حالىقتىق IPO مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا ءجيى قويىلاتىن سۇراقتارعا جاۋاپتار
حالىقتىق IPO باعدارلاماسى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن. ماقسات – ەلدەگى كوشباسشى كومپانيالاردىڭ جەتكەن جەتىستىگىنە تۇرعىلىقتى حالىقتى دا تارتۋ. قازاقستاندىقتارعا مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ بارىنشا ءىرى, تۇراقتى ءارى بولاشاقتاعى ءال-اۋقاتى كۇشتى دەگەن اكتسيالارى ۇسىنىلماق. بۇل كومپانيالاردىڭ اكتسيونەرى اتانعان ازامات كومپانيانىڭ سەنىمىنە كىرىپ, ونداعى كىرىستىڭ ءبىر بولشەگىن ءوزى يەمدەنۋ مۇمكىندىگىنە يە.
حالىقتىق IPO مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا ءجيى قويىلاتىن سۇراقتارعا جاۋاپتار
حالىقتىق IPO باعدارلاماسى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن. ماقسات – ەلدەگى كوشباسشى كومپانيالاردىڭ جەتكەن جەتىستىگىنە تۇرعىلىقتى حالىقتى دا تارتۋ. قازاقستاندىقتارعا مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ بارىنشا ءىرى, تۇراقتى ءارى بولاشاقتاعى ءال-اۋقاتى كۇشتى دەگەن اكتسيالارى ۇسىنىلماق. بۇل كومپانيالاردىڭ اكتسيونەرى اتانعان ازامات كومپانيانىڭ سەنىمىنە كىرىپ, ونداعى كىرىستىڭ ءبىر بولشەگىن ءوزى يەمدەنۋ مۇمكىندىگىنە يە.
حالىقتىق IPO-نىڭ كەلەسى ءبىر ماقساتى – قارجىلىق سەكتوردىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتىپ, جەرگىلىكتى حالىقتى ەل ىشىندەگى ينۆەستيتسيالىق مادەنيەتكە تارتۋ. ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆالىق باعدارلاما قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيادا ايماقتىق-قارجىلىق ورتالىق ەسەبىندە دامۋىنا كومەكتەسەدى.
قازاقستان الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىسقا جاقسى دەڭگەيدە توتەپ بەرە الدى. ال ول مەملەكەتتەگى ەكونوميكالىق ءوسىم مەن ۇزاق مەرزىمدى حالىقتىق IPO باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسۋىنا مۇمكىندىك بەرمەك.
حالىقتىق IPO باعدارلاماسى العاشقىدا 2011 جىلعا جوسپارلانعان بولاتىن. ال قازىر بۇل مەرزىم 2012 جىلعا قالدىرىلىپ وتىر. ونىڭ سەبەبى نەدە؟
باعدارلاما كەشەۋىلدەتىلگەن جوق. 2011 جىلى ۇلتتىق بانك «سامۇرىق-قازىنا» باعدارلاماسىنا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان تاۋەلسىز كەڭەسشىلەرمەن بىرگە وتە ماڭىزدى جۇمىس اتقاردى. ونىڭ بارلىق اسپەكتىلەرى بۇگىندە تولىقتاي قارالدى. باعدارلاما اياسىنداعى كومپانيالاردىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسى, تۇرعىنداردىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىق دەڭگەيى, رىنوك قورىنىڭ ينفاقۇرىلىمىن باعالاۋ ءىسى جۇزەگە اسىرىلادى.
جاۋاپكەرشىلىك «سامۇرىق-قازىنا» قورى ديرەكتورلار كەڭەسى مەن ۇكىمەتتىڭ موينىندا بولعاندىقتان, جوبا بارىنشا مۇقيات جوسپارلانۋى كەرەك. ول ءۇشىن سوعان لايىقتى دايىندىق پەن ۋاقىت قاجەت ەتىلەدى.
باعدارلاماعا قانداي كومپانيالار قاتىسپاق؟
جالپى, حالىقتىق IPO باعدارلاماسىنا «سامۇرىق-قازىنا» قورىنان 400-دەن اسا الەۋەتتى كانديداتتار قاراستىرىلدى. قويىلعان تالاپتارعا سايكەس, باعدارلاماعا دەگەن دايىندىقتارىنان باستاپ, قارجىلىق كورسەتكىشتەرىن, كورپوراتيۆتىك باسقارۋ دەڭگەيىن جانە ولاردىڭ ءار كەزەڭ سايىنعى كەستەسىنىڭ ليستينگى قاراستىرىلدى.
