شولپان مەن زامانبەك
كەشەگى قيىندىققا جاسىماي, بۇگىنگى جەتىستىككە تاسىماي, ادال ەڭبەگىمەن ەل قۇرمەتىنە بولەنىپ جۇرگەن وتباسى جايلى ءبىر ۇزىك سىر
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەلەڭ-الاڭى بولاتىن. ءبىر ورتالىقتان باسقارىلىپ كەلگەن الىپ مەملەكەتتىڭ ىرگەسى شىتىناپ, ەكونوميكاسى دا ەسكى بوزدەي دار-دار ايىرىلىپ ەدى. وسىنداي الاساپىران كەزەڭدە اۋىلداعى ەل نە ىستەرىن بىلمەي قالعانى بارىمىزگە بەلگىلى. ءيا, بۇرىنعى شارۋاشىلىقتار تاراعان, مال مەن تەحنيكا اركىمنىڭ قولىندا كەتتى. ەكى قولعا ءبىر جۇمىس تابۋدىڭ ءوزى مۇڭ. ىستەگەن كۇندە دە كۇنكورىسكە جەتەرلىك ەڭبەكاقى تولەيتىن مەكەمەلەر بىرىنەن سوڭ ءبىرى جابىلىپ, نارىق تەڭىزىندەگى ەل توپ-توبىمەن «قايىقتان» سەكىرىپ, ەندى اشىق «مالتۋعا» كوشكەن.
كەشەگى قيىندىققا جاسىماي, بۇگىنگى جەتىستىككە تاسىماي, ادال ەڭبەگىمەن ەل قۇرمەتىنە بولەنىپ جۇرگەن وتباسى جايلى ءبىر ۇزىك سىر
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەلەڭ-الاڭى بولاتىن. ءبىر ورتالىقتان باسقارىلىپ كەلگەن الىپ مەملەكەتتىڭ ىرگەسى شىتىناپ, ەكونوميكاسى دا ەسكى بوزدەي دار-دار ايىرىلىپ ەدى. وسىنداي الاساپىران كەزەڭدە اۋىلداعى ەل نە ىستەرىن بىلمەي قالعانى بارىمىزگە بەلگىلى. ءيا, بۇرىنعى شارۋاشىلىقتار تاراعان, مال مەن تەحنيكا اركىمنىڭ قولىندا كەتتى. ەكى قولعا ءبىر جۇمىس تابۋدىڭ ءوزى مۇڭ. ىستەگەن كۇندە دە كۇنكورىسكە جەتەرلىك ەڭبەكاقى تولەيتىن مەكەمەلەر بىرىنەن سوڭ ءبىرى جابىلىپ, نارىق تەڭىزىندەگى ەل توپ-توبىمەن «قايىقتان» سەكىرىپ, ەندى اشىق «مالتۋعا» كوشكەن.
تاعدىردىڭ بۇيرىعىمەن ورتاق وتاۋىن كەش قۇرعان زامانبەك پەن شولپان دا ابىگەرگە ءتۇستى. ءۇپىر-ءشۇپىر ءۇش قىزدىڭ ءالى مەكتەپكە دە بارماعان كەزى. ەندى نە ىستەمەك؟ اتاعى التى الاشقا ءمالىم الماتىداعى قىزدار پەدينستيتۋتىن بىتىرگەن سوڭ ون جىل تالماي ۇستازدىق ەتكەن حيميا-بيولوگيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولا تۇرا, وسى كەزدە شولپان ءبىر شەشىمگە بەكىندى. بەكىندى دە, ءوزى تۋىپ-وسكەن اققاينار اۋىلىنان جانارماي ساتاتىن شاعىن ستانسا اشۋدىڭ جولىن ىزدەستىردى. ويتكەنى, مۇنداعى ءبىر بۇرىلىس توعىز جولدىڭ تورابى سانالاتىن ناعىز لايىقتى تۇس. مىنا جاعى تالاپ پەن قاستەك, تۋرا تارتسا شيەن, سۇڭقار, قاراارشا, بەسمويناق, ءتىپتى دەگەرەس, ۇڭگىرتاس اۋىلدارىنىڭ دا ارى-بەرى جۇرەتىن كولىگى جانارماي ءۇشىن قالايدا توقتايتىنى انىق. ەندەشە, نەگە ىركىلەدى. «قالاۋىن تاپسا, قار جانادى» دەگەن عوي بابالارى, شولپان ەندى وسى ءبىر ءىستىڭ قالاۋىن تابۋدىڭ قامىنا كىرىستى.
ءيا, ايتا بەرسە العاشقى كەزدەگى نارىقتىڭ اڭىزعا اينالعان اڭگىمەسى كوپ قوي, وقىرمانىمىزدى جالىقتىرماي توتەلەي تارتايىق. سونىمەن, شولپان مەن زامانبەكتىڭ 1995 جىلى باستاعان كاسىبى كوپ ۇزاماي-اق, بەرەكەسىن بەردى. تيىنعا تيىن جالعانعان سوڭ تۋرا وسىنداي ستانسانى قاراقىستاقتان دا اشتى. سويتە-سويتە, بىرتە-بىرتە قىزمەت كورسەتۋدىڭ اياسى دا, اۋقىمى دا ۇلعايا بەردى.
ەرلى-زايىپتى كاسىپكەرلەر ەندى اۋدان ورتالىعىنا قونىس اۋداردى. 1997 جىلدان باستاپ, «ابيشەۆا» دەگەن جەكە كاسىپكەرلىك مەكەمەسى رەسمي قۇجاتتاردىڭ ەڭ جوعارى ساتىسىنا جازىلا باستادى. بارا-بارا وعان «مامەدوۆ» جانە «مامەدوۆا الفيا» اتتى جانە ەكى جەكە كاسىپكەردىڭ اتى قوسىلدى. ءسويتىپ, ءبىر وتباسىندا ءۇش ادامنىڭ اتىنا تىركەلگەن ءۇش مەكەمە اۋدان بيۋدجەتىنە تۇراقتى تابىس تۇسىرەتىن سەنىمدى قارجى كوزىنە اينالدى.
شولپانمەن اڭگىمەلەسىپ وتىرمىز.
– ارينە, نارىقتىڭ كىلتىن تابۋ قايدان وڭاي بولسىن. كۇندىز-ءتۇنى تىنباي ەڭبەكتەنىپ جەتتىك قوي وسى جاعدايعا. شۇكىر قازىر, ۇزىناعاشتاعى جانار-جاعارماي قۇياتىن ەكى ستانسا مەنىڭ اتىمدا, وندا بارلىعى 10 ادام جۇمىس ىستەيدى. «شولپان» اتتى تويحانا مەن ەكى قوناقۇيى, مونشا, كولىكتەرگە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتەتىن ستانسا, كولىك جۋاتىن ورىن زامانبەكتىڭ يەلىگىندە بولسا, «سالتانات» نەكە سارايى مەن وسى اتتاس اسحانا قىزىمىز الفيانىڭ مەنشىگى سانالادى.
ال ەندى وسى مەكەمەلەردىڭ ءبارىن شەتىنەن ءوزىمىز سالدىق. ءاۋ باسىندا التى جىلداي مەملەكەتتەن نەسيە الىپ جۇرەتىنبىز. مىنە, ون جىلعا جۋىقتادى, تەك ءوز قاراجاتىمىزبەن جۇمىس ءىستەيمىز. مۇمكىندىگى بولسا, ەڭ تىنىشى سول ەكەن.
ءيا, شولپاننىڭ وتباسى اينالىساتىن بيزنەس ءتۇرى – نەگىزىنەن حالىققا قىزمەت كورسەتىپ, العىسقا بولەنەتىن ادال ەڭبەك. سوندىقتان دا شىعار, ولاردىڭ قازىرگى زامانا تالابىنا ساي قىزمەتى ۇنەمى كوپشىلىكتىڭ كوكەيىنەن شىعىپ وتىرادى.
ماسەلەن, «ەلدىڭ ءىشى – بەرەكە, كوپتىڭ ءىشى – مەرەكە» دەمەكشى, ءبىر عانا مەيرامحانا, اسحانا بيزنەسى ارقىلى بۇل وتباسىنىڭ يەلىگىندەگى شاڭىراقتا ادەتتەگى كەزدە كۇندە توي, كۇندە ءبىر قۋانىش اتاپ وتىلەدى. سول ارقىلى ولار قانشاما ادامنىڭ اق باتاسىن الادى, وسىندا قانشاما اق تىلەكتەر اقتارىلادى دەسەڭىزشى.
ال ەندى اپتانىڭ التى كۇنىندە بۋى بۇرقىراپ تۇراتىن مونشاسى ءوز الدىنا ءبىر توبە. وعان كىرسەڭىز, كەشەگى كەڭەس كەزەڭى ەسىڭىزگە تۇسەدى. بار-جوعى 300 تەڭگە تولەيسىز دە, ەركىن ءبىر كوسىلەسىز-اي.
زامانبەكتىڭ ماشينا جۋاتىن ارنايى ورنى دا ىقشام, ادەمى جاسالعان. مۇندا باعاسى بىرنەشە ميلليوندى قۇرايتىن بۇگىنگى زامانعى قوندىرعىلار ورناتىلعان. گازبەن جىلىنادى. ىستىق-سۋىق سۋ دەسەڭىز ول دا شۇمەكتەپ تۇر. باعاسى دا قالتاڭىزعا پالەندەي سالماق سالمايدى. سودان كەيىن دە قىسى-جازى ەسىگىنەن كىسى ۇزىلمەيدى.
