بەيسەنكۇلدىڭ اعا-ىنىلەرى, اپكە-سىڭلىلەرى مەنى قۇراق ۇشىپ قارسى الىپ, ساۋاپتى ىسىمە قابىل بولسىن ايتىپ, مارە-سارە كۇي كەشتىك. مال سويىلىپ, قازان اسىلدى, اڭگىمەنىڭ تيەگى اعىتىلدى. مۇندايدا ايتىلاتىن اڭگىمەنىڭ اۋانى بەلگىلى عوي. ءبارى مارقۇمنىڭ جاقسى قاسيەتتەرىن تىلگە تيەك ەتىپ, ەرتە كەتكەنىنە وكىنىش ءبىلدىرىپ, مەنىڭ بالا-شاعاما, نەمەرەلەرىمە ءومىر تىلەپ, نيەتتەرىن ءبىلدىرىپ جاتتى. ءسوز سويلەگەن كەيبىر جاقىندارىنىڭ كوڭىلدەرى بوساپ, سوزدەرىنىڭ سوڭىن جۇتىپ, كوزدەرىنە جاس الدى.
ءوز كەزەگىندە مەن دە قايىن اعالارىما, قايىن ىنىلەرىمە, بالدىزدارىما, باجالارىما, جەگجاتتارىما, بەيسەنكۇلدىڭ بالالىق شاعىن بىرگە وتكىزگەن, بۇگىندە شاۋ تارتقان جورا-جولداستارىنا, سىنىپتاستارىنا, وسىنداي قىز تاربيەلەپ وسىرگەن مارقۇم اتا-ەنەمە, جالپى ەلىنە شىن جۇرەگىمنەن شىققان راحمەتىمدى جەتكىزدىم.
– بەيسەنكۇل ەكەۋمىز كەيدە سوزگە كەلىپ قالاتىن ەدىك, – دەدىم مەن سوندا, – ول بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەي, قاشاندا تۋرا سويلەيتىن ادەتىمەن «وتباسى بولىپ, جۇرتپەن ارالاس-قۇرالاس جۇرگەنىمىزگە مەنىڭ ۇلەسىم مول» دەپ ءبىر-اق كەسەتىن. بۇعان مەن كادىمگىدەي شامدانۋشى ەدىم. كەيىن ويلاپ قاراسام, ونىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار ەكەن. شىنىندا دا بەيسەنكۇلدىڭ قولى اشىق, داستارقانى مول ەدى. قاشان, قانداي قوناق شاقىرسام دا, كەيدە ءتۇن جارىمىندا بىرەۋدى ەرتىپ كەلسەم دە, قاباق شىتپاي قارسى الىپ, كۇتىمىن جاساپ, شىعارىپ سالاتىن. ال ارنايى قوناق شاقىرعانداعى داستارقان جاساۋى دا ەرەكشە بولاتىن. قوناققا جايعان داستارقانىنىڭ جايناپ تۇراتىنىنا كەزىندە ءمان بەرمەپپىن.
تاعى دا باسقا كوپتەگەن ىزگى تىلەكتەر كەزەگىمەن ايتىلىپ, مارقۇمعا باعىشتاعان دۇعامىز قابىل بولسىن دەۋمەن كوڭىلدى ءبىر دەمدەپ, كەلىن, بالا-شاعا, نەمەرەلەرىمىزبەن جينالىپ, استاناعا اتتانىپ كەتتىك. جولاي ويعا باتتىم. قالاي ۇيلەنگەنىمىز, الماتىنى اداقتاپ, كوپ جىلدار كىسى ەسىگىندە, پاتەردە جۇرگەنىمىز, تەلەۆيدەنيەگە جۇمىسقا تۇراردا قالادان تىركەلەتىن ءۇي ىزدەپ, ءبىر ورىس كەمپىرىنىڭ جوسپاردا جوق ءۇيىن ۇلكەن ماشاقاتپەن جوسپارعا كىرگىزىپ, سول ۇيگە تىركەۋگە تۇرىپ, ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەندە ۇيلەنىپ, الىگى ورىس كەمپىردى اكە-كوكە دەپ ءجۇرىپ, بەيسەنكۇلدى دە سول ۇيگە تىركەۋگە تۇرعىزعانىم, جەتى جىلدىڭ ىشىندە 14 پاتەر اۋىستىرىپ, اقىرى باسپاناعا قول جەتكىزگەنىمىز – ءبارى-ءبارى كوز الدىمنان تىزبەكتەلىپ ءوتتى.
مىنە, وسىنداي قيىندىقتىڭ ءبارىن بەيسەنكۇل مەنىمەن بىرگە كوتەردى. ۇيلەنگەن كەزىمىزدە ەكەۋمىزدە ەكى چەمودان, ەكى-ەكىدەن كورپە-جاستىق, كورپەشە بولدى. پاتەردەن-پاتەرگە اۋىسقاندا كوشەدەن جەڭىل ماشينا ۇستاي سالۋشى ەدىك. بىرەۋدىڭ ەسىگىندە جۇرگەن جانىما باتىپ, نەسىنە قالدىم وسى الماتىدا دەپ كۇيىنەتىنمىن وڭاشادا. ال بەيسەنكۇلدە مۇنىڭ ءبىرى جوق, كوشىپ-قونىپ, جۇمىسىنا بارىپ كەلىپ, ءۇيدىڭ تىرلىگىن ىستەپ جۇرە بەرەتىن.