قازاقستان قور بيرجاسىنىڭ ءبىرىنشى ساتىسى 2012 جىلدىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى توقسانىنا جوسپارلانعان بولاتىن. وعان «قازترانسويل», «KEGOS» ەلەكتر جەلىلى كومپانياسى, سونىمەن بىرگە, مەملەكەتتىڭ باستى اۋە كومپانياسى «Air Astana» كىرەدى. ەكىنشى ەشەلوننىڭ قۇرامىندا «قازترانسگاز», «كازمورترانسفلوت» جانە «سامۇرىق-ەنەرگو» بار. سوڭعىسىنا – «قازاقستان تەمىر جولى» مەن «قازتەمىرترانس» كىرەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. 2015 جىلدان كەيىن «قازمۇنايگاز» بەن «كازاتومپروم» كومپانيالارىنىڭ باعدارلاماعا دەگەن مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ كوزدەلەدى. كەزەڭ بويىنشا جۇرگىزىلگەن دايىندىقتار اياسىندا باعدارلاماعا كومپانيالاردىڭ ءالى دە بولسا دايىن ەمەستىگى انىقتالىپ وتىر. ودان وزگە, قازاقستان قور بيرجاسىنىڭ مۇمكىندىكتەرى ايتارلىقتاي شەكتەۋلى. اكتسيالار كوپ شىعارىلاتىن بولسا, ول ينۆەستورلار تاراپىنان ءتيىستى سۇرانىسقا يە بولماۋى دا مۇمكىن.
باعدارلاماعا دەگەن دايىندىق نەمەن ولشەنەدى؟
«سامۇرىق-قازىنا» قورىنا كانديداتتاردى ىرىكتەۋدە باعدارلاماعا تارتىلعان تاۋەلسىز كەڭەسشى كومپانيالاردىڭ نەگىزگى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى, پەرسپەكتيۆالىق جەتىستىكتەرى, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي قارجىلىق ەسەپ بەرۋى, باسشىلىق سيپاتى, كورپوراتيۆتىك باسقارۋ دەڭگەيى باعالاندى. باعدارلاماعا بارىنشا تۇراقتى كومپانيالار تارتىلدى. ياعني, ماقساتتارىنىڭ ايقىندىعىنا, ستراتەگيالىق دامۋىنا, اكتسيانىڭ بولاشاقتا وسۋىنە ىقپالىنىڭ تيەتىندىگىنە باسىمدىق بەرىلدى. ولاردىڭ ناقتى ماقساتتارى مەن دامۋ ستراتەگيالارى بار. كەيىننەن اكتسيالاردىڭ وسىمىنە اسەر ەتەتىن فاكتورلار ەسكەرىلدى. بۇل شارانىڭ بارلىعى دا ينۆەستورلاردى, ياعني, قازاقستاندىق اكتسيا يمەدەنۋشىلەردىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا ارنالعان.
كومپانيالار حالىقتىق IPO باعدارلاماسىن نە ءۇشىن جۇرگىزەدى؟
باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋداعى باستى ماقساتتاردىڭ ءبىرى – حالىقتىڭ مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ اكتسيونەرى اتانۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ. بۇل قازاقستاندىق ەڭ تابىستى وندىرىستەر, ياعني مۇناي, گاز, كولىك پەن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ۇلەسكەرى بولۋدا تاپتىرماس مۇمكىندىك.
بارلىق كومپانيالار مەن كانديداتتار بۇگىنگى تاڭدا وزدەرىنىڭ قارجىلىق كورسەتكىشتەرىن دامىتىپ كەلەدى. سونىمەن بىرگە, باعدارلاما شەڭبەرىندە مەملەكەت ىشىندەگى قارجى قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ وسىمىنە جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
كومپانيالاردىڭ باعدارلاماعا دايىندىعى قالاي؟
كومپانيا-كانديداتتاردىڭ دەڭگەيى ءارتۇرلى. الايدا, بارلىق كومپانيالارعا قويىلاتىن تالاپ بىرەۋ عانا – ول قارجىلىق كورسەتكىشتەر ولشەمى, باسشىلىق سيپاتى, جانە كورپوراتيۆتىك باسقارۋ دەڭگەيى. بۇل رەتتە تارتىلعان كومپانيالاردىڭ بارلىعى الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنىپ, نەگىزگى كورسەتكىشتەرىن جاقسارتۋعا تىرىسۋدا.
ءدال قازىرگى ۋاقىتتا ءبىرىنشى ەشەلونداعى كومپانيالار تاۋەلسىز كەڭەسشىلەردى (بانك يەلەرى, كەپىلشى, زاڭگەر, كوممۋنيكاتسيا جونىندەگى ماماندار) تاعايىنداۋ ۇستىندە. حالىقتىق IPO-عا دەگەن دايىندىق ۇزاق مەرزىمدى قامتيدى. وعان قوسا, جان-جاقتى تەكسەرىلگەن ستراتەگيالىق تالداۋلاردى, پەرسپەكتيۆالىق ءوسىمدى, قارجىلىق ساراپتامانى, ءاۋديتتى, قايتا وڭدەۋدى جانە ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيانىڭ جەتىلۋىن, سونىمەن قوسا ەميسسيالىق باعدارلامانى قاجەت ەتەدى.
بارىنشا تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن, باعدارلاما ۇدەرىسىن ءۇش توپتاماعا بولۋگە بولادى.
