مىڭجىلدىقتار توعىسقان الماعايىپ تۇستا تاۋەلسىزدىگىن العان ازەربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان جانە تۇرىكمەنستان قاتارلى تۇركى ەلدەرى بۇگىندە ءوز جولدارىن ايقىنداپ, ىرگەسى بەكىگەن دەربەس مەملەكەتتەرگە اينالدى. بۇلاردىڭ ىشىنەن قازاقستان تاڭداعان جول كوپتەگەن ساراپشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. البەتتە, وسى ورايدا تۇركى دۇنيەسىنىڭ بۇگىنگى كەمەڭگەرى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ايرىقشا ەڭبەگىن اتاپ وتكەنىمىز ابزال.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سوڭعى 25 جىل ىشىندە سىرتقى ساياساتتا جانە حالىقارالىق ارەنادا كوپتەگەن يگى ىستەر مەن جوبالاردىڭ باستاماشىسى بولدى. وسىدان 30 جىل بۇرىن كسرو قۇرامىنداعى قازاقستان 104 كونتينەنتارالىق زىمىرانى بار, الەم كارتاسىنداعى ءۇش ءىرى يادرولىق قارۋ ورتالىعىنىڭ ءبىرى بولسا, بۇگىنگى تاڭدا الەمدەگى بەيبىتشىلىكتى جاقتايتىن ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ ىرگەلى ورتالىعىنا اينالدى. كەزىندە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ وداعىن قۇرۋ ماسەلەسىن دە نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوتەرگەن بولاتىن. بۇدان بولەك, قازىرگى كۇندە تابىستى جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ باستاماشىسى دا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكەنى بەلگىلى.
سونىمەن قاتار ول الەمدىك قوعامداستىقتا كەڭ تانىلىپ, سالماعى ارتىپ كەلە جاتقان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن تۇراقتى وتكىزۋ ارقىلى استانانى شىن مانىسىندەگى بەيبىتشىلىكتىڭ بەسىگىنە اينالدىردى. وركەنيەتتەر قاقتىعىسى جانە دىنارالىق جانجالدار ورىستەپ تۇرعان جاھاندانۋ جاعدايىنداعى بۇگىنگى الەمدە مۇنداي القالى جيىن ارقىلى ءدىن ليدەرلەرىنىڭ ءوزارا ۇنقاتىسۋىنا جاعداي جاساۋ – وتە قاجەت ءارى وزەكتى. ءدىنباسىلاردىڭ استاناداعى جيىنىنىڭ ۋاقىت وتكەن سايىن ىقپالى ارتىپ, كەڭ تانىلىپ كەلەدى.
سونىمەن قاتار 2006 جىلى تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىن (تۇركپا) قۇرۋدى دا قازاقستان پرەزيدەنتى ۇسىنعان بولاتىن. ناتيجەسىندە بۇگىنگى كۇنى تۇركپا ىرگەلى حالىقارالىق ينستيتۋتقا اينالىپ, ناتو, ەۋروپا كەڭەسىنىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى (ەكپا), ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى (ەقىۇ پا) قاتارلى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ارىپتەستىك بايلانىس ورناتتى. بۇل تۇركى دۇنيەسىندەگى پارلامەنتارالىق بايلانىستى جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر حالىقارالىق ينستيتۋت بولىپ سانالادى.
قازاقستان – ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى ىشىنەن العاشقى بولىپ, كورشىلەرىمەن شەكارا ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشىپ, ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن تولىققاندى قامتاماسىز ەتكەن ەل.
ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسى قۇرىلىپ, تۇراقتى حاتشىلىعى جۇمىس ىستەي باستادى. وسى ۇيىمنىڭ قازاقستان توراعالىعى تۇسىندا استانادا وتكەن سامميتىندە تۇركى الەمى ينتەگراتسياسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن جاساۋ تاپسىرىلعان ەدى. بۇل قۇجاتتى حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى ءساتتى دايىنداپ شىقتى.
تۇركى كەڭەسىنە قازاقستاننىڭ توراعالىعى كەزىندە تۇركى دۇنيەسىندەگى عىلىم جانە ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرىنە تەرەڭىرەك ءمان بەرىلىپ, «ورتاق تۇركى تاريحى» وقۋلىعى ازىرلەندى. ول بۇگىندە ازەربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان جانە تۇركيا مەكتەپتەرىنىڭ وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلۋدە. بۇدان بولەك حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى توقساننان استام عىلىمي ەڭبەك باسىپ شىعارىپ, ءتۇبى ءبىر تاريحىمىز بەن رۋحاني مۇرالارىمىزدى تۇگەندەۋدە. بىرنەشە مىڭداعان جىلدىق باي مۇرامىزدى قامتىعان «اتالار مۇراسى» اتتى ۇلكەن پورتال ىسكە قوسىلدى. پورتالعا قىرعىز حالقىنا قاتىستى ەڭبەكتەردىڭ دە ەنگەنى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش.
بۇعان قوسا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن «زاماناۋي ۇلى جىبەك جولى» جوباسى قولعا الىندى. بۇل جوبانىڭ ماقساتى ۇلى جىبەك جولىندا ورنالاسقان ولكەلەردىڭ بايىرعى تاريحى مەن مادەنيەتىن ايتا ءجۇرىپ, كيەلى جەرلەردى ارالاپ, زيارات قىلىپ, ەلدەرىمىزدىڭ تۋريزم سالاسىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرۋ ەكەن. مەنىڭشە, بۇل جوبانىڭ ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزگە بەرەرى مول. وعان تۇركى دۇنيەسىنىڭ عالىمدارى مەن ساياحاتشىلارى عانا ەمەس, ىسكەر ادامدار دا قىزىعادى دەپ ويلايمىن. اتاپ ايتقاندا, ءبىزدىڭ قىرعىزستاننىڭ سۇلەيمەنتاۋ, اق-بەشىم, بۋرانا, تاش-رابات سياقتى تاريحي جەرلەرىنە تۋريستەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ەكونوميكامىزعا دا وڭ ىقپالىن تيگىزەر ەدى.
بيىلعى سامميتتە قىرعىزستان پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆ: «بۇل ۋاقىتتىڭ ىشىندە قازاقستان تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋدا قارقىندى جۇمىس جۇرگىزىپ, مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ كەلىسىمدەرىن تولىقتاي جۇزەگە اسىردى. ءبىز قازاقستاننىڭ اتقارعان ىستەرىن جوعارى باعالايمىز» دەپ ەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ اقساقالدار كەڭەسىن قۇرۋعا دا باستاماشى بولعان. بۇل كەڭەستىڭ قۇرامىنا ءار تۇركى ەلىنەن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى اراسىنان ءبىر-بىردەن وكىل كىرەدى. ولار مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ سامميتتەرى اراسىندا وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلايتىن بولادى. مۇنى تۇركى ەلدەرىنە ءداستۇرلى بولعان اقساقالدار ينستيتۋتىنىڭ رۋحاني مۇمكىنشىلىگىن دۇرىس پايدالانۋ جانە وتكەنىمىزگە كورسەتىلگەن قۇرمەت دەپ بىلەمىز.
قورىتا ايتقاندا, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوز مەملەكەتىنىڭ عانا ەمەس, ءبۇتىن ايماقتىڭ جانە تۇركى دۇنيەسىنىڭ كەلەشەگىن كورە بىلگەن دانىشپان كوشباسشى ەكەنى داۋسىز.
كانىبەك يماناليەۆ,
قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوگوركۋ كەنەشىنىڭ دەپۋتاتى, ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
