«مەملەكەتتىك تۋدىڭ اۆتورى بولدىڭىز دەگەن حاباردى ەستىگەندە قانداي سەزىمگە بولەندىڭىز؟ وسى ءسات تۋرالى ءوز اۋزىڭىزدان ەستىگىمىز كەلىپ تۇر» دەپ سۇراعان ءتىلشىنىڭ ساۋالىنا شاكەن اعا: «ەڭ الدىمەن پارلامەنت بەكىتكەن تۋدىڭ وسى ۇلگىسى حالقىمىزعا ۇناي ما ەكەن, حالقىمىزدىڭ تاڭداۋىنا, تالعامىنا سايكەس كەلە مە ەكەن دەگەن قوبالجۋ سەزىمى باسىم بولدى. بويىمدى ءبىر ءتۇرلى قورقىنىش سەزىمى بيلەگەندەي كۇي كەشتىم», دەپ جاۋاپ بەرىپتى.
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ: «...شاكەن وڭلاسىن ۇلى جۇمىستارىن نەگىزىنەن پاتريوتتىق تۇرعىدا جازدى, ونىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تۋىنىڭ اۆتورى بولۋى – تۋما تالانتىمەن قاتار وتانىن شەكسىز سۇيگەندىگى دەپ بىلەمىز» دەگەن ءسوزى شاكەن اعانىڭ سول قوبالجۋىن سەيىلتىپ, تولقىعان جۇرەگىنە تاعات تاپتىرعانداي دەپ تۇسىنەمىن.
مەملەكەتتىك تۋدىڭ اۆتورى بولۋ – سۋرەتشى قابىلەتىنىڭ مويىندالۋى. بۇل ازاماتتىڭ ارمان-ويىنىڭ حالىقپەن بىرگە, حالىقتىڭ ارمانىمەن تەرەڭنەن ۇندەسكەندىگى. مەملەكەتتىك تۋدى بەكىتۋگە ارنالعان بايقاۋعا تمد ەلدەرىنەن, گەرمانيا, تۇركيا, موڭعوليادان جۇزدەگەن قىلقالام شەبەرى ءوز نۇسقالارىن جولداعان. جالپى 1200-دەن اسا جۇمىس سىنعا ءتۇسىپتى. سولاردىڭ اراسىنان قارا ءۇزىپ, كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىنداي بايراق سالۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلماعان باق بولسا كەرەك.
مۇنداي جەڭىس وڭايدان-وڭاي كەلە سالمايدى. ونىڭ ارتىندا تەرەڭ ىزدەنىس, باتىل شەشىمدەر, ەرەكشە دارىن مەن كۇش-قۋات جاتىر.
ءار جوبانىڭ ءوز يدەياسى, ءوز فيلوسوفياسى بار. ش.نيازبەكوۆ تۋدىڭ ءتورت بەينەسى (كوك اسپان, كۇن, قىران, ويۋ-ورنەك) ارقىلى عانا حالىقتىڭ ارمان-ماقساتىن رامىزىمىزگە سىيدىردى, حالىققا سىيلادى. تۋ – ەلدىڭ وتكەنى مەن ەرتەڭى. مينيماليزم ءستيلىنىڭ ەڭ جارقىن كورىنىسى ءبىزدىڭ كوك بايراعىمىز بولدى.
ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك تۋ 1992 جىلدىڭ 4 ماۋسىمىندا بەكىتىلدى. سودان بەرى جەر شارىن اينالىپ, بارلىق جەرگە ءوز شۋاعىن شاشىپ كەلەدى, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى عيماراتىندا وزىنە لايىقتى ورنىن الدى. ءبىزدىڭ تۋىمىزعا تالاي ەل تامسانا قاراپ سۇيسىنەدى. «منە نراۆيتسيا ۆاش فلاگ, تام ورەل وبنيماەت سولنتسە» دەپ رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ تامسانعانى دا ەل ەسىندە.
شاكەن وڭلاسىن ۇلى كونە تاراز ولكەسىندە دۇنيە ەسىگىن اشقان. كيەلى جەردەن, تەكتى ەلدەن شىققان, ءومىردىڭ تالاي قيىندىعى مەن قاسىرەتىن شەككەن جان. ول ون جاسقا تولار-تولماس كەزىندە ءومىردىڭ قيىن سىناعىنا تاپ بولادى. ءبىر جىلدا اناسى, اكەسى, اجەسى دۇنيە سالىپتى. تاعدىردىڭ مۇنداي اۋىر قاسىرەتى وعان وتە اۋىر ءتيدى.
اناسى ايناگۇل ونەرلى, ادەمى داۋىسىمەن ءان شىرقايتىن, كوپتەگەن اڭىز, ەرتەگىلەردى جادىندا ساقتاعان اسىل ادام بولعان. ول داڭقتى باتىر باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ اپكەسى بولىپ كەلەدى. باۋكەڭ ويلاماعان جەردە جول ۇستىندە شاكەن اعانى ۇشىراتىپ قالىپ, 200 سوم اقشا بەرىپ, لەنينگرادقا وقۋعا شىعارىپ سالعانى بار. شاكەڭنىڭ بويىنداعى جاۋاپكەرشىلىك, باتىلدىق سياقتى قاسيەتتەر وسى باۋكەڭنەن دە جۇققانداي كورىنەدى.
شاكەن ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ لەنينگرادتاعى سۋرەت ۋچيليششەسىنە ءتۇستى, ودان كەيىن ۆ.ي.مۋحينا اتىنداعى لەنينگرادتىڭ سۋرەت ينستيتۋتىن ءبىتىردى. سول كەزدە ەرميتاج, پەترازاۆودسك جانە يساكيەۆ سوبورىندا قايتا جوندەۋ جۇمىستارىنا قاتىسۋىن ءوزىنىڭ باسىنا قونعان باقىتى دەپ سانايتىن ەدى.
شاكەڭ ءسوزى از, تۇيىقتاۋ كەلگەن ادام بولسا دا لەنينگرادتى كەرەمەت تازا سەزىمگە بولەنە وتىرىپ, تەبىرەنە ەسكە الۋشى ەدى. شاكەڭنىڭ وسى اڭگىمەلەرىن ەستىگەندە ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ «اقيقات پەن اڭىز» رومانىنداعى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ قارجى اكادەمياسىندا وقىعان كەزىن ەسكە العان سەزىمدەرىمەن سايكەس كەلەدى.
ش.نيازبەكوۆ سۋرەتشى رەتىندە يتاليا, فرانتسيا سۋرەتشىلەرىن ۇستاز تۇتتى. بىراق ءوزىنىڭ ۇلتتىق تابيعي نەگىزدەرىن بويىندا تەرەڭ ساقتادى. ءابىلحان قاستەەۆتىڭ ەسىمىن ايرىقشا قۇرمەتپەن, ۇستازىم دەپ جادىنان وشىرگەن جوق.
شاكەن وڭلاسىن ۇلىنىڭ بويىنداعى ءۇش قاسيەتى: حالقىن سۇيگەندىگى, تۋعان جەرىنە دەگەن ماحابباتى, تالانتى جانە ونىڭ وتە قاراپايىم ءارى كىشىپەيىل مىنەزى ەرەكشە ەستە قالادى.
شاكەن اعانىڭ ءۇش دۇنيەسى: مەملەكەتتىك تۋ, الماتى قالاسىنىڭ گەربى جانە باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ زيرات باسىنداعى ەسكەرتكىشتىڭ اراسىندا ەرەكشە بايلانىس جاتىر. بۇل ءۇش دۇنيەنىڭ اۆتورى حالقىن ەرەكشە سۇيگەن دارىن ەكەنى بىردەن سەزىلەدى. بار ىنتا-شىنتاسىن, زەيىنىن توگىپ جاساعان شىعارمالارى ءالى كۇنگە بىزبەن بىرگە جاساپ, بار عۇمىرىمىزعا ورتاق بولىپ كەلەدى. ونىڭ شەدەۆرلەرىنىڭ ءمانى قاراپايىمدىلىق پەن ۇلىلىقتىڭ ۇندەستىگىندە جاتسا كەرەك. عاجاپ!..
بيىل شاكەن وڭلاسىن ۇلىنىڭ تۋعانىنا 80 جىل تولدى. ەلىمىزدىڭ قولدانىستاعى زاڭدارىنا سايكەس دۇنيەدەن وتكەن تۇلعالاردى رەسمي تۇردە ەستە ساقتاۋ شارالارىن تۇلعا دۇنيەدەن وتكەن سوڭ بەس جىلدان كەيىن عانا وتكىزۋگە بولادى. ەندى ش.نيازبەكوۆكە كوشە, مەكتەپ اتاۋلارىن بەرۋدى قولعا الا بەرۋىمىز قاجەت.
شاكەڭنىڭ ونەرىن قادىرلەپ جۇرگەن ازاماتتار ول تۋرالى ەڭ الدىمەن «بيبليوگرافيالىق كورسەتكىشتى» شىعارۋ كەرەك دەيدى. سەبەبى كىتاپتاعى دەرەكتەر ناقتى بولادى, ونى ناسيحاتتاۋ جاعى دا ىڭعايلى بولار ەدى.
ەكىنشى دۇنيە – «ونەگەلى ءومىر» سەرياسى بويىنشا كىتاپ شىعارۋ قاجەت. ش.نيازبەكوۆتىڭ ءومىرى جونىندە دەرەكتەر, تۋىندىلارىنىڭ ءوزى شاشىلىپ كەتكەن كورىنەدى. دەمەك, كاتالوگىن تۇگەندەپ, ول تۋرالى دەرەكتەردى كىتاپقا ەنگىزبەسە, قۇندى دۇنيەلەردىڭ ىزىنەن دە ايىرىلىپ قالۋىمىز مۇمكىن. ارينە, زاماننىڭ جاڭا تالاپتارىنا ساي دەرەكتى فيلم قاجەت. بۇل جاعىنان كينو سالاسىنىڭ مامانى ەركىن راقىشەۆ ءبىرشاما ماتەريال جيناپ جاتقان كورىنەدى. ونداي ماماندارمەن دە اقىلداسۋ ارتىق بولماس.
بايقاپ قاراساق, ش.نيازبەكوۆتىڭ ارتىندا ۇشان-تەڭىز شەدەۆرلەر قالعان. ول ەلۋدەن اسا حالىقارالىق, بۇكىلوداقتىق جانە رەسپۋبليكالىق بايقاۋلارعا قاتىسىپتى. 1961 جىلى چەحوسلوۆاكيادا «گلوبۋس» تەلەۆيزورىنىڭ ديزاينى ءۇشىن التىن مەدالگە يە بولعان ەكەن. 1964 جىلى لەنينگراد قالاسىندا وتكەن بايقاۋدا «ميرۋ – مير» پلاكاتى ءۇشىن ءبىرىنشى ورىن, ال 1982 جىلى الماتى قالاسىنداعى رەسپۋبليكا الاڭىن كوركەمدىك تۇرعىدا بەزەندىرگەنى ءۇشىن ءبىرىنشى ورىن العان. «الماتى قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» بەلگىلەرىن دە بايقاۋ ارقىلى جەڭىپ العان. مونرەالداعى دۇنيەجۇزىلىك «ەكسپو-67» كورمەسىنە دە قاتىسقان. ونىڭ تۋىندىلارى ەلىمىزدە, تمد ەلدەرىندە جانە شەتەلدە كەڭىنەن تانىمال. مىسالى, ينتارسيا تەحنيكاسى بويىنشا ازىرلەنگەن «شوقان سەمەنوۆ تيان-شانسكيمەن بىرگە» سۋرەتى سانكت-پەتەربۋرگ مۋزەيىندە, ماسكەۋ مۋزەيىندە «سىرىم داتوۆ», «ۋروجاي-94», «نا دجايلاۋ», موزايكا ادىسىمەن ازىرلەنگەن «اباي» پورترەتى كيەۆتە, «يسلام كاريموۆ» سۋرەتى تاشكەنتتە, «جامبىل» سۋرەتى ەرەۆاندا, ينتارسيا-ماركەتري ادىسىمەن ازىرلەنگەن ءبىرشاما ەڭبەگى ءۇندىستاندا ەكەن.
الماتى, جامبىل, سەمەي قالالارىندا مىنا سۋرەتتەر ەكسپونات رەتىندە قولدانىلىپ كەلەدى: «قۇرمانعازى», «كوبىك شاشقان», «كىسەن اشقان», «يساتاي تايمانوۆ», «اباي», «شوقان ءۋاليحانوۆ», «مۇحتار اۋەزوۆ», «باۋىرجان مومىش ۇلى», «كازاحستان – كوسميچەسكايا گاۆان», «قازاقستان سولداتى», «كازاحستانسكيە زوري», ء«حانتاڭىرى», «ىلە وزەنىنىڭ جارى», «امانگەلدى ساربازدارىمەن» جانە كوپتەگەن باسقا دا سۋرەتتەر.
شاكەن 1982-1986 جىلدارى رەسپۋبليكالىق سۋرەتشىلەر وداعىن باسقاردى, ول ءحى جانە ءحىى شاقىرىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. بۇل سالاداعى ونىڭ ەڭبەگى وزىنشە ءبىر توبە بولماق. مەملەكەتتىك تۋدىڭ اۆتورىنىڭ مەملەكەتىمىزدى دامىتۋعا, ونىڭ رۋحاني ماسەلەلەرىنە قوسقان ۇلەسى تۋرالى بىلگەنىمىز ءجون-اق.
شاكەن نيازبەكوۆتىڭ ونەرىن مەملەكەتتىك تۋدىڭ, الماتى قالاسىنىڭ, «الماتى قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» بەلگىسىنىڭ, باۋىرجان مومىش ۇلى مونۋمەنتىنىڭ, بىرنەشە سۋرەتتىڭ اۆتورى رەتىندە حالىق اراسىندا ناسيحاتتاۋ جۇمىستارى ونىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويىنان باستاپ جاڭا قارقىنمەن ناسيحاتتاۋ مەملەكەتتىك رامىزدەر تۋرالى كوميسسيانىڭ باستاۋىمەن ءتيىستى دارەجەدە جۇرگىزىلەدى دەپ سەنەمىز. سەبەبى ونىڭ شىعارمالارىنا اسەمدىك ۇيالاعان. ال اسەمدىك ف.دوستوەۆسكيدىڭ سوزىمەن ايتساق, الەمدى قۇتقاراتىن قۇبىلىس. اسەمدىكتەن تۋعان بايلىق تۇراقتى تۇردە قايتارىمىن بەرەتىنى دە تابيعاتتىڭ زاڭى. اسەمدىك, ماحاببات, دارىنعا نەگىزدەلگەن ەڭبەك قانا يماندىلىقتىڭ كاۋسار بۇلاعى ەكەنى تۋرالى دارىنداردىڭ مۇراسىندا ايتىلعان.
ايتقانداي, جۋىردا «CKGSMAN» كومپانياسىنىڭ وكىلىمەن تانىستىق. ولار وقۋشىلاردىڭ مەكتەپ فورماسىنا قوسىمشا مەملەكەتتىك تۋدىڭ توسبەلگىسىن سىيلايدى ەكەن. اسەمدىكتى ناسيحاتتاپ جۇرگەن كوممەرتسيالىق فيرماعا وتە ريزا بولدىق. بۇل دا ساۋدا-ساتتىق, كوممەرتسيا مەن بيزنەس سالاسىنا اسەمدىكپەن ازىرلەنگەن دارىنداردىڭ مۇراسى وتە قاجەت ەكەنىن سەزدىرەدى.
ورالجان جارىلقاسىن ۇلى,
«تولە بي» قورىنىڭ جانە «قازاق ەلى» باعدارلاماسىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى
P.S. شاكەن اعانىڭ ەڭبەككە دەگەن ماحابباتى, ارينە ونىڭ تالانتىنا بايلانىستى. سونىمەن قاتار جالپى فيزيكالىق دامۋ مادەنيەتىمەن تىعىز بايلانىستى بولعانى تۋرالى دا ايتۋعا بولادى. مىسالى, ول لەنينگرادتا وقىپ جۇرگەندە سپورت گيمناستيكاسىمەن اينالىسىپ, قالا چەمپيونى, «سپورت شەبەرى» دەگەن ءنورماتيۆتى دە ورىنداعان ەكەن. سپورت ونىڭ مادەنيەتىنە جاقسى اسەر ەتىپتى. بۇل تۋرالى دا بولەك بايانداۋعا بولادى.