1. الدىن الا دايىندىق
باعدارلامانى جوسپارلاۋ بارىسى وبەكتيۆتى شارالار قاتارىن قاجەتسىنەدى. ايتالىق:
• دايىندىق جانە قارجىلىق ءاۋديتتىڭ
ەسەپ بەرۋ ءىسى;
• تاۋەكەلدەر جانە كورپوراتيۆتىك
باسقارۋ جۇيەسىنىڭ كورسەتكىشى مەن ونى
جەتىلدىرۋ ءىسى;
• اۋديت جانە ىشكى باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ
كورسەتكىشى;
سونىمەن بىرگە كانديدات-كومپانيالار بولاشاقتا قور رىنوگىنداعى اكتسيالاردى وڭدەۋدە باستاما كوتەرۋلەرى ءتيىس. وسى ماقساتتى كانديدات-كومپانيالار ۇسىنىس قۇرىلىمىن انىقتاۋ ءۇشىن, تاۋەلسىز كەڭەسشىلەردى ءبىر ماقساتتا جۇمىس ىستەۋ ىسىنە تارتۋى كەرەك.
2. اكتسيالاردى ورنالاستىرۋ ىسىندەگى دايىندىق
اكتسيالاردى ورنالاستىرۋدان بۇرىن, ءۇش ەشەلونداعى كانديدات-كومپانيالار تومەندە كورسەتىلگەن شارالاردى اياقتاۋعا ءتيىس.
• كەشەندىك تەكسەرىستىڭ ءوتۋى;
• قىزمەت كورسەتۋ قۇنى مەن سوڭعى
كەڭەسشىلەردى انىقتاۋ;
• زاڭدىق قولداۋ كورسەتۋ;
• بيزنەستى باعالاۋ ءىسىنىڭ وتكىزىلۋى;
• ماركەتينگتىك باعدارلامانى قايتا
قاراۋ.
3. اكتسيانى ورنالاستىرۋ جۇمىستارى
دايىندىق جۇمىستارىنىڭ ماڭىزدى بولىگى اكتسيالاردى ورنالاستىرۋعا دەيىن, الەۋەتتى ينۆەستورلاردىڭ ارالاسۋىمەن بەلگىلەنەدى. قور رىنوگىندا اكتسيالاردى ورنالاستىرۋ ساتىسى كانديدات-كومپانيالار تاراپىنان تومەندەگى شارالاردىڭ وتكىزىلگەندىگىن تالاپ ەتەدى:
• ينۆەستورلاردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ
(اقپاراتتىق جانە ينۆەستيتسيالىق
مەموراندۋمعا دايىندىق);
• وتىنىشتەردى جيناۋ (باعدارلامانى
الدىن الا جاريالاۋ, كومپانيا
جەتەكشىلەرىنىڭ باسقا دا وڭىرلەرىندە
وتكىزگەن تۇساۋكەسەرلەرى, تالداۋ
ۇسىنىستار, باعا بەلگىلەۋ);
• اكتسيالاردى ورنالاستىرىپ بولعاننان
كەيىنگى قايتالاما رىنوكتاعى
ءىس-شارالار.
ءبىرىنشى ەشەلونعا «KEGOS», قتو جانە «Air Astana» كومپانيالارىن تاڭداۋ سەبەبى نەدە؟
حالىقتىق IPO باعدارلاماسىنا قاتىسۋشى كانديداتتاردى ىرىكتەۋگە جانە ءبىرىنشى ەشەلونعا تارتىلعان كومپانيا-كانديداتتاردىڭ ءتىزىمىن «سامۇرىق-قازىنا» قورى جانە تاۋەلسىز كەڭەسشىلەر انىقتادى. «KEGOS», قتو جانە «Air Astana» كومپانيالارىنىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى, قارجىلىق جاعدايى قويىلعان تالاپتاردى قاناعاتتاندىرا الدى. بۇل ۇيىمداردىڭ كورسەتكىشى, اتاپ ايتقاندا, قارجىلىق كورسەتكىشتەرى, ساياساتى, كورپوراتيۆتىك باسقارىلىمى, ستراتەگيالىق دامۋى, حالىقتىق IPO باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى تالاپتارىنا ساي كەلەدى. سونىمەن بىرگە, نارىقتىڭ قۇبىلمالى جاعدايىندا بۇل كومپانيالاردىڭ ۇستانعان باعىتتارى دا قاتاڭ ەسكەرىلدى.
«Air Astana» كومپانياسىنىڭ اكتسياسى جونىندەگى ناقتى قورىتىندى قاشان شىعادى؟
حالىقتىق IPO باعدارلاماسىن جۇرگىزگەننەن كەيىن, مەملەكەت بارلىق كومپانيالار مەن كانديداتتار ءۇشىن نەگىزگى اكتسيونەر بولىپ قالماق. ءدال قازىرگى تاڭدا, مەملەكەت ەير استانامەن بىرگە اكتسياعا يەلىك ەتىپ كەلەدى. وسىلايشا, ليستينگ بويىنشا بۇل كومپانيالاردىڭ ناقتى شەشىمى ەكىجاقتى كەلىسىمنەن كەيىن شىقپاق. بۇل رەتتە, ولار مەملەكەتتى باقىلاۋ پاكەتتەرىمەن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس.
