بيزنەس فورۋمىنا ەكى ەلدىڭ ىسكەرلىك ورتاسىنىڭ بارلىعى 120-عا جۋىق وكىلى قاتىستى. شارانىڭ باستى ماقساتى — جاڭا ىسكەرلىك سەرىكتەستەردى ىزدەۋگە سەپتىگىن تيگىزۋ, ەستونيالىق بيزنەس وكىلدەرىن قازاقستانداعى ينۆەستيتسيالىق احۋال تۋرالى, ەلىمىز ينۆەستورلارعا ۇسىنۋعا ءازىر جەڭىلدىكتەر مەن ارتىقشىلىقتاردان حاباردار ەتۋ.
فورۋم بارىسىندا قازاقستان مەن ەستونيانىڭ ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ ودان ارعى باعىتتارى تالقىلاندى. قاتىسۋشىلار دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن, تاجىريبەنى ەنگىزۋ جانە ەكى ەل اراسىندا الماسۋدى تالقىلادى. اتاپ ايتقاندا, ينۆەستيتسيالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ اسا ماڭىزدى سالالارى قارالدى, بۇل سەكتورلاردا ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىندا تسيفرلاندىرۋعا كوشۋ جانە اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەنى ەنگىزۋ بويىنشا كۇش-جىگەردى بەلسەندىرۋ قاجەت.
بيزنەس فورۋمىن اشقان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ب. ساعىنتاەۆ ەستونيا رەسپۋبليكاسى قازاقستاننىڭ سولتۇستىك ەۋروپاداعى ماڭىزدى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان ەستونيامەن ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق بايلانىستاردى ارتتىرۋعا مۇددەلى. اتاپ ايتقاندا, ترانزيتتىك كولىك, ەكولوگيالىق جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى سالاسىندا, سونىمەن قاتار اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىندا. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار تۇرعىسىنان تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا ەستونياعا قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ا. جۇماعاليەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن قازاقستاندىق دەلەگاتسيا باردى. وقۋ باعدارلاماسىن وتكىزۋدىڭ ماقساتى — ە-باسقارۋدىڭ باستى باعىتتارى سالاسىنداعى ەستونيا تاجىريبەسىمەن جانە پراكتيكاسىمەن تانىسۋ.
8–12 قازاندا ەستونيانىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋدا اقپاراتتىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ جانە حالىققا ەلەكتروندى قىزمەتتەر كورسەتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتىمەن تانىسۋ ءۇشىن 43 قازاقستاندىق مامان تاللينگە ساپار شەكتى.
بۇگىندە قازاقستان ينۆەستيتسيالىق احۋالى بولجامدى ءارى قولايلى, ساۋدا ساياساتىن حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىنا ساي جۇزەگە اسىراتىن مەملەكەتكە اينالعان. سالىق جۇكتەمەسى وڭتايلاندىرىلعان, جەڭىلدىكتەر پىسىقتالعان. مەملەكەتتىك-جەكەشەلىك ارىپتەستىك سالاسىندا جوبالاردى جوسپارلاۋ راسىمدەرى جەڭىلدەتىلگەن. كوشى-قون جانە ەڭبەك زاڭناماسى جاقسارتىلدى, شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ ءراسىمى جەڭىلدەتىلدى.
قازاقستاندا سان الۋان سالاعا باعىتتالعان, ءتۇرلى ارتىقشىلىقتارعا يە 11 ارنايى ەكونوميكالىق ايماق پەن 22 يندۋستريالىق ايماق بار.
ب. ساعىنتاەۆ جاقىندا جاريالانعان «Doing Business–2019» رەيتينگىنىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, قازاقستان العاش رەت 30-دىققا ەنگەنىن حابارلادى. ەلىمىز ءبىر جىل ىشىندە بىردەن 8 پوزيتسياعا كوتەرىلىپ, وندا 28-ورىندى يەلەندى. بۇل اتالعان رەيتينگ جۇرگىزىلە باستاعان ساتتەن باستاپ تاۋەلسىزدىك جىلدارى قول جەتكىزگەن ەڭ بيىك جەتىستىگىمىز. بۇل پوزيتسيانى ودان ءارى جاقسارتۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر.
بۇگىندە قازاقستان ينۆەستيتسيالىق احۋالى جاعىنان ورتالىق ازيادا ءبىرىنشى ورىنعا يە, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ينۆەستيتسيالارىنىڭ 70%-دان استامى قازاقستاننىڭ ۇلەسىندە. تەك سوڭعى 10 جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزگە $250 ملرد جۋىق تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار تارتىلعان. قازاقستان ۇكىمەتى ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورلارىنا, اسىرەسە, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ دامۋىنا جانە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتقا ينۆەستيتسيالاردىڭ سالىنۋىن قۇپتايدى. بۇدان وزگە, قر ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ ەلەمەنتتەرىن — 3D-پرينتينگتى, ونلاين-ساۋدانى, ءموبيلدى بانكينگتى, تسيفرلىق سەرۆيستەردى, اۆتوماتتاندىرۋدى, روبوتتاندىرۋدى, جاساندى زەردە مەن «اۋقىمدى دەرەكتەرمەن» الماسۋدى ەنگىزۋدى كوزدەيدى.
ەرتەڭ قازاقستاندا Astana نub حالىقارالىق ات-ستارتاپتار ورتالىعىنىڭ جۇمىسى باستالادى. وندا بيزنەستى ىلگەرىلەتۋگە قاجەتتى بارلىق مۇمكىندىكتەر مەن ارتىقشىلىقتار جاسالعان. Astana Hub-تىڭ شەتەلدىك قاتىسۋشىلارى ءۇشىن ۆيزا جانە ەڭبەك رەجيمدەرى زاڭناما تۇرعىسىنان جەڭىلدەتىلگەن. بۇگىندە تەحنوپارك رەزيدەنتتەرى ءۇشىن سالىق سالۋدى وڭايلاتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ستارتاپ-حاب اۋماعىندا جۇمىس ىستەۋگە ءازىر بارشا جان تىركەلە الادى. قولايلى ءومىر سۇرۋگە ارنالعان ءتيىستى جاعدايلار جاسالادى. Astana Hub تەحنولوگيالىق باستامالاردى ىلگەرىلەتۋدىڭ ايماقتىق يننوۆاتسيالىق ورتالىعىنا اينالادى دەپ كوزدەلىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, پرەمەر-مينيستر فورۋم قاتىسۋشىلارىنا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ جۇمىسى تۋرالى ايتىپ, ەستونيالىق كومپانيالاردى بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە, ونىڭ ىشىندە جەكەشەلەندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى تولقىنى اياسىندا ءوزارا ءىس-قيمىل ورناتۋعا شاقىردى.
ءوز كەزەگىندە ەستونيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى يۋري راتاس ەكىجاقتى كەزدەسۋ اياسىندا ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ءتۇرلى اسپەكتىلەرى قارالعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل — تسيفرلاندىرۋ, ءبىلىم بەرۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا قاتىستى ماسەلەلەر.
ء«بىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. اتالعان الەۋەتتى بولاشاقتا دا پايدالانا الامىز دەگەن سەنىمدەمىن. قازاقستان – 18 ملن ادامنان تۇراتىن حالقى بار, مۇناي كەن ورىندارىنا باي, ماڭىزدى ساۋدا بايلانىستارى بار ۇلكەن ەل. ەستونيا – 1,3 ملن ادام حالقى بار شاعىن مەملەكەت. ورماندى ولكە جانە Hi-Tech سەكتورى مىقتى دامىعان. دەگەنمەن, بۇل ايىرماشىلىقتارعا قاراماستان, ءبىزدىڭ ورتاق مۇددەلەرىمىز باسىم. بىزدە كوپتەگەن سالالاردا ەكىجاقتى ەكونوميكالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى كەڭەيتۋ مۇمكىندىكتەرى بار. بۇل – ات, كولىك, لوگيستيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ەكولوگيالىق تەحنولوگيالار, سونداي-اق, قالدىقتاردى باسقارۋ سالاسى. اتالعان ءتىزىم ۋاقىت وتكەن سايىن تەك كەڭەيە بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن», — دەدى ەستونيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى.
سونىمەن قاتار, يۋ. راتاس Astana Hub جۇمىسىنىڭ پەرسپەكتيۆالىق مۇمكىندىكتەرىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان ۇكىمەتىنىنىڭ جەكە سەكتورمەن زاماناۋي ەكونوميكالىق مودەل ارقىلى بارىنشا سارالانعان تۇردە, بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە دەگەن زور قۇلشىنىسىن بايقادىم. بۇل باعىتتا ۇنەمى قولداۋ كورسەتۋ قاجەت. ەستونيا ەكونوميكاسىندا دا ەڭبەك كوپ جۇمسالاتىن يندۋستريادان كاپيتالدى قاجەت ەتەتىن يندۋسترياعا تۇرلەنۋ پروتسەسى ءجۇرىپ جاتىر. جىلدام تەحنولوگيالىق وزگەرىستەر مەن جاھاندانۋدىڭ كەڭەيۋىمەن ءبىز جاھاندىق نارىقتاعى باسەكەگە قابىلەتتىلىككە بەيىمدەلۋىمىز كەرەك. ەستونيانىڭ كومپانيالارى قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىققا اسا مۇددەلى», — دەدى ەستونيا پرەمەر-ءمينيسترى.
شارا بارىسىندا «قازاقينۆەست» ۇك اق وكىلدەرى قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالارىمەن تانىستىردى. ءوز كەزەگىندە ەnterprise Estonia ينۆەستيتسيالىق اگەنتتىگى ەستونيا تاراپىنىڭ جوبالارىن ۇسىندى. بيزنەس-فورۋم قورىتىندىسى بويىنشا ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلدى.
ەستونيا رەسپۋبليكاسى — قازاقستاننىڭ سولتۇستىك ەۋروپاداعى ماڭىزدى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. 2018 جىلدىڭ سەگىز ايىندا قازاقستان مەن ەستونيا اراسىنداعى تاۋار اينالىمى $21,8 ملن قۇرادى. قازاقستاندا ەستونيالىق كاپيتالى بار 70 استام بىرلەسكەن كاسىپورىن تىركەلگەن.
ءوزارا تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قازاقستان مەن ەستونيا ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋعا نيەتتى, سونىمەن قاتار ترانزيتتىك كولىك, ەكولوگيالىق جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى, سۋ ۇنەمدەۋ سالاسىندا, سونداي-اق ەستونيا ەۋروپالىق وداقتا جوعارى پوزيتسياعا يە بولىپ وتىرعان ات-تەحنولوگيالار سالاسىندا ءوزارا ءىس-قيمىلدى بەلسەندىرمەك. قازىر قازاقستان ەستونياعا: مۇناي مايلارى مەن بيتۋمينوز ماتەريالداردان الىنعان مايلاردى (شيكى مۇنايدان باسقا), مىس, رافينادتالعان جانە مىس قورىتپالاردى, وڭدەلمەگەن اليۋميني, جارىقديودتى لامپالاردى, تەمىر مەن بولاتتان جاسالعان بۇيىمداردى, سونىمەن قاتار زىعىر مايى, بادام, بالعىن قاۋىندار جانە ت.ب. سياقتى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ەكسپورتتايدى.
