كەندريك برينسون, «نيۋ-يورك تايمس»
اارون ە.كەررولل, «نيۋ-يورك تايمس»
الايدا زەرتتەۋ جۇمىستارى دەنساۋلىقتى جاقسارتۋ ماقساتىندا جۇمىستا وتىرىپ تا, تۇرىپ تا قىزمەت كورسەتۋدىڭ جاعىمسىز اسەرى بار ەكەنىن ەسكەرتەدى.
«دەنساۋلىققا ءمان بەرەتىن كاسىبي ماماندار مەن جيھاز وندىرىسىمەن اينالىساتىندار قان اينالىمىن جاقسارتۋ ءۇشىن كەيدە وتىرىپ, كەيدە تۇرىپ جۇمىس ىستەۋدى ۇسىنادى. الايدا مۇنىڭ پايدالى ەكەنىن دالەلدەيتىن ەشقانداي عىلىمي زەرتتەۋ جاسالعان جوق», دەيدى كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا پروفەسسورى دەۆيد رەمپەل.
وعان قوسا, «وتىرىپ, تۇرىپ جۇمىس ىستەۋ كومپيۋتەر قولداناتىن ادامدار ءۇشىن موينى قارىسپاۋى, بوي جازۋى ءۇشىن ءتيىمدى بولۋى مۇمكىن», دەيدى ول. بىراق ادامدار وسى ارەكەتى ارقىلى جاتتىعۋمەن اينالىسىپ جاتقانىنا يلانىپ كەتپەۋى كەرەك.
كوپتەگەن عىلىمي جۇمىستار 24 ساعاتقا جۋىق قوزعالماي جۇمىس ىستەۋ مەن قان اينالىمى جۇيەسى اۋرۋىنىڭ اراسىندا بايلانىس بار ەكەنىن انىقتادى. ماسەلەن, 2015 جىلعى زەرتتەۋدە 150 000-نان استام ەرەسەك ادامعا 7 جىل بويى باقىلاۋ جۇرگىزىلگەنى ايتىلادى. سويتسە, كۇنىنە 12 ساعات وتىرىپ جۇمىس ىستەيتىندەر كۇنىنە 5 ساعاتتان از ۋاقىت وتىرىپ جۇمىس ىستەيتىندەرگە قاراعاندا قايتىس بولۋ ىقتيمالدىعى جوعارى ەكەن.
2015 جىلى جۇرگىزىلگەن تاعى ءبىر زەرتتەۋدە 50 مىڭ ەرەسەك ادامعا باقىلاۋ جاسالىپ, ول ءدال وسىنداي ناتيجە كورسەتتى. الايدا ءبىر ايىرماشىلىق بار ەكەن. ناقتى جاعدايلاردا, ماسەلەن جۇمىستا ۇزاق وتىرۋدىڭ اسەرى ءدال مۇنداي ەمەس.
وتىرۋ جەكەلەي العاندا قيىنشىلىق تۋعىزبايدى. ونىڭ سالدارى باسقا بولۋى ىقتيمال. مىسالى, جۇمىسسىز جانە كەدەي ادامداردىڭ اراسىندا ءولىم دەڭگەيى جوعارى. ءوز كەزەگىندە, ولار ۋاقىتىنىڭ كوپ بولىگىن بوس وتىرىپ وتكىزۋى ابدەن مۇمكىن.
امەريكالىق Preventive Medicine جۋرنالىندا جاريالانعان جۇيەلى شولۋ ماقالاسىندا جۇمىستا وتىرۋ مەن دەنساۋلىقتىڭ ناشارلاۋى اراسىندا بايلانىس بار ەكەنىن انىقتاعان كوپ زەرتتەۋ مىسال ەتىلگەن. بىراق عالىمدار زەرتتەۋ جۇمىستارىنا تەرەڭىرەك ءۇڭىلىپ, ادامداردىڭ الەۋمەتتىك توپتارىنا ءمان بەرگەندە, الدىڭعى تەزيستى دالەلدەيتىن جەتكىلىكتى دەرەك تاپپاعان.
Occupational and Environmental Medicine جۋرنالىنا جاريالانعان, 38 000 ادامدى ۇزاق ۋاقىت بويى باقىلاعان عىلىمي جۇمىس كۇنىنە 6 ساعات بويى تۇرەگەلىپ تۇرۋ نەمەسە ءجۇرۋ كۇرەتامىرلاردىڭ ىسىنۋىنە اكەلىپ سوعىپ, وتا جاساتۋدىڭ ىقتيمالدىعىن جوعارىلاتاتىنىن مالىمدەدى. مۇنداي جاعدايدا ادامدار ارتەريالىق اۋرۋلارعا شالدىعىپ, جۇرەك تالماسىنا ۇشىراۋى مۇمكىن.
كوپتەگەن ەلدەر تۇرىپ جۇمىس ىستەۋگە كوبىرەك, وتىرۋعا از كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. كەيبىرەۋلەر ءتىپتى «وتىرۋ تەمەكى تارتۋدىڭ جاڭا ءتۇرى» دەپ تە ايتىپ ءجۇر. الايدا تۇرىپ ءجۇرۋ دە جاتتىعۋ جاساۋ ەمەس.
كوپتەگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ماماندارى جۇمىس اراسىندا ءۇزىلىس جاساپ, سەرۋەندەۋدىڭ قاجەت ەكەنىن ايتادى. وتىرۋدى تۇرىپ جۇمىس ىستەۋمەن الماستىرۋ وعان ساي كەلمەيدى ءارى جۇرتتىڭ فيزيكالىق بەلسەندى بولۋ تۋرالى ويىن كەرى باعىتقا وزگەرتۋى مۇمكىن.
وتىرىپ, تۇرىپ جۇمىس ىستەۋ مۇنى ۇناتاتىندار ءۇشىن اسا قاۋىپتى ەمەس. ەڭ باستىسى, كوپ ادام ونى قاجەت ەتپەيدى.
© 2018 The New York Times News Service
ماقالانى اۋدارعان اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
