04 قاڭتار، 2012

ۇكىلى ءۇمىت

301 رەت كورسەتىلدى

ۇكىلى ءۇمىت

ءبىزدىڭ ەلدە شاحماتشىلار وتباسىنان شىعىپ، الەم چەمپيونى اتانعان ادامدار كوپ ەمەس. سو­لاردىڭ قاتارىنا دارمەن ءسادۋا­قاسوۆتى، سوڭعى كەزدەرى كورىنىپ جۇرگەن اسەل سەرىكباي، ءبيبىسارا اساۋباەۆا، دينارا سادۋاقا­سو­ۆا­نى جاتقىزۋعا بولادى. ولاردىڭ ءبارى ءبىر-ەكى رەت چەمپيون اتانعان وتانداستارىمىز. الايدا، بىزدە جانسايا ەسىمدى قارشاداي قىزدىڭ ناتيجەسىن قايتالاعان ازىرگە ەشكىم جوق.

ءبىزدىڭ ەلدە شاحماتشىلار وتباسىنان شىعىپ، الەم چەمپيونى اتانعان ادامدار كوپ ەمەس. سو­لاردىڭ قاتارىنا دارمەن ءسادۋا­قاسوۆتى، سوڭعى كەزدەرى كورىنىپ جۇرگەن اسەل سەرىكباي، ءبيبىسارا اساۋباەۆا، دينارا سادۋاقا­سو­ۆا­نى جاتقىزۋعا بولادى. ولاردىڭ ءبارى ءبىر-ەكى رەت چەمپيون اتانعان وتانداستارىمىز. الايدا، بىزدە جانسايا ەسىمدى قارشاداي قىزدىڭ ناتيجەسىن قايتالاعان ازىرگە ەشكىم جوق. يا، بالاۋسا جاس قا­زىردىڭ وزىندە سپورت شەجىرەسىنە التىن ارىپپەن جازىلاتىن اتاق­تارعا يە بولىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا، ونىڭ كوپ­تەگەن حا­لىق­­ارا­لىق تۋرنير­لەردىڭ جەڭىم­پازى، ازيا چەمپيونى اتاعىمەن قوسا، شاحماتتان جاس­وسپىرىمدەر اراسىندا ءتورت دۇركىن الەم چەمپيونى اتانعا­نىن جانكۇيەر­لەرىنىڭ ءبارى جاقسى بىلەدى.

جالپى، جانسايانىڭ ءوزى شاحماتشىلار وتباسىنان شىققان، الا تاقتاعا كىشكەنە كەزىنەن ءۇيىر بولىپ وسكەن بالا ەكەن. ونىڭ اكەسى دانيار ءاشىروۆتىڭ ءوزى دە بالا كەزىنەن شاحماتتى الابوتەن جاقسى كورىپتى. سوندىقتان بولار، ول تۇلا بويى تۇڭعىشى سانجار مەن جانسايانى كىشكەنە كە­زىنەن شاحماتقا باۋلىعان كورى­نەدى. «ءبىزدىڭ وتباسىمىز – شاحماتشىلار وتباسى. ءوزىم بۇل ويىنمەن بالا كەزىمنەن اينالىسىپ كە­لەمىن. شاحماتقا بالالارىم سان­جار مەن جانسايانى باۋلى­عا­نى­ما، قازىر سولاردىڭ ەلىمىزدىڭ نا­مىسىن قورعاپ جۇرگەنىنە جا­راتقانعا مىڭ دا ءبىر العىس ايتامىن. تۇڭعىشىم سانجاردىڭ شاح­­ماتتان اتاقتارى بار. كوپ­تەگەن جارىستارعا قاتىسىپ، جە­ڭىم­­پاز اتانعان. ال جانسايا قى­زىم­­نىڭ ءجونى تىپتەن بولەك دەسەم، ارتىق ايتقاندىق ەمەس»، – دەيدى ول.

ءيا، جانسايانىڭ اكەسى ايت­قان­داي، ونىڭ شاحماتقا قالاي كەل­گەنى، العاشقى جەڭىسى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە دەۋگە بولادى دەسەك، جانسايانىڭ شاحماتقا قىزىعۋ­شى­لىعى ەرتە ويانىپتى. اعاسى سانجارمەن بىرگە كىشكەنتاي كە­زىنەن كسرو سپورت شەبەرى تامارا گۋدوۆايانىڭ قاراماعىندا ءجۇ­رىپ، شاحماتپەن اينالىسا باس­تاعان جانسايا 6 جاسىندا 8 جاسقا دەيىنگى قىزدار اراسىندا ال­ماتىنىڭ چەمپيونى اتانسا، كە­لەسى جىلى قازاقستان چەمپيونى بولادى. جانسايانىڭ وسى جەتىس­تىگى تۋرالى اڭگىمەلەگەن اكەسى: «شىنىن ايتۋ كەرەك، ءبىز شەشەسى ەكەۋمىز قىزىمىزدان العاشىندا مۇنداي ناتيجەنى كۇتپەپ ەدىك. ول بىرنەشە تۋرنيرلەردە تەك ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ العاندا بارىپ، ونىڭ قابىلەتىنە ابدەن كوزىمىز جەتتى»، دەيدى.

سودان جانسايا 7 جاسىندا ءبىر ىرىكتەۋ تۋرنيرىندە الەمدە العاش بولىپ ءبىرىنشى رازريادتىڭ نورماسىن ورىندايدى. وسى ارادا الەمگە ايگىلى اناتولي كارپوۆ، گارري كاسپاروۆ، مايا چەبۋر­دانيد­زەلەردىڭ ءبىرىنشى رازرياد­تىڭ نورماسىن تەك 9 جاسىندا عانا ورىنداعانىن ايتا كەتسەك دەيمىز.

جانسايا الەم چەمپيوناتىن­داعى العاشقى جەتىستىگىن 2007 جىلى كورسەتتى. وسى جىلى ول تۇركيانىڭ انتاليا قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىنا قاتى­سا­دى. سول جارىستا قارسىلاس­تارىنان ءبىر جاس كىشى بولسا دا، الەم جانە ازيا چەمپيوندارىنا لايىقتى قارسىلاس بولا بىلگەن قا­زاقتىڭ قارشاداي قىزىنا كۇ­مىس مەدالعا جەتۋگە جارتى ۇپاي عانا جەتپەي قالادى. وسى كۇمىس جۇلدەنى قاناعات تۇتقان جانسايا ودان كەيىن پاۆلودار مەن الماتىدا ەل چەمپيونى اتانىپ، 2008 جىلى يراننىڭ تەھران قالا­سىندا ازيا چەمپيوناتىنىڭ باس جۇلدەسىن جەڭىپ الادى جانە ەڭ جاس ازيا چەمپيونى اتاندى. سول كەزدە ونىڭ شەبەرلىگىنە حالىق­ارالىق شەبەر نيكولاي پەر­ەگۋ­دوۆتىڭ باس باپكەرى ءتانتى بولىپ، جانسايانىڭ وتە تاماشا كومبيناتسيالى ويىن ورنەگىنە ريزاشى­لىعىن بىلدىرەدى.

سودان كەيىن ونىڭ جەڭىسكە دەگەن ىنتاسى ارتىپ، سول جىلى ۆەتنامدا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا تۇركيادا جىبەرگەن ەسە­نى قايتارۋعا تىرىسادى. بۇل ءبا­سەكەگە 72 مەملەكەت قاتىسسا، قا­زاقستان كومانداسىنان 14 شاحماتشى بارعان بولاتىن. وسى جارىس تۋرالى جانسايانىڭ اكەسى جانە جەكە باپكەرى دانيار ءاشى­روۆ قىزىنىڭ جاس مولشە­رىندەگى توبىندا 55 شاحماتشى باق سىناسقانىن، جارىس­تىڭ العاشقى كۇندەرى ولارعا وڭاي بولماعانىن ايتادى. «جانسايا ءبىرىنشى تۋردا يران شاحماتشىسىنان جەڭىلۋگە ءماجبۇر بولدى، – دەيدى ول. – دەگەنمەن، قال­عان ون تۋردىڭ بارىندە جەڭىسكە جەتتى. ءسويتىپ، مۇمكىن بولعان 11 ۇپايدىڭ 10-ىن يەلەنىپ، تۇڭعىش رەت الەم چەمپيونى اتاعىن يەلەندى. جانسايانىڭ سوڭعى پارتياسى عالامتوردا تىكەلەي ترانسلياتسيا ارقىلى كورسەتىلدى».

وسى جارىستان كەيىن ءاشىروۆ­تەر وتباسى جانسايا ەندى تەك ۇل­دارمەن شاحمات ويناۋى كەرەك دەپ شەشەدى. بۇعان، ارينە، شاحماتشى قىز قارسى بولمايدى. كەرىسىنشە، ول اكەسىنە ءوزىنىڭ كۋميرى يۋديت پولگار سياقتى بۇرىننان ەر بالالارمەن ويناۋدى جوسپارلاپ جۇرگەنىن ايتادى. ءسويتىپ، 2009 جىلى ول كەزىندە ا.كارپوۆ پەن گ.كاسپاروۆتىڭ جاتتىقتىرۋشىسى بولعان، رە­سەيدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىق­تىرۋ­شىسى، حالىقارالىق گروسسمەيستەر يۋري رازۋۆاەۆتىڭ وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىنا قاتىسا باس­تايدى. «بۇل كىسى الەمنىڭ قازىرگى ايەلدەر اراسىنداعى چەمپيونى الەكساندرا كوستەنيۋكتىڭ باپ­كەرى. سول كەزدە رازۋۆاەۆ جانسايا­نىڭ قابىلەت-قارىمى تۋرالى ايتا كەلىپ: «جانسايانىڭ الەۋەتى زور، تالانتتى قىز. ەگەر مەملەكەت 2-3 جىل قولداسا، ول ايەلدەر اراسىنداعى الەم چەمپيونى اتانۋى ابدەن مۇمكىن. ول ءۇشىن جان­سايا ۇلدارمەن ويناپ، شاح­ماتتاعى شەبەرلىگىن شىڭداۋى كەرەك»، دەگەن ەكەن. سودان بىلىكتى باپكەردىڭ سوزىنەن كەيىن قىزىم ۇلدارمەن ويناي باستادى. ءبىر جارىس ارمەنيادا ءوتتى. سوندا ول قىزدار اراسىندا ءبىرىنشى، ۇلدار اراسىندا ءۇشىنشى ورىن يەلەندى. 2009-2010 جىلدارى جانسايا ازيانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى اتان­دى. ال بىلتىر تۇركيادا تاعى ءبىر الەم چەمپيوناتىندا باس جۇلدەنى جەڭىپ الدى. بيىل پولشانىڭ كراكوۆ قالاسىندا اسەل سەرىكباي، ءبيبىسارا اساۋباەۆا سياقتى الەم چەمپيونى اتاندى. ءسويتىپ، ءۇش دۇركىن الەم چەمپيونى بولعان قارشاداي قىزىمىز ءبىر پارتيادا عانا تەڭ ويناپ، باسقالارىنىڭ بارىندە جەڭدى»، دەيدى د.ءاشىروۆ.

ال جاقىندا برازيليادا اياق­تال­­­عان الەمدىك باسەكەدە ءتور­تىن­شى مارتە جەڭىسكە جەتتى. ونىڭ بۇل جە­ڭىسىنە وراي ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ ارنايى جەدەلحات جولداپ، قۇتتىقتادى. بۇل ءبارىمىزدىڭ، ءاسى­رە­سە، جانسايانىڭ مەرەيىن تاسىتتى.

وسى تۇستا اشىروۆتەر وتباسى اتىنان جانسايانىڭ الەم چەمپيوناتتارىنا قاتىسۋىنا دەمەۋ­شى­لىك جاساپ جۇرگەن «ماڭعىس­تاۋ­مۇنايگاز» اق باسشىلىعىنا ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرگىمىز كەلەدى، – دەيدى د.ءاشىروۆ اڭگىمە ورايىندا تاعى دا.

جانسايانىڭ ەندىگى ماقساتى – الەمنىڭ ەكى رەكوردىن جاڭارتۋ. ءبى­رىنشىسى – شاحماتتان ەڭ جاس حا­لىق­ارالىق گروسسمەيستەر اتانۋ بولسا، ەكىنشىسى – ايەلدەر اراسىندا الەم چەمپيوناتىندا جەڭىسكە جەتۋ كورىنەدى. ونىڭ كوزدەگەن ماقسا­تى­نا جەتۋىنە ءبىز دە تىلەكتەسپىز.

داستان كەنجالين.

سوڭعى جاڭالىقتار

«شىڭىراۋ» شىڭعا شىقسىن

ونەر • بۇگىن، 00:18

تىڭ تاسىلدەردىڭ ءتيىمدى تۇسى كوپ

مەديتسينا • بۇگىن، 00:14

پاسپورت

رۋحانيات • كەشە

جەكە پەسا جازۋعا لايىق

رۋحانيات • كەشە

انا مەيىرىمى

قوعام • كەشە

دوللار ارزاندادى

قارجى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار