قالىپتاسقان داستۇرگە سايكەس, قۇرىلتايعا تەك رەداكتورلار مەن قازاقستاندىق باسىلىمداردىڭ قوجايىندارى, ساراپشىلار, ساياساتتانۋشىلار عانا جينالمايدى. وتاندىق مەديا-نارىقتىڭ تامىرىن باسىپ, قايدا باعىت الىپ بارا جاتقانىن باقىلاپ وتىرۋ ءۇشىن قۇنى جوعارى جارناما تاراتۋعا الەۋەتتى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ PR-مەنەدجەرلەرى دە اڭگىمە اۋانىنا قۇلاق ءتۇرىپ وتىرادى.
بيىلعى مەديا-قۇرىلتايدىڭ باستى وتىرىسى «قازاقستاننىڭ مەديا نارىعى: جىل سايىنعى تەكسەرۋ جانە دياگنوستيكا» تاقىرىبىنا ارنالدى. مىنبەرگە شاقىرىلعان اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىنىڭ وكىلى بەكزات راحىموۆ, مەديا اليانس باسقارماسىنىڭ توراعاسى ارمانجان بايتاسوۆ, قۇقىقتىق مەديا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ديانا وكرەموۆا سىندى سپيكەرلەر ەلىمىزدىڭ جالپى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءومىرىن الاقانعا توسقان مەديا-نارىقتا بۇگىنگى بولىپ جاتقان وزگەرىستەردى تالقىلاۋعا تامىزىق تاستادى.
قۇرىلتايدىڭ «تسيفرلىق داۋىردەگى بۇقارالىق مەديا: ولشە دە, ۇستەم بول» تاقىرىبىن تورگە شىعارۋى دا كەزدەيسوقتىق ەمەس. جاپپاي تسيفرلى تەحنولوگيالارعا اۋىسىپ وتىرعان زاماندا مەديا تيىمدىلىگىن ءدال ءارى ناقتى ولشەۋ باق-تىڭ بيزنەس-ستراتەگياسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ولشەۋ ماسەلەسى Media-قۇرىلتاي اياسىندا تۇراقتى تۇردە كوتەرىلىپ وتىراتىن تاقىرىپ رەتىندە كاسىبي ورتانىڭ ۇلكەن قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ قانا قويماي, نارىق ويىنشىلارىنا بۇكىل سالاعا اسەر ەتەتىن بىرلەسكەن شەشىمدەردى قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ينتەرنەت دەگەن تەرەڭ قۇدىقتىڭ زامانىندا تەلەديداردى كىم كورەدى؟ ءداستۇرلى باق ارقىلى تاراعان اقپاراتتارعا كىم تۇگەل سەنەدى, دەگەن ستاتيستيكالار توڭىرەگىندە وربىگەن پانەلدىك وتىرىستار وتكىر پىكىرتالاستارعا مۇرىندىق بولدى. ويتكەنى بۇل جەردە ءاربىر مەديا-رەسۋرستىڭ ءوز مۇددەسى بار. 2013 جىلدان بەرى وتاندىق تەلەارنالاردىڭ رەيتينگى ءوسىپ كەلە جاتقانىنا قاراماستان, سپۋتنيكتىك تەلەارنالاردىڭ ارقاسىندا وتانداستارىمىزدىڭ 77 پايىزىنىڭ شەتەلدىك ارنالاردى قاراۋعا مۇمكىندىگى بار. وعان قوسا digital داۋىرىندە جۇرتتى وزىنە بۇرىپ اكەتىپ جاتقان الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن باسقا دا اقپارات كوزدەرى جەتكىلىكتى. سوندىقتان دا اۋديتوريا نازارىن بۇرۋ ءداستۇرلى باق ءۇشىن بۇرىنعىدان دا وزەكتى بولا تۇسكەنى اقيقات.
سونىمەن رەيتينگ جاساۋدا بىردەن ءبىر مونوپوليست ولشەگىش قۇرالى بولىپ وتىرعان TNS Central Asia باس ديرەكتورى تاتيانا ستارتسەۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, قازاقستاندىقتاردىڭ 61 پايىزى كۇن سايىن, 90 پايىزى اي سايىن تۇراقتى تۇردە تەلەديدار تاماشالايتىن كورىنەدى. 2013 جىلدان بەرى قازاقستان بويىنشا تەلەۆيزيا ءوز اۋديتورياسىنىڭ 14 پايىزىن جوعالتقان. بۇل – وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى. الايدا قۇرىلتايدا TNS Central Asia جاساپ وتىرعان رەيتينگكە كۇمان كەلتىرەتىندەر تابىلدى.
ويتكەنى بۇل ولشەمدەردى جاساۋدا قانداي تەلەباعدارلامالار تاڭدالادى؟ وسى ساۋال جۇرگىزىلەتىن ورتانى كىمدەر قۇرايدى؟ ۇيدە وتىرعان 2-3 مىڭ رەسپوندەنت بۇكىل قازاقستاندىق مەديا-نارىققا ىقپال ەتۋگە جانە باق-تىڭ قارجىلىق جاعدايىنا ارالاسۋعا قانشالىقتى قۇزىرلى, دەگەن ساۋالداردىڭ قويىلۋى زاڭدىلىق.
وسى تۇرعىدان كەلگەندە «الاش مەديا توبى» جشس باس ديرەكتورى باتىر قازىباەۆ, ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم, «Atameken Business Channel» جشس باس ديرەكتورى قانات ساحاريانوۆتاردىڭ كەلتىرگەن ۋاجدەرى وتە نانىمدى بولدى.
سوندىقتان دا وتاندىق مەديا-نارىقتا قازاق ءتىلدى-ءورىستىلدى بولىپ بولىنە بەرمەي, ناعىز جاعدايدى ساراپتايتىن بالامالى بىرنەشە ولشەگىش قۇرالى قاجەت. بىرجاقتى, الا-قۇلا جاسالىناتىن رەيتينگ مەملەكەتتىك تىلدەگى باق-تىڭ نەسىبەسىنە قيانات جاساپ وتىرعانىن جوققا شىعارۋدىڭ قاجەتى جوق. ماسەلەن, قازاقستان نارىعىنا كەلگەن كومپانيالار TNS Central Asia جاساعان رەيتينگكە ارقا سۇيەيدى.
قالاي دەسەك تە, Media-قۇرىلتاي قازاق تىلىندەگى باق-تى دامىتۋ ماسەلەسىنەن ەشقاشان اتتاپ وتكەن ەمەس. بۇل جەردە ءوز ناپاقاسىنان كوپە- كورنەۋ ايىرىلا بەرمەۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك تىلدەگى مەديا-قۇرالدارىنىڭ وزىنە دە ەتىتىرىلىك جەتپەي جاتاتىنىن قىنجىلا بايانداۋعا تۋرا كەلەدى. سەبەبى – بىرەۋ. مەملەكەت قازاق ءتىلدى باق-تى دامىتۋعا ەلەۋلى قارجى سالىپ وتىرعانىنا قاراماستان, ول ءالى دە بولسا نارىقتىڭ تالابىنا ساي قادام باسا الماي وتىر, كونتەنتتى مونەتيزاتسيالاۋ جاعى وتە باسەڭ ءجۇرىپ جاتىر. بىرقاتارى مەديا بيزنەس رەتىندە جۇمىس جاساپ وتىرعان جوق, جارناماعا بولىنەتىن ۋاقىت پەن الاڭدى ساتۋ جاعىنان ماركەتينگتىك ستراتەگياسى جوق.
ماسەلەن, Media-قۇرىلتايدىڭ تۇستەن كەيىنگى باستى جيىنى دا «مەملەكەتتىك تىلدەگى باق: ناقتىلىق پەن كەلەشەك» تاقىرىبىنا تەككە ويىسقان جوق.
– بۇرىنعىسىنشا وتكىر پىكىرتالاستار مەن ۇسىنىستار اياسىندا ءبىز مەديا-نارىقتىڭ ەڭ وزەكتى دەگەن ماسەلەلەرىنە باستى كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز, – دەيدى قازاقستان ءباسپاسوز كلۋبىنىڭ پرەزيدەنتى اسەل قاراۋىلوۆا. – وتكەن جىلدار ىشىندە Media-قۇرىلتاي اقپارات ايدىنىنداعى ەڭ ەلەۋلى وقيعالاردىڭ بىرىنە اينالىپ ۇلگەردى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – اقيقاتىندا مەديا نارىقتا بار ماسەلەلەردىڭ بەتىن اشىپ, شەشىمدەر تاۋىپ, كەلىسىمگە كەلۋ, مەديا سالاسىنىڭ اشىقتىعى مەن كاسىبي دەڭگەيىن كوتەرۋ.
سونىمەن قاتار قۇرىلتايدا باق جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىنە تالداۋ جۇرگىزۋگە ارنالعان دۇنيەجۇزى مويىنداعان تەحنولوگيا – Chartbeat سەرۆيسىن قازاقستاندا ىسكە قوسۋ اياسىندا شەبەرلىك ساباعى ءوتتى. نيۋ-يوركتەن كەلگەن Chartbeat كومانداسى قازاقستاندىق باق-تىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كوتەرۋگە ارنالعان جۇيەنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ەگجەي-تەگجەيلى تۇردە كورسەتىپ, حالىقارالىق باسىلىمداردىڭ تابىستى كەيستەرىمەن تانىستىردى.
قاتارلاس جۇرگىزىلگەن شەبەرلىك دارىسىندە Factcheck.kz كومانداسى فاكتچەكينگكە قاتىستى تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. ياعني, مەديا-ماماندار جالعان اككاۋنتتار مەن فوتوسۋرەتتەردى تانۋعا ارنالعان جاڭا قۇرالداردى, اشىق دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەۋ تەحنولوگيالارىن ۇسىندى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