بۇل وتباسىنىڭ بيزنەسى بىرتە-بىرتە ورىستەگەنىن, اسقان توزىمدىلىكپەن, سونشاما قاجىر-قايراتتى سارقا جۇمساي وتىرىپ جولعا قويىلعانىن جوعارىدا ەسكە سالعانبىز. ۇزىناعاشتىڭ تۋرا ورتاسىندا, بۇرىنعى لەنين اتىنداعى كولحوزدىڭ ەسكى گاراجى بىرنەشە جىل بوسقا قاڭىراپ تۇردى. سونى اۋەلى جالعا, كەيىن زاڭدى تۇدە مەنشىككە العان شولپان مەن زامانبەك قازىر 1 گەكتارعا جۋىق جەر مەن سونشاما ءمۇلىك ءۇشىن جىلىنا 343 مىڭ تەڭگە سالىق تولەيدى. وتباسىنداعى ءۇش كاسىپكەر وتكەن جىلى زەينەتاقى قورىنا 2 ملن. 135 مىڭ, اكتسيزدەرگە, تابىس سالىعى مەن الەۋمەتتىك سالىقتارعا, باسقا دا الىمدار مەن جوسىقتار بويىنشا بارلىعى 2 ميلليوننان استام تەڭگە تولەپتى. سوندا جىلىنا وسى ءبىر شولپاننىڭ وتباسى جۇرگىزىپ وتىرعان كاسىپكەرلىكتەن اۋدان بيۋدجەتىنىڭ قورجىنىنا 5 ميلليون تەڭگەگە جۋىق قارجى قۇيىلعانىن كورەمىز.
ەلباسىمىز بيىلعى جولداۋىندا قازاقستاندىقتاردىڭ جۇمىسقا تارتىلۋىنا ەرەكشە ءمان بەرە وتىرىپ, اۋىلدىق جەردەگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا سەپتەسۋى كەرەكتىگىن ءبولىپ اتادى. بۇل ورايدا بارلىعى 36 ادامدى تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتىپ وتىرعان شولپان ابىشەۆا مەن زامانبەك مامەدوۆتىڭ وزىندىك ۇلەسى جوعارى.
ەكەۋىنىڭ ورتاسىندا گۇلدەي جايناپ ءۇش قىز ءوسىپ كەلەدى. ۇلكەنى الفيا الماتىدا حالىقارالىق بيزنەس اكادەمياسىن بۇيىرتسا بيىل بىتىرمەكشى. ورتانشى قىزى زۋلفيا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتى, كەنجە قىزى سالتانات ناۋرىزباي باتىر قۇتپانبەت ۇلى اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ 11 سىنىبىندا وقىپ ءجۇر. تالشىنداي جاستى قاي ماماندىقتى يگەرسەم ەكەن دەگەن تاڭداۋ مازالايدى.
ءيا, كۇن مەن ايدان كەيىنگى ەڭ جارىق شىراق سانالاتىن تاڭ جۇلدىزى – شولپان كۇن شىعار الدىندا جارقىرايدى. ءبىزدىڭ شولپاننىڭ بيزنەسى دە تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى الدىندا تۋىپ ەدى عوي, سودان بەرى شۋاق شاشىپ, اينالاسىن سامالاداي نۇرعا بولەپ ءۇلگەردى. ول زامانىنا ساي تۋعان, ءاردايىم ارقا سۇيەر ەر ازاماتىنىڭ دەمەۋىمەن «شىركىن, شولپاي-اي!» دەيتىن بۇگىنگى دارەجەسىنە جەتتى. اعايىننىڭ اق باتا, ادال نيەتىمەن كوگەرگەن وتباسىنىڭ كۇندەلىكتى قاربالاس ءومىرى, بۇكىل كىرىس-شىعىس, بۋحگالتەرلىك ەسەپ-قيساپتى ءوز موينىنا جۇكتەگەن شولپاننىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى وسىنداي. ولاي بولسا, ايتۋلى كاسىپكەر وتباسىنىڭ باعى ءاماندا بيىكتەن جانا بەرسىن دەيمىز ءبىز دە.
كۇمىسجان بايجان.
الماتى وبلىسى, جامبىل اۋدانى.
––––––––––––
سۋرەتتە: اسحانادا اۋىلداستارىن كۇن سايىن ايتۋلى اس مازىرىمەن كۇتەتىن شولپان (ورتادا).