ءبىرىنشى ەشەلونداعى كومپانيالار اكتسياسىنىڭ الدىن الا باعالارى انىقتالدى ما؟ باعا قانداي تالاپتار بويىنشا بەلگىلەنەدى؟
ەرەجەگە سايكەس, اكتسيانىڭ ناقتى باعاسى مىندەتتى تۇردە ليستينگتىڭ الدىندا جوسپارلانىپ, الەمدىك كونيۋنكتۋرانىڭ تىركەۋى بويىنشا انىقتالادى.
كومپانيا اكتسياسىن ورنالاستىرۋ ءىسى قالاي جاسالادى؟ قوسىمشا ەميسسيا تۇرىندە مە, الدە ساتىلىمدا جۇرگەن اكتسيا تۇرىندە مە؟
قوماقتى قارجىلار كومپانيالاردىڭ ستراتەگيالىق دامۋىنا اۋدارىلىپ, ولاردىڭ مۇمكىندىكتەرى ارتا تۇسپەك. بۇل سۇراقتىڭ جاۋابى كومپانيالاردىڭ بىزگە ۇسىنعان ۇسىنىستارىنا وراي شەشىلمەك. قارجى, قۇقىقتىق سالا بويىنشا كەڭەسشىلەردىڭ باعامدارى دا ەسكەرىلەتىن بولادى.
«سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ كەڭەسشىلەرىنە قانداي كومپانيالار جاتادى؟ KASE كومپانياسى اكتسياسىنىڭ بروكەرلەرىن شىعارۋدا قارجىلىق كەڭەسشى كىم بولماق؟
باعدارلاماعا قاتىستى تۋىنداعان سۇراقتارمەن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى Citigroup, UBS AG بانكى ءىرى ينۆەستيتسيالىق بانكتەر VisorCapitاl, KKBSecurities, سونىمەن بىرگە, حالىقارالىق اۋديتورلىق كومپانيا PriceWaterhouseCoopers سەكىلدى بانكتەر جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ClearyGottliebSteen&HamiltonLLP جانە قازاقستاندىق GRATA باعدارلامادا زاڭ جونىندەگى كومەكشى قىزمەتىن اتقارماق.
جالپىلاما ايتار بولساق, باعدارلاماعا شىعىپ جاتقان كومپانيالاردا ەكى كەڭەسشىدەن بار. ونىڭ ءبىرى KASE ليستينگى بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزەتىن قازاقستاندىق كەڭەسشى بولسا, ەكىنشىسى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي دايىندىقتارىن تەكسەرەتىن شەتەلدىك كەڭەسشى بولىپ تابىلادى.
بۇگىنگى تاڭدا حالىقتىق IPO باعدارلاماسىنا شىعاتىن كومپانيالاردىڭ قازاقستاندىق بيرجاعا دەگەن تالابى لوندون, نيۋ-يورك, گونكونگ بيرجالارىنا قاراعاندا اناعۇرلىم ليبەرالدى ەكەندىگىنە كوز جەتكىزدىك.
حالىقتىق IPO باعدارلاماسىنا كىمدەر قاتىسا الادى؟
حالىقتىق IPO باعدارلاماسىنىڭ اكتسياسىن يەمدەنۋگە تەك قانا قازاقستان ازاماتىنىڭ قۇقىعى بار. اكتسيانىڭ نەعۇرلىم قازاقستاندىقتاردىڭ ۇلەسىنە كوپتەپ تيۋ تالاپتارى دا قاراستىرىلعان. سونىمەن بىرگە, وعان قازاقستاندىق زەينەتاقى قورلارى دا قاتىسا الادى. زەينەتاقى قورلارى ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستورلار بولعاندىقتان, اكتسيا باعاسىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
قازاقستاندا بۇگىنگى تاڭدا زەينەتاقى قورلارىنا تىركەلگەن ازاماتتار سانى 8 ميلليوندى قۇرايدى. ولاردىڭ وسى قورلار ارقىلى حالىقتىق IPO باعدارلاماسىنان ءوز ۇلەستەرىن الىپ وتىرۋىنا جاعداي جاسالعان.
