شەكاراداعى مەكتەپتەر كەڭەيتىلىپ جاتىر

4 جىلدىق ءبىلىم وشاقتارى 9 جىلدىققا اينالدى

ءبىزدى قۋانتقانى, قىتايمەن شەكارالاس اقجار وڭىرىندە سوڭعى 4-5 جىلدىڭ كولەمىندە جابىلۋعا جاقىن قالعان 3 ءبىلىم ورداسى ىرگەسىن كەڭەيتىپتى. جاڭااۋىل اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى سارىولەڭ ەلدى مەكەنىندەگى ءتورت جىلدىق مەكتەپ 9 جىلدىققا, ال جالاڭاشتاعى باستاۋىش مەكتەپ پەن احمەتبۇلاق اۋى­لىن­داعى نەگىزگى ورتا مەكتەپ ءوز مارتەبەسىن مەكتەپ-بالاباقشا كەشەنى دەپ اۋىستىرىپتى. بۇعان اۋداندىق بيۋدجەتتەن 150 ميلليون تەڭگە شاماسىندا قاراجات جۇم­سالعان. تارباعاتايدىڭ شە­كاراعا تاقاۋ اۋىلدارىن ارالا­عانىمىزدا ىرگەسى كەڭەيگەن سارى­ولەڭ اۋىلىنداعى 9 جىل­دىق مەكتەپكە ارنايى بارىپ, تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىق. 9 جىلدىقتان 4 جىلدىققا قىس­قارىپ, جابىلۋدىڭ از-اق الدىندا قالت-قۇلت ەتىپ تۇرعاندا 2014 جىلى تارباعاتاي اۋدانىنىڭ اكىمى دىلدابەك ورازباەۆتىڭ قولداۋىمەن قايتا اشىلعان مەكتەپتە قازىر 41 بالا وقىپ جاتىر. «2013 جىلى اۋدان اكىمى وسىندا كەلگەندە مەكتەپتە 24 وقۋشى, 3 مۇعالىم عانا بولعان ەدى. اۋدان باسشىسى «وقۋشى سانىن 41-گە تولتىرساڭدار مەكتەپتى 9 جىلدىق قىلىپ قايتا اشىپ بەرەمىز» دەگەن سوڭ اۋىل تۇرعىندارىمەن اقىلداسىپ, بالا سانىن 43-كە جەتكىزدىك», – دەيدى جاڭااۋىل اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى داۋىتبەك نيازبەكوۆ.

اۋدان اكىمدىگى مەكتەپتى 9 جىلدىق قىلىپ كەڭەيتۋ­مەن قاتار اۋىلعا بالاباقشا دا اشىپ بەرىپتى. بۇرىنعى مادە­نيەت ءۇيىنىڭ ىشىنەن اشىلعان بالاباقشادا 15 بالدىرعان تاربيەلەنىپ جاتقان كورىنەدى. سارىولەڭدەگى باۋىرجان مو­مى­ش­­ ۇلى اتىنداعى نەگىز­گى ورتا مەكتەپتىڭ ديرەكتورى ەر­جان ىسقاقوۆ شاعىن ءبىلىم ورداسىندا ۇستازدارعا, وقۋ­شى­لارعا ءتيىستى جاعداي جاسال­­عانىن, قۇرال-جابدىقتاردىڭ جەتكىلىكتى ەكەندىگىن, مەكتەپتىڭ ينتەرنەتكە قوسىلعانىن ايتىپ, اۋىلداعى بالعىنداردىڭ سپورتپەن الاڭسىز جاتتىعۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن سپورت زالى سالىنسا دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى. مەكتەپتە ارنايى سپورت زالى جوقتىعىن, وقۋشىلار كۇرەسپەن توبەسى الاسا, تار بولمەدە جات­تىعىپ جۇرگەنىن ءبىز دە ءوز كوزى­مىزبەن كوردىك. سارىولەڭنىڭ شىمىر بوزبالالارى وسىعان قاراماستان اقجاردا, اۋدان ورتالىعى اقسۋاتتا وتەتىن جا­رىس­تارعا قاتىسىپ ءجۇر. 

