ۇستازدىڭ ورنى ءتور مە, بوساعا ما؟
ءدال وسى سۇراققا قاتىستى مىندەت پەن پارىزعا تولى پارمەن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى حالىققا ارناعان جولداۋىندا دا ايتىلدى. ەلباسى «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدى ازىرلەپ, قابىلداۋ قاجەت دەپ سانايمىن. بۇل قۇجات مۇعالىمدەر مەن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن بارلىق يگىلىكتى قاراستىرىپ, جۇكتەمەنى ازايتۋعا, ءجونسىز تەكسەرىستەر مەن مىندەتتەن تىس فۋنكتسيالاردان اراشالاۋعا ءتيىس...» دەگەن بولاتىن وتكەن جىلدىڭ سوڭىنا تامان جاريالاعان باعدارلامالىق قۇجاتتا. قازىر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرىنداعى جاۋاپتى مەكەمەلەر مەن قوعام بەلسەندىلەرى, سالالىق كاسىپوداق ۇيىمدارى بىرلەسىپ «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسىن دايىنداپ جاتىر. جاقىن كۇندەرى بۇل زاڭ جوباسى كوپشىلىك تالقىلاۋىنا ۇسىنىلماقشى. دەمەك, ۇرپاعىنىڭ كەلەشەگىنە بەيجاي قارامايتىن اتا-انا, جالپى قوعام تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋگە جاۋاپتى پەداگوگتىڭ مارتەبەسىن انىقتايتىن قۇندى قۇجاتتىڭ وڭتايلى قابىلدانۋىنا ءبىر كىسىدەي جۇمىلىپ, قاتىسۋى كەرەك.
وسى جەردە زاڭدى كۇشى بار ارناۋلى قۇجات قابىلداۋدىڭ قاجەتتىلىگىن تۋىنداتىپ وتىرعان فاكتورلارعا توقتالۋىمىز كەرەك. راس, قازىر مەكتەپ مۇعالىمىنىڭ يميدجىنە قاتىستى ءسوز قوزعالعاندا ولاردى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ «قولبالا» قىزمەتشىسى بەينەسىندە كورەتىنىمىز بار. بۇل ۇعىمنىڭ قانشالىقتى شىندىق ەكەنىن انىقتاۋ بىتپەس داۋعا ءۇلاسىپ ارى ول ۇزاق مەرزىمگە سوزىلاتىنى تاعى انىق. بىراق ءدال وسى جۇرتتىڭ تۇسىنىگىنىڭ ءوزى پەداگوگتاردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن انىقتاۋعا نەگىز بولادى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بۇل قۇجات مۇعالىمدەر مەن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن بارلىق يگىلىكتى قاراستىرىپ, جۇكتەمەنى ازايتۋعا, ءجونسىز تەكسەرىستەر مەن مىندەتتەن تىس فۋنكتسيالاردان اراشالاۋعا ءتيىس...» دەگەن سوزىنە قايتا ورالايىق. ءبىز الدىڭعى سويلەمدە ايتقان «مۇعالىمدەردى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ «قولبالا» قىزمەتشى بەينەسىندە كورەتىنىمىز بار...» دەۋىمىزدىڭ دالەلى وسىندا جاتىر.
دەمەك, جاڭا زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن, مارتەبەسى ايقىندالعان مۇعالىمنىڭ فۋنتسيونالدىق مىندەتتەن باسقا جۇمىستارعا سەبەپسىز جەگىلمەۋى وزدىگىنەن شەشىمىن تاباتىن بولادى. سول سياقتى, قوعامداعى باسقا دا ماماندىق يەلەرىندەي پەداگوگ ەڭبەگىنىڭ لايىقتى باعالانۋى, مۇعالىمدەردىڭ زەينەت جاسىنىڭ رەتتەلۋى سىندى كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر جاۋابىن تابۋى ءتيىس.
ءبىلىم بەرۋ قاۋىپتى جۇمىس پا؟
مۇعالىمنىڭ جەكە باس قاۋىپسىزدىگىنىڭ قورعالۋىنا قاتىستى ماسەلەنى بولەك تالقىلاۋ كەرەك. ويتكەنى ءدال قازىر وقۋشىعا ءبىلىم بەرۋشى تۇلعانىڭ قىزمەتىن قاۋىپتى ماماندىقتار قاتارىنا قوسۋعا نەگىز بولاتىن وقيعالار جيىلەپ كەتتى. ونىڭ ءبىر-ەكى مىسالىنا تومەندە ارنايى توقتالاتىن بولامىز. بىراق بۇل پىكىرىمىزبەن كەلىسپەيتىن تاراپتىڭ سوزىنە الدىمەن قۇلاق اسۋىمىز كەرەك سياقتى.