ەندى الەۋەتتى سۇرانىس جايىنا ويىسساق. تۇرعىندار تاراپىنان بولعان سۇرانىستارعا قانداي دا ءبىر زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى مە؟
ءيا, تۇرعىندارعا قاتىستى زەرتتەۋ جۇمىستارى 2011 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا جۇرگىزىلدى. تۇرعىندار تاراپىنداعى سۇرانىستىڭ جالپى باعامى 100-200 ميلليون اقش دوللارىن قۇراعان. الايدا, الەۋەتتى تۇرعىندار مەن ولاردىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرى جايلى, حالىق تولىق اقپاراتتاندىرىلعان جاعدايدا, جوعارىدا ايتىپ وتكەن كورسەتكىش دەڭگەيى ودان دا ارتۋى مۇمكىن. ءوز كەزەگىندە زەينەتاقى قورلارى تاراپىنداعى سۇرانىس كولەمى 200-300 اقش دوللارىن قۇراپ وتىر. سوڭعى كورسەتكىشتەرگە سايكەس, قور رىنوگىندا باعالى قاعازداردىڭ 10 مىڭىن جەكە تۇلعالار قاتارى قۇرايدى ەكەن. بۇل رەتتە, تۇرعىنداردىڭ زەينەتاقى قورلارى ارقىلى باعالى قاعازدارعا دەگەن قولجەتىمدىلىگى ارتپاق. جوسپارعا سايكەس, باعدارلاما تۇرعىندار اراسىندا جەكە تۇلعالاردىڭ 160 مىڭىن قامتىپ, جاقسى دەڭگەيدە جۇزەگە اسپاق.
اكتسيانى ورنالاستىرۋدا زەينەتاقى قورلارى مەن جەكە تۇلعالار اراسىندا كەزەككە تۇرۋ ماسەلەسى تۋىنداۋى مۇمكىن بە؟
ءبىرىنشى كەزەكتە جەكە تۇلعالارعا جاعداي جاسالاتىن بولادى. ەكىنشىدەن, زەينەتاقى قورلارىنىڭ اكتسياعا دەگەن قولجەتىمدىلىگىن ناقتى ايتا المايمىز. سەبەبى, اكتسيا ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيانى جوسپارلاۋعا مۇمكىندىك بەرە المايدى. بۇل كەزەڭدە ناقتى ۇيلەسىمدىلىك ارنايى بەكىتىلمەگەن جانە ارقايسىسى ناقتى باعدارلامامەن ايقىندالاتىن بولادى.
شەتەلدىك ينۆەستورلار حالىقتىق IPO باعدارلاماسىن پايدالانا الا ما؟ نەمەسە باعدارلاما حالىقارالىق ليستينگ دەڭگەيىندە قاراستىرىلعان با؟
باعدارلاما اكتسياسىنىڭ نەگىزگى باعىتى قازاقستان حالقىنا ارنالعان. ول قازاقستاندىق ەكونوميكاعا قوسىمشا كىرىستەر اكەلۋدى كوزدەمەك. الايدا, الداعى ۋاقىتتا قازاقستانداعى ەكونوميكالىق احۋال ءورىسىن كەڭگە جايىپ, حالىقارالىق ارەنالاردان كورىنەتىنىنە سەنىم مول. ءدال قازىرگى ۋاقىتتا بۇل باعىتتا جوسپارلانعان شارالار جوق.
كومپانيا ليستينگتەرى تۇبەگەيلى قازاقستان قور بيرجاسىندا وتكىزىلەتىن بولادى. سونىڭ ناتيجەسىندە, ەلدىڭ جەتەكشى كاسىپورىندارىنا, اسىرەسە, قازاقستاندىقتارعا جاقسى مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنەمىز. ال, كەيىنىرەك قازاقستان قور رىنوگىن دامىتۋ ماقساتىندا, KASE ارقىلى شەتەلدەرگە ينۆەستيتسيالانۋى ىقتيمال.
ەل اۋزىندا جۇرگەن پىكىرلەرگە سۇيەنسەك, كومپانيالارعا لايىقتى IPO باعدارلاماسىن جۇرگىزۋ بارىسىندا مەملەكەت ستراتەگيالىق اكتيۆتەردى باقىلاۋدان ايىرىلىپ قالۋى مۇمكىن.
حالىقتىق IPO باعدارلاماسى اياسىندا كومپانيا اكتسياسىنىڭ 5-15 پايىزى ساتىلىمعا ۇسىنىلاتىن بولادى. سوندىقتان باقىلاۋدى جوعالتىپ الۋ جونىندە ەشقانداي قاۋىپ جوق. رىنوكقا شىعاتىن بارلىق كومپانيالاردا مەملەكەتتىڭ ۇلەسىندەگى «سامۇرىق-قازىنا» قورى بارىنەن دە جوعارى تۇرماق.
سول ساتتە بيرجاعا شىعارىلاتىن كومپانيالار ولاردى بارىنشا جاريالى ەتەتىن بولادى. زاڭ شىعارۋ ورگاندارى مەن ينۆەستورلار باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا قاتىسۋشى مۇنداي كومپانيالاردىڭ كىرىسى مەن شىعىستارىنىڭ بارىنشا اشىق تۇردە جاريالانۋىن تالاپ ەتەدى. بۇل مەنەدجمەنتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن قامتاماسىز ەتىپ, اكتسيونەرلەر الدىندا وزدەرىنىڭ شەشىمدەرىن دالەلدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, حالىقتىق IPO باعدارلاماسى مەملەكەتتىك كومپانيالاردى قوعامدىق باقىلاۋعا قوسىمشا مۇمكىندىكتەر بەرەدى.
