تاربيە • 07 قاراشا، 2018

مىڭ شاقىرىمدىق جول العاشقى قادامنان باستالادى

510 رەت كورسەتىلدى

...نەبارى بەس جاسار مەي­رام­بەكتىڭ سول ءبىر كۇنگى كور­گەن قيانات-قيامەتى، كۇش­تىنىڭ ءال­سىزدىڭ الدىنداعى الىم­جەت­تىگى – ونىڭ قۇي­تاقان­داي جۇ­رەگىنە عانا ەمەس، بۇكىل ومى­رىنە سىلكىنىس، كەۋ­دەسىنە جا­نارتاۋدىڭ جىلت ەتكەن شوعىن تاستاعانىن ول كەزدە بىلە قويماعان شىعار...

وندا ولار الاتاۋدىڭ باۋ­رايى، ۇشقوڭىردىڭ ەتەگىنە كولبەي ورنالاسقان شامالعان اۋىلىندا تۇراتىن. ءبۇبىش اپا مەيرامبەگى ەكى جاسقا تول­عاندا ارقا سۇيەر وتاعا­سى­­نان ايىرىلىپ، ارتىندا ۇيەل­مەلى-سۇيەلمەلى ءۇش ۇلى­مەن اڭىراپ قالادى. شامال­عاننان كۇنكورىس قامىمەن ال­ماتى وبلىسى، جامبىل اۋدانى، ۇڭگىرتاس سوۆحوزىنىڭ اقدالا بولىمشەسىنە كوشىپ كەل­گەنىمەن، جەسىرلىكتىڭ، جە­تىم­دىكتىڭ قيىندىعى بۇل وتباسىن اينالىپ وتە قويمايدى. شيەتتەي بالا-شاعا ەكەن، جوق­­­شىلىق كورىپ وتىر عوي دەپ، قول ۇشىن بەرگەندەر دە، جە­سىر، جەتىمەكتەر دەپ مەن­سىن­بەي، مۇرىن ءشۇيىرىپ قىر كور­سەتكەندەر دە بولدى-اۋ. 

مال باققان ادام بىلەدى، قوي­دى كوكتەمدە قىرىققاننان كەيىن كۇپكىگە تۇسىرەدى. سودان اۋىلداعى بار مالدى كۇپكىگە اي­داۋدى بۇبىشكە تاپسىرادى. ول كۇپكىڭىز اۋىلدان ون بەس شاقىرىمداي. الىمجەتتىك ەمەس پە، نەبارى بەس-اق قويى بو­لا تۇرا، ارقايسىسىندا ەلۋ شاق­تىداي قويى بار اۋىلداس­تارى بەس ءجۇز باسقا جۋىق ءبىر وتار قويدى الدىنا سال­­سىن. تەك جانى اشىعان كور­­شىسى عانا كوتەرەم ەسەگىن بەرەدى. قايتسىن، بالالارى قويدى جاياۋ جالپىلاپ ايداپ اپارعانى ءوز الدىنا، قيىن­دىقتىڭ كوكەسىن سودان كەيىن كورسىن. اناسى ەسەكپەن ءبىر جاعىندا جۇرگەنىمەن، جان-جاققا جامىراعان قويدى جيناپ، ايداۋدا مەيرامبەكتىڭ ەسى كەتەدى. كەتپەي قايتسىن، كۇن­­نىڭ ىستىعى، ءشول قىس­قا­­نى بار، ءبىر كۇندە وتىز شا­قىرىمداي ءجۇرۋ بەس جاسار با­لانىڭ سىلەسىن قاتىرادى. زورىققانى سونشا، ۇيگە كە­لە­سىمەن ىستىعى كوتەرىلىپ، ەسى­­­نەن تانىپ قۇلاپ تۇسەدى... 

ايتا بەرسەڭ مۇنداي قيىن جاع­دايلار ولاردىڭ باسىنان كوپتەپ وتكەن. جولبارىس ءوز جاراسىن ءوزى جالاپ جازاتىنى سياقتى بايعۇس انا تاعدىرىنا نالىپ، مومىندىعىنان تەپە­رىش-قاقپايلار كورىپ، شەر شە­مەن كوكىرەگى ۋداي اشىعان شاعىندا، پىسىلداپ ۇيىقتاپ جاتقان ق ۇلىنشاقتارىنا قا­راپ، «وسى التىندارىم امان بول­سا، ءالى-اق ەرجەتىپ، ءبىز دە ادام قاتارىنا قوسىلارمىز» دە­گەن ءۇمىت وتىنا جىلىناتىن. 

مەيرامبەك ون جىلدىقتى ين­­تەرناتتا جاتىپ، وقىپ ءبى­تىردى. وندا دا ۇيگە كەلسە كي­­­نوعا بارىپ، لاڭگى تەۋىپ، ۆە­لو­سيپەد ءمىنىپ، اكەسى شاشى­نان سيپاپ، ماڭدايىنان يىس­كەيتىندەي، بولماسا باسقا با­لا­لار سياقتى «پاپالاپ» ەركەلەيتىندەي جاعداي بول­عان جوق. بۋىنى بەكىپ، توپشىسى قاتايعان شاعىندا مەي­رامبەك ءوز تاعدىرى تەك­ ءوزى­نىڭ قولىندا ەكەنىن تۇ­سى­نە­دى. تۇلپارلىعى تاي كەزىنەن بىلىنگەن بالا كۇشپەن قۋاتتى قاي­سارلىعىنان الادى. ەن­دى تەك بىلىممەن دوستاسۋ قاجەت­تىگىن ءتاستۇيىن تۇيسىنەدى. مەك­­تەپ­­تى بىتىرگەن سوڭ تەك اۋ­لەت­تەگى، اۋىلداعى ەمەس، قو­عام­داعى ادىلەتسىزدىككە، وزبىر­لىققا قارسى شىعاتىن، سونى ءادىل شەشەتىن قىزمەتتە بولسام دەپ ارمانداپ، زاڭگەرلىك ماماندىققا ءتۇسۋدى ماقسات ەتىپ قويادى. ول ءۇشىن سەنەتىن «كو­كەسى»، «اقشاسى» جوق، تەك مەك­تەپتى التىن مەدالعا ءبى­تىرۋ. 

«جاي مۇعالىم حابارلايدى، جاقسى مۇعالىم كورسەتەدى، ۇلى مۇعالىم شابىتتاندىرا­دى»، دەگەن قاعىلەز، زەرەك با­­­­لا­نىڭ بولاشاعىنان ءۇمىت كۇت­كەن سول كەزدەگى ۇڭگىرتاس مەك­تەپ-ينتەرناتىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى جالعاسباي اعايى با­­لانىڭ بەتىن قاقپاي، قايتا قا­ناتتاندىرىپ وتىردى. با­لاڭ جىگىت دەگەنىنە جەتىپ، مەك­تەپتى التىن مەدالعا بى­تىر­گەنمەن، الدىنان تاعى دا ادىلەتسىزدىك شىقسىن. قازمۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە تاپ­سىرعانىمەن، ءبىر ساباقتان ءتورت قويىپ، كونكۋرستان وت­­پەي­دى. وزىنەن تومەن با­عا العان ۇمىتكەرلەردىڭ جو­لى بولعانىن كورگەندەگى ال­قىمعا تىعىلعان وكسىگىن ايت­پاڭىز. بىراق، وزىنە سەنىمدى جىگىت تاۋى شاعىلعانمەن، ال­عا ۇمتىلىپ اۋىلداعى پلەم­زاۋىت­قا جۇمىسشى بولىپ كىرەدى. اسكەردەن كەلگەن سوڭ تال­­دىقورعانداعى زاڭ تەحنيكۋمىن قىزىل ديپلومعا بى­تىرسە دە، العان بەتىنەن قايت­پاي­تىن قايسار جىگىت ارمانىنا ساتقىندىق جاساماي، تەك بە­­سىنشى رەت بارعاندا قازمۋ-دىڭ­ زاڭ فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇ­سەدى. 

– ومىردە قيىنشىلىق كو­رىپ، جالعىز شەشەمىزدىڭ ەتەگى­نەن ۇستادىق، – دەپ اناسىن ەس­كە الادى بۇگىندە الپىستى ال­قىمداعان جىگىت اعا­سى. – بىز­دە تەك «اكەمىزدەن جاس­­تاي قال­سا دا، كۇيەۋگە شىق­پاي بارلىق ءومىرىن بالالارىنا ارناعان انا­مىزدىڭ ايت­قان ءسوزىن، بەرگەن تاربيەسىن اقتايىق» دەگەن وي بولدى. انانىڭ مەيىرىمى ول­­شەۋ­گە كەلگەن بە. الەمنىڭ جا­رى­عىن سىيلاعان اناسىنا دەگەن قۇرمەتى، ماحابباتى مەي­رام­بەكتە ءبىر ءسات ۇزىلگەن ەمەس. ءبىر وكىنىشى، اتتەگەن-ايى – ومىر­­دەن ەرتەرەك كەتكەنى. 

مەيرامبەك زاڭگەرلىك ەڭ­بەك جولىن الماتى وبلىسى قاس­كەلەڭ اۋداندىق حالىق سوتىندا سوت ورىنداۋشىسىنان باستاپ، وندا ون جىل ىستەيدى. 1994 جىلى الماتى كولىك پرو­كۋراتۋراسىندا ستاجەردەن باس­تاپ، باس پروكۋراتۋرا­دا، ادىلەت مينيسترلىگىندە، سوت سالاسىندا دا ءارتۇرلى دەڭگەي­دەگى قىزمەتتەر اتقارادى. بۇ­گىندە الماتى وبلىسى سو­تى­­­نىڭ توراعاسى. «مىڭ شا­قى­رىمدىق جول – العاشقى قادامنان باستالادى» دەيدى قىتاي ويشىلى لاو تسزى. مەي­رامبەك وسى ءوز بيىگىنە قا­­دام­داپ، ءاربىر سالانىڭ بار­لىق باسپالداعىنان ءوتىپ جەتتى. ويتكەنى، ونى ءومىر­دىڭ ىزعارلى قارا سۋىعى قا­تايتتى. ول كەز كەلگەن جەڭىس قيىندىقسىز كەلمەيتىنىن ءتۇيسىندى. «جە­تەك­­تەپ سالعان تازى تۇلكى ال­ماس». ءوز ءبىلىمى، تالپىنىسى مەن تالانتى، ىنتا-جىگەرى، قاي­سارلىعى، جانكەشتى ەڭبەگى ونى تورگە شىعاردى. دۇنيەدە سات­پايتىن ءبىر نارسە بولسا، ول – ما­ماندىق، وعان ادالدىق ەكە­نىن ءبىلدى. 

قاي زاماندا دا بي بولۋ، بيلىك ايتۋ وڭاي بولماعان. ەگەر «بۇگىنگى سۋديا قانداي باس­­تى قاسيەتتەرىمەن ەرەك­شەلەنۋى كەرەك، ۇلگىلى سوت قان­­­­داي بولۋى كەرەك» دەگەن ساۋال قويار بولساق، ءبىر مەي­رامبەكتىڭ بويىنداعى بول­مىس-بىتىمىنەن، كۇندەلىكتى ءوزىن ءوزى دامىتىپ وتىراتىن دايىندىعىنان، ءبىلىم-بى­لىك­تىلىگىنەن بەكەمدەپ جاۋاپ تا­­­­باسىز. ارينە ۇلگىلى سوت – ۇل­­­گىلى سۋديادان شىعادى. ول­ قاي ۋاقىتتا ۇلگىلى بولادى،­ ونىڭ شەشىمدەرى زاڭنىڭ تالاپتارىنا ساي بولعاندا، ۇكىمدەرى بۇزىلماعاندا. سون­داي-اق سۋديانىڭ جەكە با­سىنىڭ قاسيەتىنە، وي ورىسىنە دە كوپ بايلانىستى. ومىردە كو­رىپ جۇرگەنىمىزدەي، ءتۇرلى دارەجەدەگى سۋديالار بار. شە­­شىمدى جاۋ شاپقانداي سۋدى­راتىپ وقىپ شىعاتىندار دا كەزدەسىپ قالادى. ال ما­كەڭ بولسا ءار ءىستىڭ بايانى­نا،­­ شەشىمىنە قاراي ءوز مى­نەز­-قۇلقىن رەتتەپ وتىرا­دى. ويتكەنى شىندىق – كوپ،­ اقيقات – جالعىز. اسىرە­سە ال­دىندا باسكەسەر، قاتى­گەز جا­ۋىزدى، لاڭكەستى كورگەن­دە سەسىمەن، ايبارىمەن تۇي­عىن­داي ءتۇيىلىپ، ساستىرادى. دەمەك، تورەلىك ايتىپ، ادام تاعدىرىن، ءومىرىن شەشىپ وتىر­عان قازىنىڭ، ءبيدىڭ ءوزىنىڭ دە جۇرسە – ءجۇرىسى، سويلەسە – ءسوزى مىعىم بولعانى ابزال. بىردە الاتاۋىنا تارتقان مىنەزىنە سا­لادى. كەيدە ەشكىم كوتەرە بەر­مەيتىن كەسەك مىنەزىمەن تۋرا تارتىپ، تۋرا سويلەپ، بىر­دە قاتتى، بىردە جۇمساق اي­تاتىنى بار. 

ون جىلدان استام سوتقا تورەلىك جاساعان باسشىنىڭ قارىم-قابىلەتىنىڭ بەدەرلەنە تۇ­سەتىن تۇسى – ونىڭ ۇتقىرلى ۇيىم­داستىرۋشىلىعىندا. جۇ­­مىسقا كىرىسكەندە جا­پى­­رىپ ىستەيتىن ەرەن قايراتتى­لى­­عى،­ سۇڭ­عىلالىعى – قىزمەت­كەر­لە­رىنىڭ قايسىسىنىڭ قو­لى­نان قانداي ءىس كەلەتىنىن، دايىن­دىعىن، ىزدەنگىشتىگىن، ادام­گەرشىلىگىنىڭ قاي دەڭ­گەيدە ەكەندىگىن ىشكى بارومە­ترى­مەن سەزىنىپ وتىرۋعا كومەك­تەسەدى.

ەڭ باستىسى – مەكتەپتى قا­­زاقشا بىتىرسە دە، ەكى تىلگە بىر­دەي جورعالىعى. قاي تىل­گە سالساڭ دا ۇرشىقتىڭ ءجى­بىن تار­قاتقانداي. ال شەشەن­دىگى ءوز الدىنا. ماقالداپ، تا­­ۋىپ سويلەيتىن اۋزى دۋالى، ءسوزى ءۋالى شەشەن بي­لەر­ مەيرامبەكتەي-اق بول­عان شىعار. «وقىماسا – وي توقىرايدى» دەگەن،­ كىتاپ­تى ومىرلىك سەرىگى ەت­كەنى – وزى­نە قازىنانى، جان­ ازى­عىن كى­­­تاپ­­تان تابادى،­ اقىل­دىڭ كە­نىن سودان ىزدەيدى. سون­دىق­تان دا شىعار، سوزگە دەگەن قۇرمەتى جوعارى، اسى­رەسە ساۋ­لەلى سوزگە. سونى اس­پەت­تەپ­ جيناپ، اسپەتتەپ جەت­كىزەدى. ول جاعىنان رۋحاني­ باي ادام. وعان قوسا فە­مي­­دانىڭ تارلانى، زاڭ عى­لىم­­دارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور م.تايمەردەنوۆتىڭ سا­راپتامالىق وي-تولعامدارى جانە پراكتيكالىق تاجىري­بە­سىنىڭ ءۇش عىلىمي كىتا­بىندا ايقىن كورىنىس تابۋى، مەدياتسيالىق بيلەر­ سو­تى كونتسەپتسيالىق زەرت­تە­­مە­­لەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋ­شىلاردىڭ ءبىرى بولۋى، سون­داي-اق سوت تورەلىگىنىڭ كو­كەيكەستى تاقىرىبىنا جۇز­دەگەن عىلىمي ماقالاسى، ۇس­­­­­تاز­دىققا دا ۋاقىت تاۋىپ، تال­­­دىقورعانداعى جەتىسۋ مەم­­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىندە ءدارىس وقۋى – بۇگىنگى جاڭاشىل، ساۋاتتى زا­ماناۋي سۋديانىڭ بولمىسىن اشا تۇسەدى. 

3-دارەجەلى مەملەكەتتىك ادى­لەت كەڭەسشىسى، ومىرلىك ۇس­­­تا­زى بولات سەمبين اعا­مىز­دىڭ: «مەيرامبەك سا­ۋات­­تى زاڭگەر عانا ەمەس، حا­لىق­­ارالىق دارەجەدەگى سوت جۇ­يە­­سىن قۇرۋداعى، ءوزىنىڭ پى­كىرى بار بىلىكتى قوعام قاي­رات­كەرى. ومىرگە دەگەن تالپىنىسى، ەرىن­بەي ەڭبەكتەنۋى عىلىمدا دا جاڭالىقتار اشۋعا مۇم­كىندىك بەردى. بۇعان ءوزىم كۋا بول­­عان دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاعاندا وتاندىق، ەۋرو­پالىق عالىم­داردىڭ ايت­قان پىكىرلەرى تو­لىق دالەل»، دەۋى كوپ جايت­تى اڭ­عارتسا كەرەك. 

ۇزاق جىلدار وسى سالا­دا قىزمەتتە بولعانداعى تاع­دىر­دىڭ تارتقان سىيى شىعار، جاق­­سى ادامدارعا كەزىكتى. ء«وز ويى، ءوز پىكىرى بار بالا ەكەن، مىنادان بىردەڭە شىعادى» دەپ ءىلىپ العان اعالارىنىڭ جاقسىلىعىن، جارىعىن كوپ كوردى. بۇگىندە دوس-اعالارى بولات سەمبين، وڭلاسىن جۇ­ما­بەكوۆ، مارات نۇربەكوۆ، بەك­تاس بەكنازاروۆ، قايرات ءمامي، يگور روگوۆ، گەورگي كيم ەسىمىن قۇرمەتپەن اتاسا، «اعاسى باردىڭ جاعاسى بار» دەگەن، ءوزىنىڭ اعالىق تار­بيەسىن، قامقورلىعىن كور­سەتىپ، قاناتىنىڭ استىنا العان بولات ءابىش ۇلىنا، پەتر پروكوۆەۆيچكە اسقان ىقى­لاسىن ءبىلدىرىپ، سولارعا ءبىر راحمەتىن جەتكىزۋدى ازامات­تىق، باۋىرلىق پارىزى سانايدى. 

بۇگىندە مەيرامبەك ءوز­ وتبا­سىنىڭ عانا ەمەس، تاي­مەردە­نوۆتەر اۋلەتىنىڭ وق وت­­پەس قورعانى، جەل وتپەس ور­­مانى. ۇلكەن باۋىرلارى سە­رىك پەن مارقۇم قايراتتىڭ جار جاعىنا پانا، كۇن جاعىنا سايا بولدى. 35 جىل بىرگە قول ۇستاسىپ كەلە جاتقان قۇداي قوس­قان قوساعى كۇلاشى وسى اۋ­لەتكە التىن بوساعا بولىپ بەكىپ، باعىن دا، ساعىن دا­ كوتەرە ءبىلدى. كورىكتى قىز، ماقتان تۇتار ءۇش ۇل اكەلدى. اناسىنان كەيىنگى ەڭ جاقىن ادامى، تىلەۋلەسى، تىلەۋقورى بولا ءبىلىپ، اتقا مىنگەن ازا­ماتىنىڭ ابىرويىن، پاراساتىن بيىكتەتۋگە كۇش سالدى. 

سۋديا بولۋ بار دا، سۋديا بولىپ قالۋ بار. وتىز جىلعا جۋىق ءومىرىن وسى سالاعا ارناپ، ىرگەلى تاجىريبە جيناقتاپ، ونى عىلىممەن ۇشتاستىرىپ، ءوز­ ماماندىعىنىڭ بيىگىنە شىققان بولمىسى بولەك بولات مىنەزدى جان بۇگىندە اقىرىن ءجۇ­رىپ، انىق باسادى. ونىڭ كوپ جىلعى ادىلەت، سوت جانە قۇ­قىق قورعاۋ جۇيەسىندەگى قاجىرلى ەڭبەگى «پاراسات» وردەنىمەن، «قۇرمەتتى سۋديا» اتاعىمەن، كوپتەگەن مەدالدارمەن اتاپ ءوتىلدى. قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى قازاق زاڭگەرلەرىنىڭ، بي-سۋ­ديا­­­لارىنىڭ ىشىندەگى تەگەۋ­رىندى، تۇعىرلى تۇلعا­سىنا، نى­­سانالى جۇيرىگىنە اينالعان بۇ­گىنگى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز مەيرامبەك تايمەردەنوۆ ءومىر­ مەكتەبىن دە، زاڭدى دا ءالى وقىپ، توقىپ كەلەدى... 

گۇلزەينەپ سادىرقىزى،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

سىردىڭ سۋى تومەندەپ بارادى

ايماقتار • بۇگىن، 17:27

دوللار ارزاندادى

قارجى • بۇگىن، 16:56

الماتى ماڭىندا جەر سىلكىندى

ايماقتار • بۇگىن، 16:38

قازاقستاندا ەت قىمباتتادى

قوعام • بۇگىن، 15:10

ەلىمىزدە كيىك سانى كوبەيىپ كەلەدى

قازاقستان • بۇگىن، 14:41

ۇقساس جاڭالىقتار