الماتىدا اعىمداعى جىلدان باستاپ وسى ماقساتتى كوزدەگەن «بەلسەندى ۇزاق ءومىر» جول كارتاسى ىسكە قوسىلعانى كوپشىلىككە ايان. از ۋاقىت ىشىندە اتالعان باعدارلاما اياسىندا اتقارىلعان شارۋالار لەگى از ەمەس. سونىڭ بىرەگەيى قالادا جوبا شەڭبەرىندە دۇنيەگە كەلگەن «ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتالىعى».
رەسمي مالىمەت بويىنشا بۇگىندە الىپ شاھار الماتىدا 222 مىڭ زەينەتكەر بار. بۇل جالپى قالا حالقىنىڭ 12,5 پايىزىن قۇرايدى. ولاردىڭ 57 مىڭنان استامى 75 جاستان اسقاندار. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا 160 ميلليون تەڭگە قارجى بولىنسە, سونىڭ 26 ميلليونى ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ورتالىقتىڭ جۇمىسىن جۇيەلى جۇرگىزۋگە باعىتتالعان. اتالعان جول كارتاسى ەگدە جانداردى بەلسەندى ومىرگە تارتۋعا, ولاردىڭ الەۋەتىن پايدالانا وتىرىپ ۇرپاقتار ۇندەستىگىن قالىپتاستىرۋعا نەگىزدەلگەن. جىل باسىندا وتكەن قوعامدىق كەڭەستىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەگاپوليس باسشىسى: ء«بىزدىڭ قارتتارىمىز دا وزدەرىنىڭ تىڭ ءارى قامقورلىقتا ەكەندىگىن سەزىنۋگە ءتيىس. سوندىقتان بيىلعى جىلدى ءبىز الماتىدا اعا ۇرپاققا قولداۋ كورسەتۋ اياسىندا وتكىزەمىز» دەگەن بولاتىن. جول كارتاسى اياسىندا زەينەتكەرلەردى قالانىڭ بەلسەندى ومىرىنە تارتۋ ءۇشىن بيىل الماتىدا 100-دەن استام مادەني-سپورتتىق, ينتەللەكتۋالدى شارالار ءوتتى. اسىرەسە, زەينەتكەرلەر اراسىندا الەۋمەتتىك ءتۋريزمدى دامىتۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلىپ وتىر. وسى ماقساتتا قالالىق جانە تاۋلى باعىتتار, ەكوتۋريزم ايماقتارى, توپتىق سەرۋەندەر, تۋريستىك نىسانداردى جاياۋ ارالاۋ, تۋريزم بويىنشا شەبەرلىك ساباقتارى ۇزدىكسىز ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. ورتاشا ەسەپپەن ءار اۋداننان ءجۇز زەينەتكەردى اقىلى سپورت زالدارى مەن بي ستۋديالارىنا تەگىن اپاراتىن الەۋمەتتىك جوبا ازىرلەنگەن. جىل سايىن 4 مىڭ زەينەتكەرگە شيپاجايعا جولداما بەرىلسە, 17 مىڭ زەينەتكەرگە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلەدى جانە ولاردىڭ 75 پايىزى قوعامدىق كولىكتەرمەن تەگىن قاتىنايدى. جوسپار بويىنشا شاھاردا بۇگىنگە دەيىن وتىزدان استام الەۋمەتتىك كلۋب ءوز جۇمىسىن باستاعان. ناتيجەسىندە مىڭنان استام زەينەتكەر كومپيۋتەردە ءماتىن تەرىپ, عالامتورمەن جۇمىس ىستەۋدى مەڭگەرىپ ۇلگەرگەن. بىرەر جىلدىڭ ىشىندە بۇل كورسەتكىشتى 40 پايىزعا جەتكىزۋ جوسپارلانعان.
«جارقىلدايدى ەكەن دەپ جاستىقتى سوكپە, ءبارىڭنىڭ شىققان تەگىڭ سول, قالتىلدايدى ەكەن دەپ قارتتىقتى سوكپە, ءبارىڭنىڭ بارار جەرىڭ سول» دەگەن دانا حالقىمىز ەڭبەكتەگەن بالانى دا, ەڭكەيگەن كارىنى دە ەرەكشە قۇرمەتتەگەن. اشىلعانىنا نەبارى جارتى جىلدىڭ ءجۇزى بولعان «ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ» ورتالىعىنا باس سۇقساڭىز وسى ماقالدىڭ مانىنە بويلاعانداي بولاسىز. مۇندا زەينەتكەرلەردىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋىنە, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋىنا تولىقتاي جاعداي جاسالعان. الەۋمەتتىك جوبانى قالا اكىمدىگى مەن «كۇمىس عاسىر» قوعامدىق قورى جۇزەگە اسىرىپ وتىر. مۇندا زەينەتكەرلەر كەز كەلگەن ۋاقىتتا باس قوسىپ, پىكىر الماسىپ, زاڭگەر, پسيحولوگ, دارىگەرلەردەن وزدەرىن مازالاعان سۇراقتارعا جاۋاپ الا الادى. ورتالىقتا اقساقالدار كلۋبى, كومپيۋتەرلىك سىنىپ, ارنايى دەنە شىنىقتىرۋ بولمەلەرى جاساقتالعان. زەينەتكەرلەردىڭ ءان سالىپ, قولونەرمەن شۇعىلدانۋىنا دا مول مۇمكىندىك بار. ەڭ باستىسى, ورتالىق قىزمەتى تەگىن. ياعني, الماتى قالاسىندا تۇراقتى تىركەۋى بار ءاربىر زەينەتكەر «ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ» ورتالىعىنا كەلە الادى.
