فورۋم پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن بيىلعى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا وتكەن ورتا ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ ءى ءسامميتى اياسىندا وتكىزىلىپ وتىر. فورۋمنىڭ ماقساتى – ورتالىق ازيا مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ تاريحىن قاستەرلەۋ, مادەنيەتتەگى قازىرگى زامانعى ۇردىستەر, ۇلتتىق مادەنيەتتەردىڭ كەلەشەگى, مادەنيەتتەردى زاماناۋي ۇردىستەردىڭ تاقىرىبىنا اينالدىرۋ, جاھاندانۋدىڭ اسەرىنەن ۇلتتىق مادەنيەتتەردىڭ بولاشاعىنا قاتىستى بارلىق قاۋىپ پەن قيىندىقتاردىڭ الدىن-الۋعا شاقىرۋ.
قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىككە, ءدىني كەلىسىمگە, حالىقارالىق مادەنيەتارالىق ديالوگ, مادەنيەت پەن ۇيلەسىمگە باعىتتالعان جانە ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا وتكەن ءى حالىقارالىق مادەني فورۋمنىڭ تۇڭعىش رەت ەلىمىزدە وتكىزىلۋىنىڭ تەرەڭ ءمانى بار. ورتالىق ازيا – ەرەكشە ايماق. ونىڭ اۋماعىندا كوپ عاسىرلىق وركەنيەتتەر مەن كوپتەگەن دىندەر مەن نانىم-سەنىمدەر, كوشپەلى جانە وتىرىقشى مادەنيەتتەر ءتۇيىستى. ۇلان عايىر مەكەننىڭ الىپ جوتاسىن ۇلى جىبەك جولى كوكتەپ ءوتتى. تاريحي شىعۋ تەگىنە قاراي بۇل مەملەكەتتەر, ونى مەكەندەگەن حالىقتار باتىس جانە شىعىس وركەنيەتتەرىنىڭ تۇيىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقاردى. ايماقتاعى بەس مەملەكەت – قازاقستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, تۇركىمەنستان, وزبەكستاندى, ولاردىڭ تاريحي جانە الەۋمەتتىك, ساياسي دامۋىندا كوپتەگەن ورتاق ماسەلەلەر بىرىكتىرەدى. وسى ورتاق مۇددەنى بىرلەسە تالقىلاپ, ءبىر-بىرىمەن ەركىن پىكىر الماسۋ ءۇشىن قازاقستاننان بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, مادەنيەتتانۋشى م.اۋەزوۆ, قىرعىزستاننان س.راەۆ, وزبەكستاننان ر.سۇلەيمانوۆ, گ.حودجاكۋليەۆا, تاجىكستاننان م.بابادجانوۆا, ە.نيەزي, رەسەيدەن ا.تايروۆ, تاعى باسقا ورتا ازيانىڭ تانىمال عالىمدارى, مادەنيەتتانۋشىلارى مەن تاريحشىلارى, ساياساتتانۋشىلارى قاتىسىپ, الەمدىك وركەنيەتتىڭ دامۋىنا ارنالعان مۇرانى زەردەلەۋدىڭ بىرەگەيلىگى مەن تاريحي-مادەني قۇندىلىعىن ارتتىرا تۇسۋگە بايلانىستى وي ءوربىتتى.
فورۋم جۇمىسىنا قاتىسقان مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى وكىلى نۇربەك بورانباەۆ: «قازىرگى كەزەڭدە ەجەلگى داۋىردەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى حالىقتاردىڭ تاريحي-مادەني ءوزارا بايلانىس داستۇرلەرىن, ەۋرازيالىق جاقىنداستىعىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىن زەرتتەۋدە مادەني فورۋم ۇلكەن ماڭىزعا يە. ورتالىق ازيا تاريحى جانە مادەنيەتى بىرنەشە جۇزدەگەن جىلدار بويىنا شىعىس وركەنيەتىمەن تىعىز بايلانىستى دامىدى. مادەنيەت – بۇكىل ادامزاتتىڭ تاريحىندا جاسالعان ماتەريالدىق جانە رۋحاني بايلىقتىڭ جيىنتىعى. مادەنيەت سانانىڭ, ءبىلىم مەن تاربيەنىڭ, قوعامنىڭ جاڭا ساتىعا بيىكتەۋىنىڭ دارەجەسىن كورسەتەدى. بۇل سىزىقتاردىڭ بويىندا ورتالىق ازيادا مادەنيەتتەردىڭ ءوزارا توعىسۋى ءجۇرىپ جاتتى. ايماقتىڭ بىرەگەي قۇبىلىسى رەتىندە قالىپتاستى. مادەني ارتۇرلىلىك جانە مادەنيەتارالىق ديالوگ جاھاندىق جانە ۇلتتىق كەڭىستىكتەگى تۇراقتى دامۋدىڭ كەپىلى بولىپ تابىلادى» دەدى.
ال فورۋمنىڭ وتۋىنە تىكەلەي قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ مادەنيەت باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى دانيار اليەۆ «بورالداي ساق قورعانى» تاريحي كەشەنىنىڭ اياسىندا الداعى جىلدارى جالپى ورتا ازيا مەملەكەتتەرى ءۇشىن ساق مادەنيەتىنىڭ ورتالىعىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن, ونىڭ 2021 جىلى حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن ۇسىنىلاتىنىن ايتتى. ەكىنشى ۇلكەن اتقارىلاتىن جۇمىس, وسى ۋاقىتقا دەيىن ءارتۇرلى قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ قاراۋىندا بولىپ كەلگەن الماتىداعى رايىمبەك باتىر كەسەنەسى بىلتىردان باستاپ الماتى قالاسى مۋزەيلەر بىرلەستىگىنىڭ قاراماعىنا ءوتىپ, كەلەر جىلى كەشەندى مۋزەي بولىپ قايتا جوبالاناتىنىن جەتكىزدى. ءۇشىنشىسى, «قازاقفيلم» اۋماعىنان زاماناۋي ەتنولەند جاساقتاۋ. بۇل شارالاردىڭ ءبارى دە قازاق مادەنيەتىن الىس-جاقىنعا تانىستىرۋ جولىنداعى يگى قادامدار.
مادەنيەتتانۋشى مۇرات اۋەزوۆ فورۋمنىڭ حالىقارالىق ماڭىزىنا كەڭىرەك توقتالىپ, جىبەك جولى بويىنداعى ەلدەردىڭ مادەنيەتى ءوزارا ديالوگ قۇرۋعا نيەتتى عالىمدار تۇرعاندا ەشقاشان ۇزىلمەيتىنىنەن ءۇمىتتى ەكەنىن ءبىلدىردى. مادەنيەتتانۋشىنىڭ پىكىرىنشە, مادەنيەتتەردىڭ ىقپالداستىعى – جەكە تۇلعالاردىڭ قارىم-قاتىناسىنان ارتا تۇسەدى. ويتكەنى ورتالىق ازيانىڭ گەوساياسي كەڭىستىگىندە اسىقپاي, بايىپپەن شەشۋدى قاجەت ەتەتىن وتكىر تۇرعان ماڭىزدى ماسەلەلەر جەتكىلىكتى. بۇل جاعدايدا ايماقتاعى مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋدە باۋىرلاس ەلدەر اراسىنداعى مادەني ديالوگ از ءرول اتقارمايدى.
ەكى كۇنگە سوزىلاتىن فورۋمدا قازاقستانداعى ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ۇلتتىق قولدانبالى ونەرىنىڭ كورمەسى ۇيىمداستىرىلىپ, ال كەشكىسىن فورۋم قوناقتارى اتاقتى ونەر شەبەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ەتنيكالىق گالا-كونتسەرتتى تاماشالايدى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
