءتيىمدى قولدانىلعانىن كورسەتەدى. سوڭعى جىلدارى قازاقستان تۇركيا, ليۆان جانە يوردانياداعى سيريالىق بوسقىندارعا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا 700 مىڭ دوللاردان استام قاراجات ءبولدى. وسىنىڭ بارلىعى جۇمساق كۇش ەلەمەنتتەرىنىڭ جانە حالىقارالىق ديپلوماتيا شارالارىنىڭ بىرگە قولدانىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە ىسكە اسىرىلدى. بۇلار نازارباەۆ كوشباسشىلىعىنىڭ وزگەشەلىكتەرىن ايشىقتايدى.
وپەراتسيانىڭ ەكىنشى ماڭىزدى تۇسىنا كەلسەك. سيريادا, اسىرەسە, يدليب ايماعىندا قازاقستاننان كەلگەن بىرقاتار وتباسىلاردىڭ بار ەكەندىگى بەلگىلى. بۇلاردىڭ ءبىر بولىگى قازاقستان ءۇشىن جاقىن جانە ورتا مەرزىمدى بولاشاقتا قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان قاتەر تۋعىزۋدا. ولاردىڭ ەلگە ورالۋى جانە ەل اۋماعىندا ىقپال جاساۋى سيريا ماسەلەسى تۋدىرۋى مۇمكىن سالدارلاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ۇلكەن پروبلەما. قازاقستان وسىنى ءتۇسىندى جانە ايماقتى ۇدايى نازارىندا ۇستادى. اقىرىندا, جەنەۆادان كەيىنگى ەڭ ماڭىزدى حالىقارالىق رەتتەۋ باستاماسى – استانا پروتسەسىن ۇيىمداستىردى. ايماقتاعى ەڭ ىقپالدى ءۇش ەل – رەسەي, يران جانە تۇركيامەن ىنتىماقتاستىعىن ينستيتۋتسيونالدىق دەڭگەيدە كۇشەيتتى. حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ قازاقستانعا دەگەن سەنىمى ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى ىنتىماقتاستىق جاساۋىنا مۇمكىندىك بەردى. جاقىندا سيريادان 47 قازاقستان ازاماتىنىڭ قايتارىلۋىن نازارباەۆتىڭ بىرنەشە جىلدان بەرى سيريا ساياساتىندا كورسەتىپ كەلە جاتقان جىگەرىنىڭ جەمىسى رەتىندە باعالاۋعا بولادى.
بۇل جاڭالىق تۇركيانىڭ قوعامدىق پىكىرىندە ۇلكەن اسەر تۋدىرىپ, اسىرەسە, الەۋمەتتىك جەلىلەردە كوپ ءبولىسىلدى. ونسىز دا ءيميدجى جاقسى بولىپ وتىرعان قازاقستان جانە ونىڭ باسشىسى نازارباەۆتىڭ ەلدەن سىرت جەرلەردە وپەراتسيا جاساۋ قابىلەتىن كورسەتۋىنە تۇركيادا وڭ باعا بەرىلۋدە. قازاقستاننىڭ تۇركياداعى ەلشىلىگىنىڭ سوڭعى ۋاقىتتا اتقارعان شارالارى جانە ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى اقپاراتتىق جۇمىسى وسىنداي قادامدار تۋرالى جاڭالىقتاردىڭ دۇرىس دەرەككوزدەردەن تاراۋى تۇرعىسىنان ۇلكەن ماڭىزعا يە. قازاقستاننىڭ رەسەيمەن قاتار تۇركيامەن ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرۋى ەلگە ورالعانداردى باقىلاۋدا ۇستاۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
ۇشىنشىدەن, پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ وسىنداي وپەراتسيالاردىڭ جالعاساتىنى جونىندەگى مالىمدەمەسى ايماقتاعى قازاقستاندىقتارعا جولدانعان ءبىر بەلگى ىسپەتتى. وسىلايشا قازاقستان تاياۋ شىعىستان كەلۋى مۇمكىن بەيبەرەكەتتىكتەرگە قارسى تۇرۋ قابىلەتىن ارتتىرا ءتۇستى. سەبەبى بۇل ۇدەرىس ءارتۇرلى دەرەككوزدەردەن دۇرىس اقپارات پەن بارلاۋ مالىمەتتەرىنە قول جەتكىزۋگە ءارى دەر كەزىندە ءتيىستى ءىس-قيمىل جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستاننىڭ مۇنداي وپەراتسيالاردا جەتىستىككە جەتۋى جانە حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ كەلىسىمىمەن العا جىلجۋى ايماقتاعى باسقا ەلدەردەگى, ءتىپتى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنداعى پوزيتسيالارىنىڭ كۇشەيۋىنە ىقپال ەتۋى مۇمكىن. قازاقستان, سونىمەن قاتار ايماقتىڭ باسقا ەلدەرىنە ۇقساس قاتەرلى ماسەلەلەر بويىنشا كوشباسشىلىق ەتۋ جانە كومەك كورسەتۋ الەۋەتىن پاش ەتتى. وسىلايشا ايماقتىق ينتەگراتسيا ۇدەرىسىنىڭ ينستيتۋتسيوناليزاتسياسى باسقا تۇرعىدان دا كۇشەيە تۇسپەك.
كۇرشاد زورلۋ,
پروفەسسور, ساراپشى (تۇركيا)
