ورايىن تاپساڭ, شەشىلمەيتىن ماسەلە جوق

– عابيدەن, جاقىن كۇندەرى, ياعني اقپاننىڭ 26-سىندا استانا قالاسى جاستار ءماسليحاتىنىڭ سايلاۋىن وتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر ەكەن. ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە, بۇل جاستار اراسىندا جىل سايىن داستۇرگە اينالعان ناۋقان. وسى شارانى وتكىزۋدەگى باستى ماقسات نە؟ – شىنىندا دا, جاقسى ءبىر ءداس­تۇرگە اينالعان بۇل شارانىڭ وزىندىك ورنى بار. بۇل سايلاۋ وسىمەن ءۇش جىل قاتارىنان وتكىزىلىپ كەلەدى. بيىلعى سايلاۋعا قاتىساتىن جاستاردىڭ تەك قالانىڭ عانا ەمەس, 3 اۋداننىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانۋىنا مۇمكىن­دىكتەرى بار. بۇعان بارلىق وقۋ ورىندارى قامتىلعان. بىلتىر بۇل شاراعا 30 جوعارى وقۋ ورنى قاتىسسا, بيىل استانا قالاسى بويىنشا بارلىق 41 وقۋ ورنى تۇگەلدەي قامتىلىپ وتىر. ولاردىڭ ىشىندە كاسىپتىك ليتسەي, جوعارى وقۋ ورنى جانە ورتا وقۋ ورنى بار. قازىرگى تاڭدا بارلىعى تىركەلدى. ءار وقۋ ورنىندا ءوز سايلاۋ ۋچاسكەسىندە ءبىرىنشى ورىن العاندار قالالىق ماسليحاتقا, ەكىنشى, ءۇشىنشى ورىن العاندار اۋداندىق ماسليحاتقا سايلانۋ قۇقىعىن يەلەندى. بولاشاقتا قالالىق جاستار ءماسليحاتى اتىنان سايلانعان دەپۋتاتتار قالامەن, اكىم­دىكپەن, ىشكى ساياسات بولىمىمەن جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندار­مەن, مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەيدى. ال 3 اۋداندىق جاستار ماسليحاتتىعىنا تۇسكەن دەپۋتاتتار سول اۋداندارعا قاتىستى وزەكتى ماسە­لەلەردى جۇزەگە اسىرا الادى. – ال وسى سايلاۋ ناۋقانىندا باعىن سىناعىسى كەلەتىن جاستارعا قويىلاتىن نەگىزگى ولشەم قانداي؟ – ەڭ ءبىرىنشى قويىلار تالاپ – ول سايلاۋعا تۇسەتىن ادام بەلگىلى ءبىر وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتى بولۋى كەرەك, ەكىنشىدەن, ول كۇندىزگى بولىمدە وقۋى ءتيىس. سوتتالماعان, ءتارتىبى دۇرىس بو­لۋى شارت. ياعني, بۇل ناۋقان تۇگەلدەي سايلاۋ زاڭناماسىنا سايكەس جۇرگى­زىلەدى. بىزدە سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ دايىنداعان قوسىمشا زاڭناماسى بار. ءبىز سول نەگىزدە جۇمىس ىستەيمىز. ەڭ سوڭعى كانديدات 12 اقپاندا تىركەلدى. ال 14-24 اقپان ارالىعىندا, ياعني سايلاۋعا ءبىر كۇن قالعانعا دەيىن دە­پۋتاتتىققا سايلانۋعا نيەت ءبىلدىر­گەن­دەر وزدەرىنىڭ ۇگىت-ناسيحات جۇمىس­تا­رىن جۇرگىزۋ قۇقىعىن يەلەنەدى. – سونىمەن, بيىلعى ناۋقاننىڭ باستى ەرەكشەلىگى دەپ نەنى ءبولىپ ايتار ەدىڭ؟ – بۇدان بۇرىنعى جىلدارى كەز كەلگەن جاس ءوزىن كانديداتتىققا ۇسىن­عان كەزدە ول تەك قالالىق بولىپ ەسەپ­تەلەتىن. بىزدە 100-دەن استام دەپۋتات بولدى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى تاراپ كەتتى. قالعاندارى قالدى. قا­زىرگى تاڭدا 10-عا تارتا دەپۋتات جۇمىس ىستەپ ءجۇر. بيىلعى جىلعى ناۋقاننىڭ ەرەكشەلىگى – جاستارعا تەك قالالىق قانا ەمەس, 3 اۋداننىڭ اتىنان دا سايلاۋعا تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرىلۋىندە دەر ەدىم. ياعني, بولشاقتا وزدەرىنىڭ ءبىلىم-بىلىگىنە سەنگەن جاس دەپۋتاتتار الماتى, سارىارقا جانە ەسىل اۋداندارىنىڭ اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەيتىن بولادى. – تۇتاستاي العاندا بۇل ناۋقان جاس­تارعا ءوز ءبىلىم-بىلىگىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ قانا قويماي, ولاردى تولعان­دىراتىن ماسەلەلەردى بىرلەسە شە­شۋگە دە ءوز ىقپالىن تيگىزەتىن بولدى عوي... – “جالعىزدىڭ شاڭى شىقپاس” دەگەن. قازىرگى تاڭدا جاستار وزدەرىنىڭ باسىنداعى پروبلەمالارىن ايتىپ جاتادى عوي. ماسەلەن, سارىارقا اۋ­دانىندا 5 جوعارى وقۋ ورنى بار. سول جوعارى وقۋ ورىندارىندا بەلگىلى ءبىر ءىس-شارالار دۇرىس ۇيىمداستى­رىل­ماي­دى. كەيبىر ۋنيۆەرسيتەتتەردە جاتاق­حانا ماسەلەسىنىڭ ءتۇيىنى شەشىلمەي جاتادى. ەگەر, ءبىز استانا قالاسىنداعى وزىنە سەنىمدى, ايتار ويى بار 70-80-گە تارتا جاستىڭ باسىن بىرىكتىرسەك, وسىنداي ماسەلەلەر ءبىر جۇيەگە كەلىپ, ءىسىمىز العا باسادى دەپ ويلايمىن. ياعني, ءبىرىنشى كەزەكتە جاستار ويلانۋى كەرەك. ءبىز مەملەكەتكە قانداي جاقسى­لىق جاسادىق دەپ. ءبىز مىناداي-مى­ناداي جۇمىستاردى جۇزەگە اسىردىق دەپ كورسەتۋىمىز قاجەت. ورايىن تاپ­ساڭ, شەشىلمەيتىن ماسەلە جوق. اڭگىمەلەسكەن ءلايلا ەدىلقىزى.