نارىقتىڭ قۇبىلمالى جاعدايىندا حالىقتىق IPO باعدارلاماسىن جۇرگىزۋ قانشالىقتى پايدالى؟
بۇل رەتتە, حالىقتىق IPO باعدارلاماسىنا حالىق ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىن ۇمىتپاعان ءجون. مەملەكەت پەن «سامۇرىق-قازىنا» قورى حالىقتان قارجى جيناپ, ءوز اكتسيالارىن سونشالىق جوعارى باعاعا ساتپايدى. ونداي ماقساتى دا جوق. قور كومپانيالارى جوعارى كىرىسكە يە, نەسيە الۋعا دەگەن مۇمكىندىكتەرى دە جوق ەمەس. سونىمەن بىرگە, قوسىمشا قارجىلاندىرۋدى قاجەت ەتپەيدى.
ماسەلەن, رەسەيدە وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن سبەربانك, ۆتب كومپانيالارىنا ارنالعان IPO باعدارلاماسى جۇرگىزىلىپ, نارىقتىڭ بيىك شىڭىنان كورىنە ءبىلدى. ال ولاردىڭ اكتسيالارى بارىنشا جوعارى باعاعا ساتىلدى. ارينە, ەكونوميكالىق داعدارىس باستالعان تۇستا, رىنوك تا, اكتسيا باعاسى دا ءتۇسىپ, حالىققا زالالى ءتيدى.
قازاقستاندا حالىقتىق IPO باعدارلاماسى جەكە مەنشىك ينۆەستورلار ءۇشىن قولايلى ۋاقىتتا جۇرگىزىلمەك. الەمدىك قارجى داعدارىسىنان كەيىن, رىنوك جاعدايى تومەنگى كورسەتكىشتى كورسەتەدى. دەمەك, قازاقستاندىق كومپانيالارداعى اكتسيا باعاسى قۇنىنىڭ الەۋەتى بيىك بولادى.
حالىقتىق IPO باعدارلاماسىن دايىنداۋدا قانداي تاۋەكەلگە باردىڭىزدار؟
بۇگىنگى تاڭدا اكتسيا باعالارىنىڭ قۇبالمالى ەكەندىگىن ءبارىمىز دە بىلەمىز. اكتسيا باعاسىنىڭ قۇبىلمالىلىعى, ينفراقۇرىلىم جۇيەسىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جانە اكتسيانىڭ بەلگىلى ءبىر توپتار اراسىندا عانا شوعىرلانۋى تاۋەكەلگە بارۋدى قاجەت ەتتى. ەڭ نەگىزگى اسپەكتىلەر كومپانيا-كانديداتتاردى ىرىكتەۋدەن باستالىپ, زاڭ شىعارۋ ورگاندارىنداعى وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار كەزىندە سەزىلدى.
باعا تۇراقسىزدىعىنا ۇشىراماس ءۇشىن الەمدىك شيكىزات ونىمدەرىنە تاۋەلسىز ءارى وعان بارىنشا تۇراقتى, كەز كەلگەن جاعدايعا توتەپ بەرە الادى دەگەن كومپانيالار عانا تارتىلدى. ودان وزگە, زەينەتاقى قورلارىن, كاسىبي جانە ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستورلاردى تارتۋدا اكتسيا باعاسىنا اسەرى بولاتىنى اقيقات.
باعالى قاعازدار رىنوگىنا قاتىسۋ ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە «قازاقستان قور بيرجاسى» اق, بروكەرلىك كومپانيالار, ترانسفەر-اگەنتتىكتەر, «باعالى قاعاز دەپوزيتاريى» جانە تىركەۋشىلەر دايىن بولدى.
مەملەكەتتىڭ بارلىق ايماقتارىنداعى جەكە ينۆەستورلاردى قامتىپ, سونىمەن بىرگە قازاقستان قور بيرجاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمدارىن جيناۋ سياقتى شارالار 2012 جىلدىڭ 1-2 توقسانىنا دەيىنگى كەزەڭدى قامتۋى ءتيىس.
باعالى قاعازداردىڭ رىنوكتا ورىن الۋى ءۇشىن اكتسيا كومپانياسىنىڭ ۇلەسى قالاي انىقتالادى؟
حالىقتىق IPO باعدارلاماسىنا ەنگىسى كەلگەن اكتسيونەردىڭ ماقساتتىق قۇرىلىمى مەن قازىرگى تاڭدا باقىلاۋعا الىنىپ وتىرعان ۇلەسى, اكتسيانىڭ سانىن ەسەپكە العانى ءجون.
جەكە تۇلعالارعا ارنالعان وتىنىشتەردى قابىلداۋ ۇدەرىسى قاشان باستالادى؟
وتىنىشتەردى قابىلداۋ مەرزىمى وتكىزىلگەن ليستينگ قورىتىندىسىنا قاراي انىقتالادى. سوندىقتان كومپانيا قازىرگى تاڭدا دايىندىق كەزەڭىندە. ناقتى جايتتەر كەيىنىرەك انىقتالاتىن بولادى.
جەكە تۇلعالار ءۇشىن اكتسيا سانىنا شەكتەۋ قويىلعان با؟
اكتسيالاردىڭ حالىققا ءتيىمدى جولمەن ءارى ءادىل ساتىلۋى ماقساتىندا ولاردىڭ ەڭ جوعارعى سانىنان شەكتەۋ بەلگىلەندى. ول حالىق ءۇشىن وتە ءتيىمدى.
ۇكىمەت 2011 جىلدىڭ 8 قىركۇيەگىندە باعدارلامانى بەكىتكەننەن كەيىن, دايىندىق جۇمىستارىندا قانداي دا ءبىر وزگەرىستەر بولدى ما؟
باعدارلاما حالىققا ارنالعان جوبا بولعاندىقتان, جۇمىسى جان-جاقتى جالعاسۋدا. ۇكىمەت كومپانيانى كەڭ كولەمدەگى اقپاراتتىق-تانىمدىق باعىتتا تانىستىرۋدى كوزدەيدى. سونىمەن بىرگە, نورماتيۆتىك جانە قۇقىقتىق وزگەرىستەر ەنگىزىلۋدە. حالىق بانكى تۇرعىنداردىڭ قارجىلىق ساۋاتىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا ءوز جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا.
ءالى دە بولسا شەشىلمەگەن ماسەلەلەر تاياۋ ۋاقىتتا شەشىلىپ ۇلگەرە مە؟
باعدارلاما بەكىتىلگەننەن 6 اپتا بۇرىن, العا قاراي جىلجۋدىڭ كورىنىستەرى بايقالا باستاعان بولاتىن. بۇل رەتتە, حالىقتىق IPO باعدارلاما كەستەسى ءالى ناقتىلانباعانىن ەسكەرگەن ءجون. ول كەز كەلگەن ساتتە الەمدىك دەڭگەيدەگى ەكونوميكالىق احۋالعا سايكەس, ءاردايىم وزگەرىس ۇستىندە بولىپ تۇرادى.
حالىقتىق IPO باعدارلاماسى قازاقستاندىقتاردىڭ كوپشىلىگىنە قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن ونىڭ باعاسى قانداي بولۋى كەرەك دەپ ويلايسىز؟
اكتسيانىڭ ناقتى باعاسى مىندەتتى ليستينگتى تۇردە وتكىزىلگەن ليستينگتىڭ الدىندا ءمالىم بولادى. جانە الەمدىك كونيۋنكتۋرانىڭ ەسەپ-قيسابىنا جۇگىنەدى.
ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ «قازاقستان ەگەردە ەكىنشى رەت داعدارىستى باستان كەشەتىن بولسا, وعان توتەپ بەرۋ قابىلەتى جەتكىلىكتى» دەگەن بولاتىن, باعدارلامادا بۇل تۋرالى نە ايتىلعان؟
الەمدى قارجى داعدارىسى شارپىعان تۇستا حالىقتىق IPO باعدارلاماسى بەلگىلى ءبىر ماقساتتا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ول قارجى رىنوگى ديناميكاسىنا جانە حالىقتىڭ اكتسيالاردى ساتىپ الۋ قاۋىپسىزدىگىنە جاعىمسىز اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن. حالىقتىق IPO باعدارلاماسى – ءبىرىنشى كەزەكتە حالىققا ارنالعان جانە بارىنشا جاعىمدى شارالارمەن ەستە ساقتالۋىن ماقسات تۇتادى. ارينە, بۇل رەتتە الەمدى شارپىعان قارجى داعدارىسىنداعى كەلەڭسىزدىكتەردىڭ بىزگە اسەر ەتۋ مۇمكىندىگى دە ەسكەرىلەدى.
العاشىندا باعدارلاما «نارىقتى دامىتۋ» ماقساتىندا تانىلىپ, كەيىننەن كومپانيا قوسىمشا كاپيتالدارعا مۇقتاج ەمەس دەلىندى. ال وسى جاقىن ارادا عانا «ماقسات – باعدارلاما اياسىندا قارجىلاندىرۋشى كومپانيالاردى تارتۋ» دەگەن اڭگىمە ءوربىدى. بۇل تۋرالى نە ايتاسىز؟
رىنوكتاعى كاپيتالعا دەگەن قولجەتىمدىلىك – كەز كەلگەن كومپانيا ءۇشىن جوبالاردى قارجىلاندىرۋدا تاپتىرماس مۇمكىندىك. قاجەت بولعان جاعدايدا بۇل كومپانيالاردىڭ كەز كەلگەنى نەسيە تۇرىندە قارجىلىق رىنوكقا شىقپاي-اق, كەلىسىمگە كەلۋ مۇمكىندىگىنە يە. بۇل دەگەنىمىز, اكتسيونەر اتانعان كەز كەلگەن كومپانيا مەن مەملەكەت ءىشىنارا ەلدەگى ەكونوميكالىق دامۋعا ولشەۋسىز ۇلەسىن قوسا الادى دەگەن ءسوز.