بۇگىندە تارباعاتاي اۋدانى­نىڭ بارلىق اۋىلدارىنداعى مەكتەپتەرگە ينتەرنەت قوسى­لىپ, بالاباقشالار جۇمىس ىستەپ تۇر. ء«بىز اسىرەسە اۋدان­نىڭ شەكاراعا جاقىن اۋىل­دارىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, بالا­باقشاسى جوعىنا بالاباق­شا اشىپ, مەديتسينالىق پۋنك­تەر­دى جوندەتىپ, قوسىمشا شتات­تار بەرىپ جاتىرمىز. اۋدان­داعى جۇمىس ىستەمەيتىن, مادە­نيەت وشاقتارىنىڭ بارلى­عىن ىسكە قوستىق. كەيبىر اۋىل­داعى مادەنيەت ۇيلەرىندە تۇر­عىن­داردىڭ سپورتپەن شۇعىل­دا­نۋىنا دا رۇقسات بەرىپ وتىرمىز. سەبەبى, سارىولەڭدەگى سە­كىل­دى كوپتەگەن شاعىن اۋىل­داردا دەنى دۇرىس سپورت زالى جوق. سوندىقتان الداعى ۋاقى­تتا شال­عايداعى, اسىرەسە شەكارا­داعى اۋىلدارعا بالالاردىڭ ۆولەيبول, فۋتبول ويناۋىنا مۇم­كىندىك بەرەتىن سپورت زالدارى سالىنسا جاقسى بولار ەدى. ەلباسى ءوز جولداۋىندا ايتقان «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا ۇكىمەت وسى شارۋانى قولعا السا يگى ءىس بولار ەدى. ماسەلەن, تارباعاتايدا قىس­تىگۇنى ساعات 4-5-تەردە كۇن باتادى. بالا نە ىستەيدى؟ ۇيدە وتىرا ما؟ سپورت زال سالىپ بەرسەك مالىن جايعاعان سوڭ سپورت زالعا بارماي ما؟ سول جەردە ەكى ساعات فۋتبول ويناسىن, باسكەتبول ويناسىن, سپورتپەن شۇعىلدانسىن. بارلىق جاعدايىن جاساپ قويايىقشى. سوعان كوپ قارجى كەتپەيتىن شىعار», دەيدى اۋدان اكىمى دىلدابەك ورازباەۆ. 

شەكارالىق اۋىلداردىڭ كوپشىلىگىنە ورتاق تاعى ءبىر تۇيتكىل – باسپانانىڭ جوقتىعى. دايىن باسپانا بولماعان­نان كەيىن جاس ماماندار قايدا بارىپ تۇرادى؟! ماسەلەن, شە­كارا­عا تاياۋ جاڭاتالاپ اۋىلى­نا بارعىسى كەلگەن ەكى جاس دارىگەر تۇراتىن ءۇي تاپپاپتى. اۋدان اكىمى وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەرگە «وسىنداي اۋىلدارعا ءۇي سالىپ بەرىڭدەر, ءبىز «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسى ارقىلى ساتىپ الامىز» دەپ ۇسىنىس ايتىپتى. 

«شەكارانى بىزدەن قورعاپ جۇرگەندەي...»

تارباعاتاي اۋدانىنىڭ قىتاي­مەن شەكارالاس 4 اۋىلىندا (جاڭااۋىل, جاڭاتالاپ, احمەتبۇلاق, سارىولەڭ) قازىر مىڭ جارىمعا (بۇرىن 3 مىڭ بولعان) جۋىق حالىق تۇرادى. بەرگى جاعىنداعى ماڭى­راق اۋىل­دىق وكرۋگىنىڭ تۇرعىن­دارىن قوسا الساڭىز 4 مىڭعا جەتەعابىل. جۇمىس ساپارىمىزدا شەكارانى جاعالاي قونىستانعان وسى 4 مىڭ حالىقتىڭ كوپ جىلدان بەرى جول ازابىن تارتىپ جۇرگەنىن بايقادىق. بