ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ ناتيجەسى بويىنشا الەمدە ءتورت ميللياردتان استام ادام عالامتور قىزمەتىن قولداناتىنى انىقتالعان. ونىڭ تەڭ جارتىسى ءتۇرلى الەۋمەتتىك جەلىلەرگە تىركەلگەندەر. ماماندار بۇل سان 2020 جىلعا قاراي ەكى ەسەگە دەيىن ۇلعاياتىنىن ايتادى. ال ءبىزدىڭ ەلدىڭ تۇرعىندارى عالامتور قىزمەتىن قولدانۋ بويىنشا 137 مەملەكەتتىڭ ىشىندە 36 ورىننان كورىنگەن. ءداستۇرلى مەديا بۇل جاڭالىقتارعا قانشالىقتى تويتارىس بەرە الادى؟ بولاشاقتا تەلەارنالار مەن راديولار, گازەت-جۋرنالدار ءوز بيىگىن ساقتاپ قالا الا ما؟
الماتى قالالىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار الاڭىندا باس قوسقان باق باسشىلارى وسى ماسەلە توڭىرەگىندە وي ءبولىستى. «جاستار ءۇنى» جاستار قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى داۋرەن بابامۇراتتىڭ سوزىنشە, تەحنيكا قانشا قارىشتاپ دامىعانىمەن ءتۇرلى اقىلدى قۇرالدار, ادامنىڭ شىنايى سەزىمى مەن ويىن, شىعارماشىلىق قابىلەتىن الماستىرا المايدى. عالامتور بەتىندەگى جىلت ەتپە اقپاراتتار جىلدام قولجەتىمدى بولعانىمەن, ءداستۇرلى باسىلىمدارداعىداي دايەكتى بولماۋى مۇمكىن. ال مازمۇن تەرەڭدىگى مەن وي ۇشقىرلىعى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. دەسە دە زامان كوشىنەن قالىپ قويۋعا تاعى بولمايدى. ويتكەنى بۇگىنگى تاڭدا موبيلدىلىك ءجۋرناليستىڭ ەڭ باستى قارۋى. ەڭ دۇرىسى ەسكى مەن جاڭانى ۇشتاستىرىپ, تارازى باسىن تەڭ ۇستاۋ.
بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلىلەر اقپاراتتى ەڭ جىلدام تاراتاتىن قۇرالعا اينالىپ وتىر. ماسەلەن, ەل تۇرعىندارىنىڭ 13 ميلليونعا جۋىعى عالامتور قىزمەتىن تۇتىنادى. زەرتتەۋ بويىنشا «ۆكونتاكتە» جەلىسىنە 6 ملن, «Instagram»-5 ملن, «Facebook»-1 ملن, «Twitter» جەلىسىنە 0,3 وتانداسىمىز تىركەلگەن. ال مەسسەندجەرلەر ىشىندە «WhatsApp» پەن «Telegram» كوش باستاپ تۇر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ەلىمىزدە جۇيەلى جۇزەگە اسىپ كەلە جاتقان «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى ەل تۇرعىندارىنىڭ ساندىق تەحنولوگيالاردى ساۋاتتى مەڭگەرۋىنە زور ىقپالىن تيگىزگەن. اتالعان باعدارلاما نەگىزىندە الداعى ەكى جىلدا عالامتوردى ساۋاتتى قولدانۋشىلار سانى 81,5 پروتسەنتكە جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە.
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ساۋلە بارلىباەۆانىڭ پىكىرىنشە, جاڭا اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ كەڭگە قانات جايۋى كوپ جۇمىستاردى جەڭىلدەتكەنىمەن, ادامزات الدىنا اقپاراتتىق قاۋىپ, كومپيۋتەرلىك قىلمىس, قوعامدىق سانانى شاتاستىرۋ, كيبەرشابۋىل, جالعان مالىمەت بەرۋ سىندى جاڭا كەدەرگىلەردى اكەلۋى مۇمكىن. بۇل قاۋىپتەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن اكادەميالىق ورتانىڭ بايلانىسى بەرىك بولۋى شارت.
باسقوسۋ بارىسىندا بۇگىنگى جۋرناليستيكادا كەنجەلەپ قالعان ءداستۇرلى جانرلاردى قايتا جاڭعىرتۋ ماسەلەسى دە كەڭىنەن ءسوز بولدى. جۋرناليستەر قاۋىمى وچەرك, ەسسە جانرلارىن تىڭ فورماتتا تۇرلەندىرىپ, تاعىلىمى مول تاريحي ماقالالارعا كوبىرەك قالام تەربەسە دەگەن وي ايتىلدى. سونداي-اق ەلباسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىنا بايلانىستى مازمۇندى جۋرناليستىك زەرتتەۋلەر جاسالسا دەگەن ۇسىنىستار ورتاعا تاستالدى. ماقالادان تۋىندايتىن وزەكتى ماسەلەلەر مەن مەگاپوليستەگى مەدياكەڭىستىكتىڭ اقپاراتتىق-تەحنولوگيالارىن, يننوۆاتسيالىق جاڭالىقتارىن دامىتۋ جۇيەسى مەن جولدارى جان-جاقتى سارالاندى.
جۋرناليستەر مەن عالىمداردىڭ ويلارىن قورىتا ايتقاندا, ۋاقىت تالابىنا ساي كەز-كەلگەن اقپارات سالاسىنىڭ مامانى امبەباپ بولۋى ءتيىس. ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردىڭ قاينارىنان قانىپ ءىشىپ, جاڭا زاماننىڭ دا جاڭالىقتارىنا بەيىمدەلۋى كەرەك. ال مۋلتيمەديالىق تەحنولوگيالار مەن عالامتور قۋاتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءداستۇرلى مەديانىڭ جاڭا تىنىسىن اشادى.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
