قوس شەكتەن كۇمبىرلەتىپ كۇي توگەتىن…

كۇي قۇدىرەتى

ەجەلدەن نارىن ەلى كۇيگە بەكىم,

بالاسى قارشادايدان ۇيرەنەتىن.

زاماننىڭ شۇبار كۇنى تۇتىلعاندا,

قازاققا دەمەۋ بولىپ كۇي كەلەتىن.

 

 

كۇي قۇدىرەتى

ەجەلدەن نارىن ەلى كۇيگە بەكىم,

بالاسى قارشادايدان ۇيرەنەتىن.

زاماننىڭ شۇبار كۇنى تۇتىلعاندا,

قازاققا دەمەۋ بولىپ كۇي كەلەتىن.

كۇي تارتقان داناسى دا, بالاسى دا,

كۇي تارتقان حاندارى دا, قاراسى دا.

قۇدىرەتتى كۇي اتاسى قۇرمانعازى

ارنادى ەكى كۇيىن اناسىنا.

 

كۇيلەرگە التىن ارقاۋ –

ەل ەرلىگى,

ۇلتىمنىڭ پاراساتى,

كەمەلدىگى.

كەۋدەدە ساۋلەسى بار ادام بولسا,

شىم-شىمداپ تارتىپ

كەتەر تەرەڭدىگى.

 

كۇي سازى

قيالىڭمەن جارىسادى,

ءبىر قۇلديلاپ,

بيىككە تاعى ۇشادى.

تىڭداعان جان

وتكەنىم, بۇگىنىممەن,

ءتىپتى, ەرتەڭىممەن دە تانىسادى.

 

وتىرامىز تاريحتى ەسكە الىپ تا:

كورمەپپىز زامانادان كەش قالىپ تا.

… قوس شەكتەن

كۇمبىرلەتىپ كۇي توگەتىن

ۇلى ونەر

بولماي شىقتى ەش حالىقتا!

 

جورعا جەتپىس

كۇن كەشتىم:

كەش – ويلانتىپ,

تاڭ – كۇلدىرىپ.

الپىسىم,

قولىڭ بۇلعاپ,

قالدىڭ ك ۇلىپ.

سەنىمەن قيماي-قيماي قوشتاستىم دا,

جەتپىس اتتى جورعاعا

الدىم ءمىنىپ.

 

قازاناتىم بولدى بۇل

جولدا سىنار,

ەلپىلدەيدى

قۇلاردا ءدوڭ باسىنان.

شاڭدا ءبىر

جەلە جورتار جورتاعى بار

كادىمگىدەي جاڭىلىپ

جورعاسىنان.

 

ۋا, جەتپىسىم!

جانىما جايلى كەلدىڭ!

سەرە شىعار قازىداي

مايلى كەلدىڭ.

تاقىمىمدا –

شابىتتىڭ شاڭقانبوزى,

كۇمىس ءساندى ەر-تۇرمان –

سايلى كەلدىڭ!

 

ازەر-ازەر جەتتىم-اۋ بۇل كەزىمە,

ەرەكشە نۇر قۇيعانداي كۇن كوزى دە.

اڭساعان, ارمانداعان ءومىر-باقي

ءوز ەركىم

ەندى عانا ءتيدى وزىمە.

 

دەي المان:

ەمىن-ەركىن سالدىم ويناق,

كۇرەستىم

وتباسىنىڭ قامىن جايعاپ.

ءجۇردىم مەن اپى كىرىپ, كۇپى شىعىپ,

جاستايىمنان ءبىر ءتىلىم

نانىمدى ويلاپ.

 

ادامنىڭ كوردىم تەكسىز, تەكتىسىن دە.

تالاي سىر ماڭگى ورىن تەپتى ىشىمدە.

مىڭ شۇكىر:

الاڭسىز ءبىر جىر جازۋعا

مۇمكىندىك بولدى ايتەۋىر جەتپىسىمدە.

 

كەز ءوتتى ءبىز كۇيزەلگەن, ءبىز ارىعان.

قۇتىلىپ تاپشىلىقتىڭ تۇزاعىنان,

كوزىمىز ەندى اشىلىپ كەلە جاتىر,

قۇدايىم سۇيىندىرگەي ۇزاعىنان.