– بۇل ماسەلەگە قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرى عانا ەمەس, اتا-انا رەتىندە دە كوزقاراسىم ايقىن. مۇعالىم – ءبىلىم ۇيرەتۋشى بولعاندا, مەكتەپ – تاربيە الاڭى. ياعني, مەكتەپتەگى قىزمەتتى ادامنىڭ ومىرىنە, جۇمىسىنا قاۋىپ توندىرەتىن جاعدايعا جاتقىزۋعا بولمايدى. مۇمكىن, بۇزاقىلىق, تارتىپسىزدىك ورىن الاتىن بولار, بىراق كەز كەلگەن جاعدايدى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ شەگىنە جەتكەنى دەپ قاراستىرۋعا اسىقپايىق. ويتكەنى مەكتەپ – ءبىلىم بەرەتىن ورتا. ول ورتادان قىلمىستىڭ ءىزىن ىزدەۋدىڭ ءوزى كۇنا. جالپى, مۇعالىمنىڭ بەدەلى مەن مەكتەپتىڭ مارتەبەسى تۋرالى ءبارىمىز ويلانۋىمىز كەرەك. ەگەر بالالارىمىزدىڭ سانالى ءبىلىم الىپ قانا قويماي, قاۋىپسىز ورتادا وسۋىنە اتا-انا, قاراپايىم ادام رەتىندە اتسالىسپاساق, بۇل مىندەتتى پوليتسيا جالعىز اتقارا المايدى. بۇل جەردە ادەپ پەن قۇرمەت ءبىرىنشى ورىنعا شىعۋى كەرەك. مەكتەپتى تىكەنەك سىممەن قورشاساق نەمەسە پوليتسيا كۇزەتى بولاتىن بولسا, ونى مەكتەپ دەپ ايتا الامىز با؟ سانالى تۇرعىدان العاندا, مۇعالىم گۋمانيتارلىق ماماندىق وكىلى رەتىندە قوعامدىق قۇرمەتتىڭ جوعارى دەڭگەيىندە تۇرۋى ءتيىس. ال ونىڭ دەنساۋلىعىنا, ومىرىنە قانداي دا ءبىر قاۋىپ-قاتەر تونسە, ۇستاز دا باسقا قوعام مۇشەسى سياقتى زاڭ تالاپتارىنا ساي ارىزدانا الادى. جالپى, ءبىز مۇعالىم مارتەبەسىن قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان ەمەس, ەڭبەك مارتەبەسى جاعىنان انىقتاۋىمىز كەرەك, – دەيدى الماتى وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ رەسمي وكىلى, پوليتسيا مايورى كوبەيحان نۇراحمەت.
قوعامدا ۇستازدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىنىڭ انىقتالۋىنا قاتىستى ماسەلەنىڭ وتكىر تۇرعانىن ەسكەرۋىمىز كەرەك. بۇل, اسىرەسە, مۇعالىمنىڭ مەكتەپتەگى قىزمەتى بارىسىندا سەبەپسىز سوققىعا جىعىلۋى, ءتۇرلى ادىلەتسىزدىككە تاپ بولۋى سياقتى جاعدايلاردان قورعاۋعا نەگىز بولادى. مىسالعا, ءبىر جىل بۇرىنعى ۇستازدىڭ اتا-انا تاراپىنان ءجابىر كورۋىنە قاتىستى وقيعانى الايىق. بىلتىر الماتى وبلىسىنىڭ ىلە اۋدانى, بورالداي كەنتىندە ورنالاسقان كەنەن ازىرباەۆ اتىنداعى №15 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ وقۋ-تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى, ادىسكەر ۇستاز, بيولوگيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى گۇلزيرا بايدىلداەۆا اتا-انا تاراپىنان جابىرلەنىپ, اۋىر دەنە جاراقاتىن العان بولاتىن. جىلعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە قىلمىستىق ءىس ءالى كۇنگە دەيىن سوزىلىپ, ىلە اۋداندىق سوتىندا قارالىپ جاتىر.
پەداگوگتى پوليتسيا قورعاماي ما؟
جاقىندا بىزگە حابارلاسقان جابىرلەنۋشىنىڭ قورعاۋشىسى مارجان اسپاندياروۆا تەرگەۋ ءىسىنىڭ 11 ايعا سوزىلعانىنا قاراماستان, سوت وسى قىلمىستىق ىسكە سوڭعى نۇكتە قويۋعا اسىقپاي وتىرعانىن ايتتى. قورعاۋشى وسى مەرزىم ىشىندە ايىپتالۋشى جاقتىڭ سوت وتىرىسىنا سەبەپسىز كەلمەي قالۋ فاكتىسى بولعانىن جانە تەرگەۋ بارىسىنا كوڭىلى تولمايتىنىن دا جەتكىزدى.