«زەينەتكەرلەرگە جولدامانى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسى بەرەدى. زەينەتكەرلەر تۇرعىلىقتى مەكەن-جايى بويىنشا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنا بارىپ, زەينەتكەرلىك جانە مەديتسينالىق كۋالىگىن تاپسىرۋى شارت. قاجەتتى قۇجاتتاردى تاپسىرعاننان كەيىن, حقكو ولاردى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسىنا جولدايدى. باسقارما جولداماسى بار قاريالاردى ءبىزدىڭ ورتالىققا جىبەرەدى», دەيدى ورتالىق جەتەكشىسى اينۇر ەشمانوۆا. زەينەتكەرلەردى تاسىمالداۋ ماسەلەسى دە وڭتايلى شەشىمىن تاپقان. ورتالىقتاعى ارناۋلى كولىكتەر قاريالاردى ۇيىنەن الىپ كەتىپ, مەكەمە ەسەبىنەن قايتا جەتكىزەدى.
– جول كارتاسى «بەلسەندى ۇزاق ءومىر» جوباسىن قالالىق اكىمدىكپەن بىرلەسە جۇزەگە اسىرىپ كەلەمىز. قالاداعى اۋداندار ءبىر-بىرىمەن تىعىز جۇمىس ىستەيدى. ايتالىق ا.چەحوۆ اتىنداعى كىتاپحانا بازاسىندا ەگدە جاندارعا ارنالعان شاحمات كلۋبى اشىلدى, وسى كىتاپحاناعا قوسا تاعى دا بىرقاتار كىتاپحانالاردا زەينەتكەرلەر مەن ارداگەرلەرگە ارنالعان كومپيۋتەرلىك كۋرس جۇمىس ىستەۋدە. گاندي اتىنداعى ساياباقتا زەينەتكەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن كۇن سايىن تاڭەرتەڭگىلىك جاتتىعۋلار جاسالادى. جامبىل اتىنداعى كىتاپحانا قابىرعاسىندا ەگدە جاندار ءۇشىن قازاق, اعىلشىن تىلدەرىن مەڭگەرۋ ماقساتىندا تىلدىك كۋرستار اشىلدى. بۇل جەردە زەينەتكەرلەر ءۇشىن پسيحولوگيالىق ترەنينگتەر وتەدى. ارداگەرلەر ءۇشىن شاحمات كلۋبتارىن اشۋ ماقساتىندا قالاداعى كوپتەگەن كاسىپورىندارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. زەينەتكەرلەر ۆەلوشەرۋ, مارافون, جالپىقالالىق سپارتاكيادالارعا تۇراقتى قاتىسىپ تۇرادى. كەيبىر اۋدانداردا جالعىزباستى قارتتاردى انىقتاپ, ارنايى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلۋدە. كوممۋنالدىق تولەمدەرىن تولەۋ بويىنشا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇزەگە استى. ەمحانالاردا مەديتسينالىق تەگىن تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. وزدىگىنەن جۇرە المايتىن قارتتاردىڭ ۇيلەرىنە دارىگەر مامانداردىڭ بارىپ تەكسەرۋى قامتاماسىز ەتىلدى, – دەيدى الماتى قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ءلاززات جەتىباەۆا.
قالاداعى ءبىر عانا بوستاندىق اۋدانىنداعى ساياباق, گۇلزار, اۋلالاردا 22 سپورت الاڭى ورنالاسقان. قاريالاردىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتىپ, ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا ءتۇرلى جارىستار ۇيىمداستىرىپ تۇرۋ ءىسى دە ءجىتى نازاردا. بۇل تۇرعىدا قالالىق سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ورتالىعىنىڭ وكىلدەرى مەن «ەۋرازيا سكانديناۆيالىق ءجۇرىس» مەكتەبى ماماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن تۇڭعىش پرەزيدەنت ساياباعىندا بەلسەندى تىل ەڭبەككەرلەرى مەن زەينەتكەرلەر اراسىندا وتكەن «سكانديناۆيالىق ءجۇرىس» ءىس-شاراسىن ايرىقشا اتاۋعا بولادى. بۇدان بولەك قارا جورعا سياقتى ۇلتتىق بيلەردى ۇجىمداسا بيلەۋ زەينەتكەرلەردىڭ كوڭىلىن كوتەرەدى. قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىن ارالاۋ ماقساتىندا سارىاعاش, تۇركىستان, تۇرگەن, ەسىك قورعانى, الاكول سىندى تاريحي مەكەندەرگە جاسالعان ساياحات-ساپارلار قارتتاردى قۋانىشقا بولەپ وتىر.
قامكوڭىل قاريالاردىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ, كوڭىلىن اۋلاپ, ولارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ – قوعامعا ورتاق پارىز. وسى ماقساتتا جۇزەگە اسىپ, 2018-2020 جىلعا جوسپارلانىپ وتىرعان «بەلسەندى ۇزاق ءومىر» جول كارتاسى جوباسىنان ءالى دە كۇتەرىمىز مول.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