قولدا باردا التىننىڭ قادىرى جوق دەپ, اتام قازاق قالاي ءدال تاۋىپ ايتقان. بۇل ءسوز تۋرا بەيسەنكۇلگە ارناپ ايتىلعانداي بولىپ كورىنەدى ماعان. ويتكەنى ونىمەن بىرگە بولعان كەزىمدە كوپ نارسەنى بايقاماپپىن. ءبارى سولاي بولۋعا ءتيىستى سياقتى بولىپ كورىنەتىن. قايىن جۇرتتا بولعاندا ايتقان سوزىمە قايتا ورالايىن. «مەن بولماسام, قالاي ءومىر سۇرەر ەدىڭ؟» دەيتىن كەيدە ىستەگەن ىسىمە كوڭىلى تولماي. وندايدا ء«ويتىپ-ءبۇيتىپ كۇنىمدى كورەر ەدىم دە» دەۋشى ەدىم قيتىعىپ. قازىر ويلاسام ول مەنىڭ شارۋاعا قىرسىزدىعىمدى سىنايدى ەكەن.
شىنىندا دا ءۇي شارۋاسىنا جوق ەكەنىم راس. مىسال كەلتىرەيىن. پاتەرگە يە بولعاننان كەيىن كوپ ادامدار ونىڭ ءىشىن جيھازعا تولتىرۋعا اسىعادى ەمەس پە. ال مەنىڭ ويىم باسقاشا. جيھازدىڭ ءبارى قىمبات, وعان اقشا جەتپەيدى, سوندىقتان جاعداي تۇزەلگەنشە ارزانقول دۇنيەلەرمەن كۇن كورە تۇرۋ كەرەك. وسىنداي ويمەن كىرەبەرىسكە تەمىردەن جاسالعان قاراپايىم كيىم ىلگىش, اياق كيىم قويۋعا تەمىردەن جاسالعان تەكشە الىپ كەلدىم ۇيگە. بەيسەنكۇل ۇندەمەدى. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەندە, ۇيدە كىرەبەرىسكە ارنالعان جيھاز, اسۇيگە توڭازىتقىش پايدا بولدى. بۇلاردى بەيسەنكۇل اي سايىن بەلگىلى ءبىر سوماسىن تولەپ تۇرۋعا كەلىسىپ, دۇكەننەن نەسيەگە الىپتى. كەيىن باسقا دۇنيەلەردى دە سولاي جايعاستىرىپ, ءۇيدىڭ ءىشىن رەتكە كەلتىردى.
بەيسەنكۇل ءۇيدىڭ دە, ءتۇزدىڭ دە تىرلىگىن قاتار الىپ جۇرە بەرەتىن. «قازاقستان كوممۋنيسى» (قازىرگى «اقيقات») جۋرنالىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كەزىمدە ساياجايعا يە بولدىق. ەكى بولمەلى شاعىن ءۇي سالدىق. بەيسەنكۇلدىڭ باۋ-باقشالىق جۇمىستىڭ ناعىز مامانى ەكەنىن سوندا ءبىلدىم. ەسىكتىڭ الدىن گۇلدەندىرىپ, ۇيگە شەلەك-شەلەك جەمىس-جيدەك تاسىدىق.
سول جىلدارى مەن قاتتى اۋىردىم. 1979 جىلى بۇيرەگىمە تاس بايلانىپ, وپەراتسيا جاساتقان ەدىم, جىلدار وتە كەلە سول قايتا قوزىپ, 1994 جىلى ەكىنشى رەت وپەراتسيا جاساتتىم. ول كەزدە قازاقستان پرەزيدەنتى مەن مينيسترلەر كابينەتىنىڭ اپپاراتىندا جۇمىس ىستەۋشى ەدىم, 4-5 اي جۇمىسقا شىعا الماي ۇيدە جاتتىم. كەيىن جۇرت قاتارىنا قوسىلدىم عوي. سوندا نەگە ەكەنىن قايدام, ساياجايداعى كورشىلەرىم دە, ۇيدەگى كورشىلەرىم دە بەيسەنكۇلدى ماقتايتىن. «ايەلىڭ بولماسا جاعدايىڭ قيىن بولار ەدى, بەيسەنكۇلگە راحمەت!» دەيتىن. بالكىم سولاي دا شىعار.
1997 جىلى جەلتوقسان ايىندا پارلامەنت اپپاراتىمەن استاناعا قونىس اۋداردىق. بەيسەنكۇل كەرەك-جاراقتارىمدى رەتتەپ, مەنى اتتاندىردى. پاتەر العانعا دەيىن جاتاقحانادا تۇردىق. سوندا بەيسەنكۇلدىڭ مەنى قالاي جاراقتاندىرعانىنا بولمەلەستەرىمنىڭ ءبارى ريزا بولدى. ويتكەنى مەندە ءدارى-دارمەك, كەسە-شاينەك, كورپە-توسەكتىڭ ءبارى بار. ءتىپتى بۇل جاقتا اۋىز سۋ ءدامىنىڭ ونشا ەمەستىگىن بىرەۋلەردەن ەستىدى مە ەكەن, سۋ سۇزگىگە دەيىن سالىپ جىبەرىپتى.