 

تۋعان ەلىم!

جايقالعان بايتەرەگىم,

جىرىما

ساياسىندا وي تەرەمىن.

تاعدىرىم

جەتپىستە دە

جىر جازۋعا

كەڭشىلىك ەتپەگەندە قايتەر ەدىم؟!

 

جىل باسى

سوناۋ باعى زاماندا,

ءدىن اماندا,

تەزىنە سالىپ تاعدىر سىناعاندا

تاتۋ تۇركى مەرەيى ۇستەم بولىپ,

حاس دۇشپانى قانسىراپ جىلاعاندا;

 

ءداۋىردىڭ تارتىپ ءمىنىپ شوقتىعىنان

قان جەمەگەن باراعى توقتىعىنان,

تاتۋ تۇركى باستارىن يمەگەن دە,

دۇشپانىن ساز بالشىقتاي يلەگەن دە,

يە بوپ, ات-تۇياعىن جەتكەن جەرگە

ايبارمەن اسپان استىن بيلەگەندە;

 

بولەنگەن بەتەگەلى بەل ساعىمعا,

زەڭبىرەك قاھار شاشپاي جەر شارىندا,

قارۋى:

ساداق,

سەمسەر,

سۇڭگى بولىپ,

حالىقتار مۇمكىندىگى تەڭ شاعىندا;

 

جىراۋلار حيسسالارىن تولعاعاندا,

تۇركىلەر تاتۋ بولعان سول زاماندا

بوزتورعاي قوي ۇستىنە جۇمىرتقالاپ

قاراعاي باسىن شورتان شالماعاندا;

ون ەسە كۇشتى جاۋى جەڭىلگەندە

ماسايراپ,

كوتەرىلگەن كوڭىل دەمدە.

دالاسىنا ەركەلەپ ەر بابالار

سايرانداپ,

ساف اۋاعا سەمىرگەندە;

 

ازەلدەن مىقتىلاردى جاقتىرعان با,

سوندا دا الدارىندا تاق تۇرعاندا

ايبىنىپ ايبىنىنان كوشپەلىنىڭ

تالايلار تاستان قورعان سوقتىرعاندا;

 

«كوك ءتاڭىرى نۇرىنان تارالعانبىز,

جورىقتاردان جەڭىسپەن ورالعانبىز,

تەك قورقاقتار سوعادى قورعانداردى,

ءبىز سولاردى بۇزۋعا جارالعانبىز!»

 

دەگەن كەزدە تۇركىلەر وكتەم ەدى –

ول زاماندا جىل باسى – كوكتەم ەدى.

راحمانىن توككەن اللا تاتۋ جۇرتقا.

بۇل كەزدە ول داۋرەننىڭ جوق دەرەگى.

 

اڭداماي مەيماناسى تاسىعانىن,

اراز بوپ تۇركىلەردىڭ جاسىعانىن,

ءوزارا جاۋلاسقانىن الەم كوردى.

ازەلدەن الاۋىزدىڭ ءباسى ءمالىم.

 

سان عاسىر ەسەن وتكەن سان سىناقتان

مىقتىلار ءبىرىن-ءبىرى قانسىراتقان.

ءۇش مارتە اقساق شاۋىپ توقتامىستى

اقساق التىن وردانى سانسىراتقان.

 

سودان تۇركى كوڭىلى جايلانبادى,

باسىنان قاپيادا تايعان باعى.

بالاقتاعى بيت ورلەپ باسقا شىقتى,

كەمەسى ورگە جۇزبەي قايراڭدادى.

 

ءمۇساپىر كۇيگە ءتۇسىپ باياعىدا,

سۇيەنىپ بوداندىقتىڭ تاياعىنا,

قاراڭ كۇن كەشكەن سولاي تۇركى جۇرتى

قىس بولىپ

جىلدىڭ باسى, اياعى دا.

 

… باعى كۇندە جىل باسى كوكتەم ەدى,

ول زاماندا تۇركىلەر وكتەم ەدى.

بۇل كەزدە –

ءبالدۋ-ءبالدۋ ءبارى وتىرىك –

سول دارقان زامانداردىڭ جوق دەرەگى…

 

قازاقى تىرلىك

وڭاشا بارىپ تاۋ جاققا,

ساياجايىمدا,

باۋ-باقتا

قالامىم تۇسپەي قولىمنان,

ىرگەمدى سالدىم اۋلاققا.

 

مۇلگيدى ماڭاي.

ءتۇن باسقان.

جىر جازعان كەزدە تىنباستان,

الاتاۋىمنىڭ سامالى

مەنىمەن بىرگە جىرلاسقان.

 

بيازىمىن تىم.

سىنىقپىن.

مەن استە-استە شىنىقتىم.

ومىردەگى مۇراتىم

پوەزيا دەپ ۇعىپپىن.

 

جىر جازىپ ءومىر ءسۇرىپپىن,

ءتۇن پەردەلەرىن ءتۇرىپپىن

اقىرى –

تالاي كۇنشىلدىڭ

گوي-گويىنە دە ىلىكتىم.

 

استىنان جەردىڭ جىك شىقتى:

قوزداتقان شالا بىقسىقتى

ءدام تاتىپ جۇرگەن ۇيىمنەن

ءبىر اقىن اعاي بوپ شىقتى.

 

يتتەرىنە دە قاپتىردى,

جاڭدايشاپتارىن جاپتىردى.

رۋشىل, كۇنشىل سول اعاي

باس بولىپ

تاس تا لاقتىردى.

 

تانارداي بولىپ ەس مۇلدە

وشىكپەي,

عۇمىر كەشتىم دە:

كەكتەنگەن جوقپىن بىرىنە,

وكپەلەمەدىم ەشكىمگە.

 

جىلانداي جىلجىپ ءوتتى كۇن…

سولاردىڭ كوبى جوق بۇگىن…

ەشقاشان كەك تۇتپاعاننان

بۇگىندە بيىك شوقتىعىم.

 

وزىمە قاتال,

وتكىرمىن,

جىر ءۇشىن ازاپ شەكتىردىم.

ناحاق سىن,

ورتتەي عايباتتى

قازاقى تىرلىك دەپ ءبىلدىم.

 

قارا كۇز

جەر قارا.

جەل دە قارا.

قارا سۋىق.

كەتكەندەي ءبىرجولاتا دالا سۋىپ.

«ياپىراي, قىستىڭ باسى

قالاي بولماق؟!»-

دەستى جۇرت ابدىراعان,

الاسۇرىپ.

 

قۇم بوراپ, اۋا رايى تىم ءب ۇلىندى,

قادىرى قارلى قىستىڭ شىن ءبىلىندى.

ىزعىرىق جۇرتتى بۇرسەڭ قاقتىرعاندا

قاڭتاردا قار جاۋدى دا –

كۇن جىلىندى.

 

الديلەپ ءبىزدى وسىرگەن سان اڭىزبەن

تىلەۋلەس بولامىز دا دالامىزبەن.

جەر قامى, ەل قامى دەپ,

اپپاق قىستى

اڭسايسىڭ.

بەزىنەسىڭ قارا كۇزدەن…

 

قوناقتادىم اۋىلدا

سوناۋ جىلدار.

كولحوزداسقان قاۋىمدا,

تۇرۋشى ەدىك ايعىرقۇمدا,

اۋىلدا.

كەڭ پەيىلدى ءجۇبانشالى باسقارما

ءبىر بۇزاۋلى سيىر بەرگەن ساۋىنعا.

 

ەرتەلى-كەش

انام تىنىم تاپپايتىن,

سول سيىردى باعىپ-قاعىپ,

باپتايتىن.

باسىن قۇشىپ,

قاسۋشى ەدى اۋكەسىن.

سيىرى دا

سول ەڭبەگىن اقتايتىن.

 

ءتۇن بالاسى يت-قۇس قۇمدا قاپتايتىن.

قاپتاعان سوڭ

انام تىنشىپ جاتپايتىن.

زارەمدى العان

تۇندە ۇلىعان قاسقىرلار,

شابا المايتىن.

الابايدان باتپايتىن.

الا سيىر!

قيىن كۇنگى قۇتىم ەڭ!

سەن بولماساڭ –

مەن دە جۇدەپ ءبىتىپ ەم.

التى اي قىستان

امان شىقتىق ارىماي.

سول جارىقتىق ءبىر سيىردىڭ

سۇتىمەن.

 

قۇداي جار بوپ,

كوڭىلىمىز جايلاندى.

بىرتە-بىرتە

ءىشىمىز دە مايلاندى.

ءسۇتىن ءىشتىم.

قايماق جەدىم تام-تۇمداپ.

انام, ءتىپتى, ۇيىتاتىن ايراندى.

 

… مەن اۋىلعا باردىم بىلتىر

قوناقتاپ.

اڭقام كەپكەن.

ءوتىپ كەتكەن سول اپتاپ.

اناشىمدى سوندا ەسكە الدىم.

وتىرىپ

كەلىن قۇيعان قارا شايدى سوراپتاپ.

 

ايەلدەرگە تۇرمىس اۋىر.

سەنىڭدەر…

ءسال قوزعالسا:

«ويباي تىزەم!

بەلىم!» دەر.

ءتىپتى, سيىر ساۋمايدى ەكەن بۇل كۇندە

«جۇمىسسىزبىز» دەپ وتىرعان كەلىندەر…

 

قوس ارىس

تۇنىعىن كوڭىلىنىڭ شايقاماسا,

كىربىڭدى ۇساق-تۇيەك بايقاماسا,

بوزبالا

عاشىعىنا شىن ۇزدىگىپ

«سۇيەم!» دەپ,

جۇرەك ءسوزىن قايتالاسا;

 

ءبىر-ءبىرىن ءدايىم قاستەر تۇتىپ تۇرسا,

قاشان دا تاتۋلىقپەن ۇتىپ تۇرسا,

قانشا جىل وتاسسا دا

«سۇيەم!» دەگەن

ءبىر ءسوزدى كوزدەرىنەن وقىپ تۇرسا;

 

جەڭبەكشى قيىندىقتىڭ ءبارىن دەيمىن,

امبەگە بۇل اقيقات ءمالىم دەيمىن.

اللاسى جار بولعان سوڭ سول قوس ارىس

ۇزارتار عۇمىر جاسىن كامىل دەيمىن.

 

كۇيبەڭ

كوبىنەسە قول بوساماي كۇيبەڭنەن,

ءوز-وزىمە كەيدە نالىپ, كۇيگەننەن

جىر جازا الماي, ۇقساتا الماي

ءجۇرمىن دەپ

جەرىنەمىن ماشىعىمنان ۇيرەنگەن.

 

ات-تونىمدى الا قاشىپ جيرەنگەن.

وسى مايدا تىرلىكتەن دە سىي كورگەم.

سونى مىسە تۇتاسىڭ دا كونەسىڭ

مىناۋ جارىق دۇنيەنى سۇيگەننەن.

 

بۇل قىم-قۋىت ءھام شىم-شۋىت

تىرلىكتەن

باسى جۇمىر پەندەمىن مەن جىر كۇتكەن.

مۇرىنىما سۋ جەتپەيدى:

قاپىلىس

قىسقا كۇندە قىرىق قۇبىلعان,

دۇرلىككەن.

 

ءومىر الدا دەپ ءوزىمدى سەندىرىپ,

ەشقاشاندا

ۇزىلمەدى مەندە ءۇمىت.

قانشا ۋاقىت,

قايرات-جىگەر سارپ ەتتىم

تەك ءتۇتىنىم ءتۇزۋ ۇشسىن دەپ ءجۇرىپ.

 

جاقسىلارعا جاناستىم دا جاڭعىردىم.

قادىرىنە جەتە ءبىلدىم ءار كۇننىڭ.

ادال تەردى نانعا ايىرباستادىم,

داستارقانىم مول بولسىن دەپ

قام قىلدىم.

 

ەندى بۇگىن ءبىر اۋلەتتىڭ باسىمىز,

جەرورتادان اسىپ كەتكەن جاسىمىز.

ايالادىق,

اق باتا الدىق انادان,

ءبىز دە ۇرپاق وربىتكەن وتباسىمىز.

 

كورمەسەم دە اتاق ىزدەپ,

شەن قۋىپ,

وتكەن كۇندەر ورالماسىن ەندى ۇعىپ,

تۇرمىس قامى دەپ جۇرگەندە

جىر جازباي,

تالاي سىردى

قالعاندايمىن مەن بۇگىپ.

 

ءومىر-باقي كۇرەسۋگە ۇيرەنگەم,

كەيدە نالىپ,

كەيدە شاتتىق كۇيگە ەنگەم…

… ۇساق-تۇيەك بولمايدى ەكەن تىرلىكتە.

تاعدىر مەنى ايىرماعاي كۇيبەڭنەن…

 

قۇم نارىن

باتىستاعى تۇستىگىم,

استى – داريا,

ءۇستى – قۇم,

شىعارماسى –

نارىنقۇم

قۇدىرەتى كۇشتىنىڭ.

 

قۇم ۇستىندە نۋ ورمان,

قۇشاق جايىپ تۇر الدان.

ونى كورۋ –

شىن باقىت,

اڭساپ جۇرسەڭ –

بۇل ارمان.

 

قاسيەتىن اڭعاردىم,

جەرۇيىق دەپ تاڭعالدىم.

ەلگە تارتقان تارتۋى

كەشەگى وتكەن حانداردىڭ.

 

افريكا شولدەرىن

تۋريست بولىپ ورلەدىم.

س ۇلىق جاتىر ءولى قۇم,

قىلتاناق ءشوپ كورمەدىم.

 

جاھان شاحتاي تۇلعانىڭ

ارالادىم گۇلزارىن.

كورگەنىم بار سول جولى

ءۇندىستاننىڭ قۇمدارىن.

 

ول جاقتا قۇم بورايدى,

اسپان استىن ورايدى.

ەشبىر قۇم جوق

ومىرگە

نارىنقۇمداي قولايلى.

 

بۇيرات قۇمدار شوككەن كىل,

كۇن قۇيادى كوكتەن نۇر

شىنتاقتاي جەر قازعاندا

سۋ شىعادى ءموپ-ءمولدىر!

 

مۇندا ءشوپتىڭ شۇيگىنى

(زەردەڭە, دوس, ءتۇي مۇنى!)

ءجۇرىپ-اق تۇر

نارىندا

تىرشىلىكتىڭ بۇيرىعى!

 

ساعان كوڭىل قۇلاپ تىم,

مارتتىگىڭدى ۇناتتىم!

جەر شارىندا بىرەۋ-اق

نارىنقۇمىم –

جۇماق قۇم!

 

مىڭ شۇكىر

مەن ەندى بوسقا ۋاقىت وزدىرمايىن,

بەكەرگە جوقتى-باردى ءسوز قىلمايىن.

ۇستەلگە وتىرايىن قالام الىپ

جۇمىس بۇل تاۋىساتىن كوزدىڭ مايىن.

 

اقىنىڭ

زامان ارتقان جۇگىن بىلسە,

ارمان نە –

كەشە جىلاپ,

بۇگىن كۇلسە

ەشقاشان ءۇمىت ۇزبەس ەرتەڭىنەن,

حارامدار سۇرىندىرسە,

تۇڭىلدىرسە.

 

سىرلاسىپ العاننان سوڭ قالامىمەن,

قۋانتىپ ەلدى ءاربىر قادامىمەن,

مىڭ شۇكىر دەيدى

جاببار يەسىنە

بۇيىرتقان بابا سىيى –

دالانى كەڭ.

 

سالقىن نۇرى سەبەزگىلەپ…

جايىقتىڭ جاعالاۋى جاسىل ورمان

جاستاردى قارسى الاتىن توسىپ الدان.

وسىندا سان عاشىقتىڭ شات كۇلكىسى,

سان عاشىقتىڭ كوزىنىڭ جاسى تامعان.

 

كۇندىزگى شۋلى شاھار ءۇنى تىنىپ,

مامىردىڭ جانعا جايلى ءتۇنى تىمىق.

جەر ءۇستى جۇمساق بوزعىلت رەڭگە ەندى

تولعان اي – عاشىقتاردىڭ كۇنى تۋىپ.

 

اي تۋدى –

مەيىرىمەن ەلىتكەلى,

ادامدى

جاماندىقتان جەرىتكەلى.

اي تۋدى –

سالقىن نۇرىن سەبەزگىلەپ,

جۇرەگىن عاشىقتاردىڭ ەرىتكەلى.

قايرات جۇماعاليەۆ.