ايتالىق, ەلباسىنىڭ جولداۋداعى ء«بىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى, تۇرعىن ءۇيدىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگى, جايلى جانە قاۋىپسىز جاعدايدا ءومىر ءسۇرۋ ماسەلەلەرى ءاربىر قازاقستاندىق وتباسىنا قاتىستى» دەگەن سوزدەرى ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇرعىندارىنىڭ كوڭىلىنەن شىققاندىعىنا كۇمانىم جوق. اسىرەسە, حالىقتى قولجەتىمدى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنىڭ كوتەرىلۋى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ شىنايى قامقورلىعى دەپ بىلەمىن.
وسىعان وراي, پارلامەنت قابىرعاسىندا ۋاقىتىندا قولعا الىنىپ, بىراق ورىندالۋ تەتىكتەرى ناقتىلانباعاندىقتان اياقسىز قالىپ كەلگەن 20 جىلدان اسا ەڭبەك ءوتىلى بار اسكەري قىزمەتكەرلەردى باسپانامەن قامتۋ ءىسى ەندىگى ۋاقىتتا جۇيەلەنە تۇسەدى دەپ سەنەمىن. اتالعان ماسەلە جۋىردا عانا پارلامەنت سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى داريعا نازارباەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وتكەن كەزدەسۋدە جان-جاقتى تالقىلاندى. وعان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى, قورعانىس مينيسترلىگى, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى جانە قارجى مينيسترلىكتەرىنىڭ باسشىلىعى ارنايى شاقىرىلىپ, قۇرىلىم باسشىلارى قالىپتاسقان احۋال بويىنشا بايانداما جاسادى. ءوزىمنىڭ تاراپىمنان تۇرعىن ۇيمەن قامتۋدىڭ جاڭا مودەلىن ەنگىزۋدى كوزدەيتىن زاڭ جوباسى قابىلدانار تۇستا بىرنەشە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدانىپ, پارلامەنتكە كەلگەن اتقارۋشى ورگانداردىڭ باسشىلارى, ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ الدىندا اتالعان ماسەلەنى بىرنەشە رەت كوتەردىم. ەندى وسى ازاماتتاردى باسپانامەن قامتۋعا بايلانىستى وتكەن سوڭعى جيىندا د.نازارباەۆانىڭ باسشىلىعىمەن اسكەريلەردىڭ مۇڭ-مۇقتاجدىقتارى اشىق ايتىلدى. ونىڭ ۇستىنە, قازىر بۇل ىسكە نارىقتاعى ەڭ ءتيىمدى تەتىك سانالىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى جۇمىلدىرىلدى.
زاڭدى ىسكە اسىرعان ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ جاردەمىمەن قارۋلى كۇشتەردىڭ 37 مىڭنان استام اسكەري قىزمەتكەرى جەكە ەسەپشوت اشىپ, 30 ميللياردتان استام تەڭگە اۋدارىلدى.
جوعارىدا اتالعان جيىندا «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» باسشىلىعىنىڭ مالىمدەۋىنشە, قارجىلىق ۇيىم تاراپىنان اسكەريلەرگە بانكتىڭ قاتارداعى سالىمشىلارىنا ۇسىنىلاتىن ونىمدەردەن باسقا جەڭىلدىكتىڭ قوسىمشا ءتورت ءتۇرى قاراستىرىلعان. ەگەر قاراپايىم ازاماتتاردىڭ «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنەن» نەسيە الۋى ءۇشىن جيناعىنىڭ كولەمى 20 مەن 50 پايىزدىڭ ارالىعىندا بولۋى قاجەت بولسا, اسكەري قىزمەتشىلەرگە باستاپقى جيناقتىڭ كولەمى 0-دەن 5 پايىزعا دەيىنگى ارالىقتا بەلگىلەنگەن. سونىمەن قاتار بانكتىڭ «اسكەري ءونىم» جوباسى بويىنشا باس اسكەري پروكۋراتۋرا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى, قورعانىس مينيسترلىگى, ۇلتتىق ۇلان, مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتى جانە «سىربار» سىرتقى بارلاۋ قىزمەتىنىڭ اسكەريلەرى بارىنشا جەڭىلدەتىلگەن جاعدايدا باسپانالى بولۋ مۇمكىندىگىنە يە. سوڭعى ەسەپ-قيساپتارعا قاراعاندا, ازعانتاي ۋاقىتتىڭ ىشىندە اتالعان قارجىلىق ۇيىم ارقىلى اسكەري قىزمەتشىلەرگە 17 ملرد تەڭگە كولەمىندە نەسيە بەرىلگەن. ۋاقىت تەگەرمەشى مەن اسكەريلەردىڭ بەلسەندىلىگى ارقىلى بۇل كورسەتكىش ءالى دە ەسەلەنە تۇسپەك.
وعان قوسا «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىندا» كورسەتىلگەن «7-20-25» باعدارلاماسى دا اسكەريلەرگە ەلىمىزدەگى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى جەڭىلدىكپەن باسپانالى بولۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. دەمەك, اسكەري قىزمەتشىلەر باسپانامەن قامتۋ ماسەلەسىندەگى مەملەكەت قامقورلىعىن تولىق سەزىنە باستادى.
سونىمەن قارجى مينيسترلىگىنىڭ رەسمي جاۋابىنا كوز سالساق, اسكەري قىزمەتشىلەردى زاڭنامالىق تۇرعىدا باسپانامەن قامتۋدىڭ ەش كەمتىگى جوقتاي كورىنەدى. ماسەلەن, اسكەري قىزمەتكەرلەر مەن ولاردىڭ وتباسىلارىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەنگىزىلدى جانە اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەك ەتكەن جىلدارىنا قاراماستان, تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىن بەرۋدى; اسكەري قالاشىقتاردا, شەكارا جاساقتارىندا جانە باسقا دا جابىق نىسانداردا ورنالاسقان قىزمەت ۇيلەرىمەن نەمەسە جاتاقحانالارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن اسكەري قىزمەتشىلەرگە 50 پايىز تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىن بەرۋدى; تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج بولىپ تانىلعان اسكەري قىزمەتشىلەرگە بوساتىلعان كەزدە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن كەزەڭگە تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىن بەرۋدى كوزدەيدى دەگەن باپتاردا ەشقانداي ءمىن جوق. ونىڭ ۇستىنە, 2018 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە اسكەري قىزمەتشىلەردى, قۇقىق قورعاۋ جانە ارنايى ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 90 ملرد تەڭگەدەن ارتىق قاراجات قاراستىرىلعان. ال رەسپۋبليكالىق ۇشجىلدىق بيۋدجەتتە جىل سايىن بۇل ماقساتتارعا 100 ملرد تەڭگەدەن اسا قارجى ءبولىپ وتىرۋ كوزدەلگەن.
ءبىزدىڭ كوميتەت مۇشەلەرىنىڭ تۇرعىن ءۇي زاڭناماسىنا ەنگىزىلگەن جاڭالىقتاردى قولدانۋ تاجىريبەسى ونى ودان ءارى جەتىلدىرۋدى قاجەت دەگەن ۇسىنىسىن قورعانىس سالاسى مەكەمەلەرىنىڭ باسشىلارى دا قولدايدى.
الداعى ۋاقىتتا ەلباسىنىڭ جولداۋىنداعى تاپسىرمالارعا سايكەس, ۇكىمەت ەل قورعانى – اسكەريلەردىڭ, ونىڭ ىشىندە جوعارىدا اتالعان زاڭ اياسىنا ەنبەي قالعان جۇزدەگەن بۇرىنعى قىزمەتشىلەردى باسپانامەن تولىق قامتيتىن تەتىكتەرىن قاراستىرۋدى قولعا الاتىندىعىنا سەنىم بىلدىرەمىن.
نۇرجان نۇرسيپاتوۆ,
سەنات دەپۋتات