جالپى, بۇل ءىس الماتى وبلىسىنىڭ ىلە اۋداندىق سوتىنا كەلىپ تۇسكەنگە دەيىن اۋداندىق ىشكى ىستەر بولىمىندە 11 اي بويى تەرگەلگەن ەكەن. جابىرلەنۋشىنىڭ ادۆوكاتى تەرگەۋشى ءىستى سەبەپسىز سوزىپ, وقيعانىڭ بەينەتاسپاعا جازىلعان ءساتىن ەسەپكە الماۋعا تىرىسقانىن جانە كۋاگەرلەردىڭ تۇسىنىكتەمەسىنە نەمقۇرايلى قاراعاندىعىن ايتادى. تەك وبلىس پروكۋرورىنا بىرنەشە رەت شاعىمدانعاننان كەيىن عانا تەرگەۋ اياقتالىپتى. ال وتكەن جىلدىڭ 20 جەلتوقسانىنا تاعايىندالعان الدىن الا سوت تىڭداۋىنا ايىپتالۋشى تاراپ كەلمەي قويعان. ءىستى قاراۋ كەيىنگە شەگەرىلگەن. قىلمىستىق ءىس بويىنشا كۇدىكتى دەپ تانىلعان اتا-انا بۇدان كەيىن وتكەن 2 سوت وتىرىسىنا دا قاتىسپاعان كورىنەدى. سونىڭ سالدارىنان سوت قايتا-قايتا كەيىنگە جىلجىپ كەلەدى ەكەن. ءبىز جابىرلەنگەن ۇستاز ىسىنە مەملەكەتتىك ايىپتاۋشى رەتىندە قاتىسىپ وتىرعان پروكۋروردان تەرگەۋ مەن سوت بارىسىنداعى زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋى جايىندا سۇراعان ەدىك.
– ازاماتشا گۇلزيرا بايدىلداەۆانىڭ تالابى بويىنشا قىلمىستىق ءىستى قاراۋ بىرنەشە رەت كەيىنگە قالدىرىلعانى راس. بۇل جەردە ايىپ تاعىلىپ وتىرعان تاراپتىڭ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى انىقتاماسى بولعاندىقتان ءىس شەگەرىلدى. قازىر سوت جابىرلەنۋشى تاراپ پەن كۋاگەرلەردەن جاۋاپ الۋدى باستادى. ءىس ازاماتشا ميتروشەنكو نادەجدا پاۆلوۆناعا قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 107-بابى, 1-تارماعىمەن «قاساقانا دەنە جاراقاتىن سالۋ» بويىنشا قارالىپ جاتىر, – دەدى ىلە اۋداندىق پروكۋراتۋراسىنىڭ اعا پروكۋرورى مۇحتار مىڭجاسار.
نەگىزى, گۇلزيرا بايدىلداەۆانىڭ تالاپ ارىزى نەگىزىندە قوزعالعان قىلمىستىق ءىس – ەلىمىزدىڭ سوت جانە ءبىلىم سالاسى تاريحىندا اتا-انا تاراپىنان ءجابىر كورگەن مۇعالىمنىڭ سوتقا جۇگىنۋى بويىنشا العاشقى ءىس. جابىرلەنۋشى ۇستاز ءىستىڭ تەزىرەك اياقتالىپ, ادىلەت سالتانات قۇراتىنىنا سەنىمدى.
– اۋىر سوققىدان كەيىن ۇزاق ەمدەلدىم. دەنساۋلىعىما كەلگەن نۇقسان ءالى وڭالمادى. «قۇلاقتىڭ ەستۋ جۇيەسىندە سوققىدان كەيىن بولعان كەمىستىكتىڭ ەمى جوق» دەدى دارىگەر. ءارى وسى وقيعادان كەيىن جۇمىس اۋىستىرۋىما تۋرا كەلدى. جانە 1 جىل بويىنا وقۋشىنىڭ اتا-اناسى تاراپىنان تاتۋلاسۋ, كەشىرىم سۇراۋ نيەتى بولعان جوق. كەرىسىنشە, سوت وتىرىسىنان كەيىن دورەكى سويلەپ, دوق كورسەتىپ كەتتى, – دەيدى ۇستاز.
بۇل مىسال دا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرىنداعى جاۋاپتى مەكەمەلەر مەن قوعام بەلسەندىلەرى, سالالىق كاسىپوداق ۇيىمدارى بىرلەسىپ تالقىلاۋعا ۇسىناتىن «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىرا تۇسەدى.
جاڭا زاماننىڭ تالىمگەرى. ول كىم؟
ارينە, مۇعالىمنىڭ قوعام, ادامزات الدىنداعى مارتەبەسى پەداگوگتاردىڭ كاسىبي قۇزىرەتتىلىگىن ارتتىرۋى مەن مامان رەتىندەگى يننوۆاتسيالىق جاڭاشىلدىعىنا بايلانىستى ەكەنى داۋسىز. مەملەكەت بۇل تۇرعىدان ۇستازداردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە جول اشىپ, جاعداي جاساپ وتىر. ونىڭ ءبىر دەرەگىن قازىر ءبىلىم سالاسىندا بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتقان جاڭارتىلعان وقۋ مازمۇنى بويىنشا قايتا دايارلاۋ ىسىنەن الايىق. ماسەلەن, وسى باعدارلاما بويىنشا الماتى وبلىسىندا 2017-2018 وقۋ جىلى بارىسىندا 27 279 پەداگوگ, ونىڭ ىشىندە 646 مەكتەپ ديرەكتورى كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپتى.
– بۇگىندە مۇعالىم مارتەبەسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا پەداگوگتار ءۇشىن بىلىكتىلىك دەڭگەيىن ەسكەرەتىن كاتەگوريالاردىڭ جاڭا كەستەسىن ەنگىزۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسى ماقساتتا اعىمداعى جىلى مۇعالىمدەردى اتتەستاتتاۋدىڭ جاڭا جۇيەسى ەنگىزىلدى. وبلىستا وقۋ جىلىنىڭ سوڭىندا جاڭا قاعيدالارعا سايكەس 3013 پەداگوگ ۇلتتىق بىلىكتىلىك تەستىلەۋدەن ءوتتى. اتتەستاتتاۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە پەداگوگتاردىڭ پورتفوليوسى ساراپتالىپ, جاڭا فورماتتا اتتەستاتتاۋعا قاتىستى. ال جاڭا وقۋ جىلىندا, ياعني 1 قىركۇيەكتەن باستاپ جاڭا جۇيە بويىنشا بىلىكتىلىك ساناتىن العان پەداگوگتارعا جالاقى مولشەرىنىڭ 30-50 پايىزىنان باستاپ ۇستەمەاقى تولەنەدى. بۇل ايماقتاعى مۇعالىم مارتەبەسىن ايقىنداۋدىڭ ءبىر كورىنىسى عانا, – دەيدى وبلىستىق ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى داۋرەن ءجۇنىسوۆ.
ۇستاز ەتيكاسى ۇعىمى ەسكىردى مە؟
ايتپاقشى, ءبىز اتا-انا تاراپىنان جاپا شەككەن مۇعالىمنىڭ قۇقىعى تۋرالى ءسوز قوزعاپ وتىرىپ, ۇستاز تاراپىنان دا زاڭ بۇزۋشىلىقتىڭ ءجيى بولاتىنىن جاسىرماۋىمىز كەرەك. مىسالعا, كۇنى كەشە الماتى وبلىسىنىڭ پانفيلوۆ اۋدانىنا قاراستى جاركەنت كوپسالالى كوللەدجىندە زاڭ بۇزۋشىلىق ورىن الىپ, وسى وقۋ ورنىنىڭ دەنەشىنىقتىرۋ ءپانى مۇعالىمى ستۋدەنتتى سوققىعا جىقتى. 10 قاڭتاردا بولعان وقيعا لەزدە اشكەرە بولىپ, ۇرىپ-سوعۋدىڭ بەينەبايانى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى جۇرتقا تاراپ كەتتى. قوعامدىق ءدۇمپۋ تۋعىزعان بەينەجازبادان سوڭ جاركەنتكە وبلىستىق ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى باستاعان كوميسسيا بارىپ, ءىس بارىسىن زەرتتەدى. قازىر ستۋدەنتكە قول جۇمساعان مۇعالىم جۇمىستان شەتتەتىلگەن. ال كوللەدج ديرەكتورى ءوز ەركىمەن جۇمىستان كەتتى. پەداگوگقا قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ «كامەلەتكە تولماعان ادامدى تاربيەلەۋ جونiندەگi مiندەتتەرiن ورىنداماۋ» بابى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.
جالپى, مەكتەپ قابىرعاسىندا بالاعا قول كوتەرۋ فاكتىسى وبلىستا بۇعان دەيىن دە تىركەلگەن بولاتىن. 2 جىل بۇرىن ىلە اۋدانىنىڭ بايسەركە اۋىلىنداعى مەكتەپتىڭ مۇعالىمى تومەنگى سىنىپتىڭ وقۋشىسىن ۇرعانى انىقتالىپ, ۇستاز جۇمىستان قۋىلعان ەدى.
بولعان جايلاردى ساراپتاي كەلە, «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسىنا تالقىلاۋ بارىسىندا بۇگىنگى مۇعالىم ەتيكاسىنىڭ ەسكىرگەنى جايلى دا ماسەلە كوتەرۋدىڭ ۋاقىتى كەلگەندىگىن ايتپاقپىز...
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى
