مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندا تىركەلگەن حالىقارالىق ۇيىمدار جانە شەتەلدىك ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا ەلىمىزدە قازىرگى كەزدە ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جانە ەكونوميكالىق دامۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان اۋقىمدى رەفورمالار ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتتى.
– بيىلعى جولداۋ باعىتتارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 4 ميلليارد دوللاردان استام قاراجات بولىنەتىن بولادى. بيۋدجەتتىك سالادا جۇمىس ىستەيتىن 1,3 ميلليون قىزمەتكەردىڭ جالاقىسى وسەدى. ادام كاپيتالىن دامىتىپ, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن ناقتى شارالاردى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. بىلتىر قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى 4 پايىزعا جەتىپ, الەمدىك ورتاشا كورسەتكىشتەن اسىپ ءتۇستى, – دەدى ەلباسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلىمىزگە شەتەلدەن تارتىلعان تىكەلەي ينۆەستيتسيا كولەمى 300 ميلليارد دوللارعا جەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
– حالقىمىزدىڭ باقۋاتتى ءومىر ءسۇرىپ, 2050 جىلعا قاراي وزىق دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋى – تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزگى مۇراتى. ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتى وسى ىزگى ماقساتتى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىنا توقتالىپ, وسى سالاداعى بىرقاتار جەتىستىكتى اتاپ كورسەتتى.
– جاھاندىق باستامالاردىڭ ارقاسىندا مەملەكەتىمىزدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلى ارتا ءتۇستى. قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندەگى قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرى – سونىڭ ايقىن دالەلى. جىل باسىندا ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەستەگى توراعالىعى اياسىندا «جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ: سەنىم شارالارى» اتتى تاقىرىپپەن ارنايى وتىرىس وتكىزدىك. بۇل ءىس-شارا بارىسىندا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى توراعاسىنىڭ بىرەگەي مالىمدەمەسى جاسالدى, – دەدى ەلباسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعى اياسىنداعى جوبالاردى جانە ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسىن ىسكە اسىرۋعا اتسالىسۋىنىڭ ناتيجەلەرى جونىندە ايتتى. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ جانە كولىك-ترانزيت الەۋەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارىلدى.
– استانادا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ ءبىرىنشى كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋى وتكەننەن كەيىن وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق ەداۋىر جانداندى. ايماقتاعى ەلدەردىڭ بارلىق كوشباسشىلارى قىسقا مەرزىم ىشىندە ءوزارا ساپار الماسىپ, كەزدەسۋلەر وتكىزدى. قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتەرىمىز اراسىنداعى ەكىجاقتى ساۋدا ىسىنە قاتىستى كەدەرگىلەر جويىلۋدا, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ دامۋى بۇكىل الەم قوعامداستىعى ءۇشىن ءتيىمدى ءارى ەرەكشە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن بىرگە ەلباسى اقتاۋ قالاسىندا وتكەن كاسپي ماڭى ەلدەرى ءسامميتىنىڭ ناتيجەلەرىنە توقتالىپ, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى جۇمىسىنىڭ پەرسپەكتيۆالارى جونىندە ايتتى.
– قازاقستان الەمنىڭ 184 مەملەكەتىمەن ديپلوماتيالىق بايلانىس ورناتىپ, 57 ەلشىلىگى مەن تۇراقتى وكىلدىگىن اشتى. ەلىمىزدە شەتەلدەردىڭ 98 ەلشىلىگى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدىگى بار. ءبىز سىرتقى ساياساتتا بەيبىت ءارى كوپ ۆەكتورلى باعىتتى ۇستانۋدى جالعاستىرا بەرەمىز, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ رەسەي فەدەراتسياسىمەن, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن, امەريكا قۇراما شتاتتارىمەن, ورتالىق ازيا جانە ەۋروپا وداعى ەلدەرىمەن قارىم-قاتىناستارىنىڭ دامۋىنا وڭ باعا بەردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىزدىڭ تۇركيامەن, تمد جانە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمىنىڭ ەلدەرىمەن, اراب جانە مۇسىلمان الەمى, لاتىن امەريكاسى جانە افريكا مەملەكەتتەرىمەن ەكى-جاقتى بايلانىستاردى نىعايتۋ ۇدەرىستەرىنە ەرەكشە توقتالدى.
ەلباسى ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرىنە ارنالعان سوزىندە حالىقارالىق قاتىناستارداعى شيەلەنىستەردىڭ شەگىنە جەتۋىنە بايلانىستى الاڭداۋشىلىق بىلدىرەتىنىن ايتتى.
– قازىرگى الەم «قىرعي-قاباق سوعىس» زامانىنا قاراعاندا كوپجاقتىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. سونىمەن قاتار جاڭا ەرەجەلەر ءالى دە انىقتالعان جوق, سونىڭ سالدارىنان قاتەرلەر مەن داعدارىستار كوبىنە ايقىن بولماي وتىر. وسىنداي جاعدايدا ءبىز الەمدىك اۋقىمداعى قاقتىعىستاردىڭ ۋشىعۋىنا تۇرتكى بولاتىن جاھاندىق باسەكەنىڭ كۇشەيگەنىن كورىپ وتىرمىز, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى كۇن تارتىبىندەگى جاھاندىق جانە وڭىرلىك ماسەلەلەرگە دە نازار اۋداردى.
– باستى دەرجاۆالار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ تەكەتىرەستىك سيپاتى بىرتە-بىرتە شيەلەنىستى تارقاتۋعا باعىتتالعان XX عاسىرداعى ءتيىمدى تەتىكتەردىڭ كۇيرەۋىنە اكەلە جاتىر. بۇل شىعىس-باتىس باعىتى بويىنشا قارۋلانۋدىڭ بەلەڭ الۋىنا اكەپ سوقتىراتىن اسكەري الەۋەتتىڭ شەكتەن تىس ارتۋىنا سەبەپ بولادى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ەلباسى يادرولىق دەرجاۆالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىك تانىتىپ, قارۋ-جاراقتاردى تاراتپاۋ جانە قارۋسىزدانۋ قاعيداتتارى مەن يدەيالارىنا ادالدىعىن كورسەتۋگە ءتيىس ەكەنىن ايتتى.
– ديالوگ پەن سەنىمدى قالپىنا كەلتىرۋ كەڭ اۋقىمدى يادرولىق داعدارىسقا يتەرمەلەيتىن ءتۇرلى جاعدايلاردىڭ تۋىنداۋ قاتەرىن ورشىتپەۋدىڭ بەرىك كەپىلى بولماق. مەن كوپتەگەن جىل بويى الەمدىك قوعامداستىق الدىندا بۇكىل ادامزات ءۇشىن ەڭ نەگىزگى ماسەلە رەتىندە يادرولىق قارۋ-جاراقتى تاراتپاۋ رەجىمىن كۇشەيتۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ كەلەمىن. بۇعان قازاقستاننىڭ جاھاندىق انتيادرولىق قوزعالىسقا زور ۇلەس قوسقان مەملەكەت رەتىندە مورالدىق تۇرعىدان تولىق قۇقى بار, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قارۋ-جاراقتى تاراتپاۋدىڭ جانە قارۋسىزدانۋ رەجىمدەرىن نىعايتۋدىڭ جاھاندىق ۇدەرىسىنە بارلىق مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتتەرى مەن قاراپايىم ازاماتتارى بەلسەندى اتسالىسۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى جەر بەتىندە بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق ورناتۋعا باعىتتالعان جاھاندىق انتيادرولىق قوزعالىس قۇرۋ حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتتى.
– جەر شارىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى قاقتىعىس وشاقتارىن رەتتەۋ ءۇشىن بىرلەسكەن ءارى كەشەندى شارالار قابىلداۋ قاجەت. وسىعان وراي مينسك پروتسەسىنىڭ نەگىزگى جاقتاۋشىلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قازاقستان ۋكراينا داعدارىسىنا بايلانىستى كۇردەلى جاعدايدان شىعۋ ءۇشىن نورماند فورماتىنداعى كەلىسسوزدەردىڭ جاندانعانىن قولداعان بولار ەدى, – دەدى ەلباسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ جەنەۆا جانە استانا فورماتتارى اياسىندا سيرياداعى قاقتىعىستاردى شەشۋ جونىندەگى جۇمىستاردى جالعاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ جانىنان سيريا ءىسى جونىندەگى كونستيتۋتسيالىق كوميتەت قۇرۋ تۋرالى باستاماعا قولداۋ ءبىلدىردى.
– قازاقستان مەن بۇكىل ورتالىق ازيا ءوڭىرى ءۇشىن اۋعانستانداعى احۋالدى تۇراقتاندىرۋدىڭ ماڭىزى زور. ءبىز بۇل ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان قالىپقا كەلۋىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىرمىز. اۋعانستان قوعامىندا ىشكى ديالوگ ورناتۋ جونىندەگى جۇمىستاردىڭ بارلىق فورماتىنا قولداۋ بىلدىرەمىز, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ەلباسى جان-جاقتى ديالوگتىڭ دامۋى جاۋاپكەرشىلىك پەن ۇجىمدىق ءىس-ارەكەت قاعيداتىنا سايكەس جۇرگىزىلۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى.
– ءبىز اقش, رەسەي, قىتاي جانە ەۋروپا وداعى اراسىنداعى بايلانىستاردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى عانا جەر بەتىندەگى بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتىپ, سانكتسيالار مەن ساۋدا تەكەتىرەستەرىنىڭ پروبلەمالارىن شەشە الامىز. بۇل اسا ماڭىزدى قادام الەمدىك جاڭا ءتارتىپتى قالىپتاستىرىپ, ەلدەر مەن حالىقتاردىڭ ودان ءارى بەيبىت ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن قىزمەت ەتۋى كەرەك. سىزدەر وكىلدىك ەتىپ وتىرعان ديپلوماتيالىق كورپۋس بارلىق مەملەكەتتەر مەن حالىقتاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن ىنتىماقتاستىق پەن سەنىمنىڭ جاڭا جولدارىن اشۋعا سەپتىگىن تيگىزۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى بۇگىنگى كەزدەسۋ داستۇرگە وراي جىل سوڭىنا قاراي ءوتىپ وتىرعانىن ايتىپ, ديپلوماتيالىق قىزمەتكەرلەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىن كەلە جاتقان روجدەستۆو جانە جاڭا جىل مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتادى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