جازدا ءوزى دە جەتتى. ول جاقتاعى ءۇيدىڭ زاتتارىن بۋىپ-ءتۇيىپ, پويىزعا سالىپ الا كەلىپتى. سونىمەن استاناداعى ءومىرىمىز باستالدى. بەيسەنكۇلگە جۇمىسقا شىقپاي-اق قوي دەپ كەڭەس بەردىم. مەدبيكەلەردىڭ ايلىعى از, بارىپ كەلۋىنەن, تاماعىنان ارتىلمايدى. ودان دا بىرىڭعاي ءۇيدىڭ شارۋاسىمەن اينالىسقانى دۇرىس. وسىلاي شەشتىك. بالام ەكەۋمىز جۇمىس ىستەيمىز, قىزىم وقيدى. تاماق دايىن, ءۇي جيناۋلى, كىر جۋلى. ءومىر ءوز كەزەگىمەن ءوتىپ جاتتى. بالام ۇيلەندى, ۇلان-اسىر توي جاسادىق, نەمەرە سۇيدىك. بىزدەن باقىتتى ادام جوق سياقتى ەدى.
كەنەت بەيسەنكۇل ءجيى-ءجيى اۋىرىپ قالا بەرەتىندى شىعاردى. نەبارى 5-6 ايدىڭ ىشىندە اۋرۋى اسقىنىپ, اقىرى وپەراتسيا ستولىنان ءبىر-اق شىقتى. ونىڭ دا كومەگى بولمادى. ارادا تاعى دا 3 اي وتكەندە, ياعني 2008 جىلعى جەلتوقساننىڭ 23-كۇنى ءبىزدى زار جىلاتىپ, ماڭگىلىك ساپارعا اتتانىپ كەتە باردى. وعان دا بيىل, جوعارىدا ايتقانىمداي, 10 جىل تولادى.
ءومىر ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. 10 جىلدا ءبىرتالاي وزگەرىس ورىن الدى. قىزىم تۇرمىس قۇرىپ, جيەن نەمەرەلەر دۇنيەگە كەلدى. بەيسەنكۇل ءوزى قوينىنا الىپ جاتىپ وسىرگەن تۇڭعىش نەمەرەسىنەن كەيىن جانە ءۇش نەمەرە دۇنيەگە كەلدى. اسىرەسە كەلىنىمە ريزامىن. قازاقتىڭ كەلىن ەنەنىڭ توپىراعىنان جارالادى دەيتىن ءسوزى راس-اۋ دەيمىن. كەلىنىمنىڭ ءىسى تاپ-تۇيناقتاي. بالانىڭ جۇمىستان باسقامەن ءىسى جوق. ءبارىن كەلىن بىتىرەدى. ءتىپتى ءۇيدى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە دە ءوزى باس-كوز بولىپ جۇرەدى. تۋرا بەيسەنكۇل. مارقۇم جۇمىستان كەلگەنىمدە اياق كيىمىمدى شەشەر-شەشپەستەن, اس ۇيدەن ستاقانىن الا جۇگىرىپ, ءىشىپ ال دەپ, سۋسىن نە ءشوپ ءدارى ۇسىنۋشى ەدى. وسى كۇنى سونداي مىنەزدەرى ەسىمە تۇسكەندە جۇرەگىم ەلجىرەپ كەتەدى. كەيدە سونى ايتىپ, كەلىنىمدى ماقتاسام, بالام سونداي كەلىندى ۇيگە الىپ كەلگەن كىم دەپ ازىلدەيدى.
بەيسەنكۇلدىڭ قىرىق كۇندىگىن وتكىزەردە 60 جولدان تۇراتىن جوقتاۋ ولەڭ جازدىم. سونىڭ سوڭعى شۋماعىن:
ماڭدايداعى جۇلدىزىم,
جاعامداعى قۇندىزىم.
جوقتاتپايدى ءوزىڭدى,
ۇرپاقتارىڭ, ۇل-قىزىڭ.
ءوزىڭ باققان نەمەرەڭ,
قىلىقتارى ءبىر قىزىق.
ول دا ءوسىپ كەلەدى,
بىزدەردى تىك تۇرعىزىپ.
سولار امان بولسىن دەپ,
دۇعا جاساپ سوڭىڭنان
جۇرەرمىز ءبىز بەت سيپاپ
تىلەكتەن شەپ قۇرعىزىپ,
دەگەن جولدارمەن اياقتاعان ەدىم. باسقا امال بار ما؟! اللا تاعالا جاتقان جەرىڭدى جارىق قىلىپ, پەيىشتە نۇرىڭدى شالقىتسىن دەگەن تىلەكتەمىز.
ورىنبەك جولدىباي,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
