كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ۇلتتىق كوميسسيا مۇشەلەرى, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى, ەلىمىزدىڭ ءار ءوڭىرىنىڭ ايەلدەردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ جونىندەگى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ارنايى بولىمشەلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيالاردىڭ مۇشەلەرى, داعدارىس ورتالىقتارىنىڭ باسشىلارى جانە اقش, گەرمانيا, اۋستريا, رۋمىنيا, يتاليا ەلدەرىنىڭ ساراپشىلارى قاتىستى.
جيىن بارىسىندا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ كۋاگەرى بولعان بالالارعا پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ, زارداپ شەگۋشىلەرگە الەۋمەتتىك قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى, قۇقىق بۇزۋشىلىق ارەكەتتەردىڭ الدىن الۋ, انا مەن بالانى قورعاۋ سىندى ماسەلەلەر تالقىلاندى.
«مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا گەندەرلىك تەڭدىك ماسەلەلەرىن ىلگەرىلەتۋ بويىنشا بىرقاتار ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىك. بۇل ارقىلى وتباسىلىق جانە گەندەرلىك ساياساتتىڭ ءتيىمدى مودەلىن قالىپتاستىردىق. مۇنىڭ بارلىعى ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتى جويۋ ءۇشىن ءتيىمدى بولدى», دەدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ە.تاراسەنكو.
وتباسىلىق جانە گەندەرلىك ساياساتتى دامىتۋ ماقساتىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاۋلىسىمەن 2030 جىلعا دەيىنگى وتباسىلىق جانە گەندەرلىك ساياسات تۇجىرىمداماسى ازىرلەندى. وندا ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتى بولدىرماۋ بويىنشا نىسانالى ينديكاتورلار قاراستىرىلعان. تۇرمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى 2020 جىلى 20%-عا, ال 2030 جىلعا قاراي 50%-عا دەيىن قىسقارتۋ تۇجىرىمدامانىڭ ناقتى ماقساتى رەتىندە بەكىتىلدى. سونىڭ نەگىزىندە بۇگىندە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى جۇيەسىندە ايەلدەردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ بويىنشا 135 بولىمشە ارەكەت ەتەدى. ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە ايەلدەرگە ارنالعان 31 داعدارىس ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. اتالعان ورتالىقتاردا زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىنا پسيحولوگيالىق, مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلەدى.
استانا قالاسى پوليتسيا دەپارتامەنتى ايەلدەردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ توبىنىڭ اعا ينسپەكتورى, پوليتسيا مايورى اقمارال سەرىكباەۆانىڭ ايتۋىنشا, اقپاراتتىق قولداۋدىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى سوڭعى 3 جىلدا قۇقىق بۇزۋشىلىق, زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەرى ازايعان. ويتكەنى بۇرىنعى كەزدەرى ايەلدەر كوپ جاعدايدا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتى جاسىرىپ كەلگەن بولسا, بۇگىندە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە جۇگىنەتىندەر قاتارى كوبەيگەن.
بيىل استانا قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» زاڭىنىڭ 20-بابى بويىنشا قۇقىق بۇزۋشىعا قاتىستى 4000-عا تارتا قورعاۋ نۇسقاماسى شىعارىلىپ, «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكستىڭ 73-بابى بويىنشا 400-دەن استام اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلعان. ولاردىڭ 80 پايىزى ەكى جاقتىڭ كەلىسىمى بويىنشا جابىرلەنۋشىنىڭ كەشىرىم بەرۋى بويىنشا توقتاتىلىپتى.
زارداپ شەگۋشى پوليتسيا ورتالىعىنا وقيعانى تىركەگەننەن كەيىن ايەلدەردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ توبى ايەلدەردى قۇقىق بۇزۋشى اگرەسسوردان الىستاتۋ ءۇشىن ولاردى داعدارىس ورتالىعىنا ورنالاستىرادى. اقمارال سەرىكباەۆانىڭ ايتۋىنشا, ايەلدەر بۇل ورتالىقتا 6 ايعا دەيىن قاۋىپسىز تۇرا الادى. بۇدان سوڭ, پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارا قورعاۋ نۇسقاماسى نەگىزىندە زارداپ شەگۋشىلەردىڭ قۇقىعى قورعالادى. قاجەت جاعدايدا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسى بويىنشا قۇقىق بۇزۋشىلارعا اكىمشىلىك جازا قولدانىلادى. ەگەر قورعاۋ نۇسقاماسىنىڭ تالاپتارى بۇزىلىپ, زارداپ شەگۋشى 30 كۇننىڭ ىشىندە ارىز جازسا, ارنايى اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلىپ, ءىس سوتقا قارالۋعا جولدالادى. ايەلدەردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ توبىنىڭ اعا ينسپەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەرى بويىنشا افريكا, ءۇندىستان جانە ەۋروپا ەلدەرى بۇل ىسكە قاتىستى قاتاڭ جازا قولدانادى. «بۇۇ ايەلدەر» ۇيىمىنىڭ قازاقستانداعى وكىلى يلەين كونكيەۆيچ ەلىمىزدەگى زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەرىنىڭ كورسەتكىشى كورشى ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما تومەن ەكەنىن ايتادى.
«جالپى العاندا, ايەلدەردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇندا جاعداي جاقسى جاسالعان. ۇكىمەت باعدارلامالاردى جوعارى دەڭگەيدە ورىنداۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى قارجى بولەدى. بۇل باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا قازاقستانداعى جاعداي جاقسى ەكەنىن كورسەتەدى», دەدى يلەين كونكيەۆيچ.
جىل سايىن وتەتىن بۇل شارادا «بۇۇ ايەلدەر» قۇرىلىمى قوعامعا «الەمدى جارقىن ەتەيىك» دەگەن ۇندەۋ تاستايدى. سونداي-اق جيىنعا قاتىسۋشىلار ايەلدەرگە قاتىستى 16 كۇندىك جوباسىن قىزعىلت سارى تۇسپەن بايلانىستىرادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, قىزعىلت سارى ءتۇس زارداپ شەككەن ايەلدەردىڭ وپتيميستىك جانە تاباندىلىق قاسيەتتەرىن نىقتاي تۇسەدى. ال پسيحولوگتەر بۇل ءتۇستى كۇيزەلىسكە توتەپ بەرۋگە, تەز شەشىم قابىلداۋعا, كوڭىل كۇيدى كوتەرۋگە كومەكتەسەدى دەيدى. سول سەبەپتى بۇۇ-نىڭ ايەلدەر قۇرىلىمى ءدال وسى ءتۇستى ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىققا قارسى ارەكەتتەر جوباسىنىڭ بەلگىسى دەپ قابىلدادى.
«بۇل ءتۇس الەمدى جارقىن ەتەمىز دەگەن سوزبەن بايلانىستى. الەم كۇنمەن جارىق بولسا, ءار وتباسى ايەل جىلۋىمەن جارىق. شاڭىراقتىڭ ۇيىتقىسى, تىنىشتىقتىڭ شىراقشىسىنا اينالعان ايەلدەر قۇقىعى قوعام دەرتىنە اينالماۋى ءتيىس», دەدى استاناداعى ەقىۇ باعدارلامالار ءوفيسىنىڭ باسشىسى دەرد سابو.
مارجان تىلەۋبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