حالىق ءۇشىن قانداي تاۋەكەل بولۋى مۇمكىن؟
اكتسيا يەمدەنۋشىلەردى جاريالاۋ اقپاراتتىق ءبىلىم بەرەتىن كومپانيالار ءۇشىن وتە ءتيىمدى. ول باعدارلاماعا قاتىسۋشىلاردىڭ مۇمكىندىگىنە قاراي, بارلىق كومپانيالاردا جاريالانادى. بۇل اقپاراتتاردى دايىنداۋ ءىسى وتە ۇزاق مەرزىمگە جالعاسىپ, ءتىپتى بىرنەشە ايعا سوزىلۋى مۇمكىن. تالاپقا ساي, انىقتامالار IPO باعدارلاماسىنىڭ الدىندا جاريالانىپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن حالىق اتالعان باعدارلامامەن تولىق قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس. ەڭ باستىسى, ەل تۇرعىندارى باعدارلاما تۋرالى, اتاپ ايتقاندا, حالىقتىق IPO باعدارلاماسىنىڭ حالىق پەن ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى جولىندا كەپىلدەمە بەرەتىندىگى جونىندە تولىق بىلۋلەرى ءتيىس.
حالىقتىق IPO باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا مەملەكەتكە تۇسەتىن سالماقتىڭ كولەمى قانشا؟ سالىق تولەۋشىلەردىڭ اقشاسى قايدا كەتىپ جاتىر؟
باعدارلاما ءبىرىنشى كەزەكتە, تۇرعىندار ءۇشىن قىزمەت ەتەدى. ماقسات – ەشبىر شىعىندارعا قاراماستان, حالىقتىڭ اكتسياعا دەگەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ.
قازاقستان قور بيرجاسى حالىقتىق IPO باعدارلاماسىنا قانشالىقتى دايىن؟
ءدال قازىرگى تاڭدا قازاقستان قور بيرجاسىندا وتىنىشتەر جيناۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, تەحنيكالىق اسپەكتىلەر مەن ىشكى نورماتيۆتىك بازا قارالۋدا. بيرجا سونىمەن بىرگە, تۇرعىنداردىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىمەن دە جۇمىس ىستەۋدە. وسى ماقاتتا, بۇگىنگى تاڭنىڭ وزىندە ويىن تەرمينالدارى ىسكە قوسىلعان. جەكە تۇلعالار تەرمينالدارعا اقشا سالۋ ارقىلى ينۆەستيتسيا جايىنداعى ماسەلەلەرگە دايىندالۋ مۇمكىندىگىنە يە.
مەملەكەت ىشىندە روۋدشوۋ ۇيىمداستىرىلۋى مۇمكىن بە؟
باعدارلامانىڭ باعاعا قاتىستى نەگىزگى كەزەڭدەرى انىقتالىپ, اكتسيالاردى بارىنشا كەڭەيتىلگەن تۇردە ورنالاستىرىپ, جىلدىق قارجىلىق ەسەپ دايىن بولعان سوڭ, 2012 جىلى روۋدشوۋ ۇيىمداستىرۋ جۇمىسى جوسپارلانىپ وتىر. روۋدشوۋ شەڭبەرىندە كومپانيا مەنەدجمەنتى مەملەكەتتىڭ كەز كەلگەن جەرىندە ءوز كومپانيالارى جايلى تانىستىرىلىم وتكىزىپ, تۇرعىندار كوكەيىندەگى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىپ, سونىمەن قاتار حالىقتىق IPO جۇمىسى مەن ءوز جەتىستىكتەرى جايلى تولىققاندى اقپاراتتاندىرۋ مۇمكىندىگىن پايدالانا الادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارى اكتسيانى ساتىپ العان جاعدايدا ول وسى كومپانيانىڭ اكتسيونەرى اتانادى. سوعان سايكەس, كومپانيا ساياساتىنا ول ازاماتتار ارالاسا الا ما؟
اكتسيا دەگەنىمىز – بەلگىلى ءبىر اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ كاپيتالىن, ونى يەمدەنۋشى اكتسيونەردىڭ قۇقىعىن بەكىتۋشى باعالى قاعاز. دەمەك, اكتسيانىڭ ەڭ از دەگەندە ءبىر بولىگىن عانا يەمدەنگەن اكتسيونەر كومپانيانىڭ ىشكى ساياساتىنا تولىققاندى ارالاسۋ قۇقىعىنا يە. ماسەلەن, اكتسيونەرلەردىڭ جىل سايىنعى وتىرىسىندا بەلگىلى ءبىر اكتسيانىڭ باعىتىنا قاراي, كەلەسى اكتسيا باعىتتالادى. اينالىمداعى اكتسيا قانشالىقتى از بولسا, باعاسى دا سونشالىقتى جوعارى. اكتسيانى ساتىپ الۋشىلار وزدىگىنەن اكتسيونەرلەر قاتارىنا ەنىپ, كومپانيا قاتىسۋشىلارىنىڭ تىزىمىنە ەنەدى. سونىمەن بىرگە, ستراتەگيالىق شەشىم قابىلداۋدا داۋىس بەرۋ مۇمكىندىگىنە دە يە.
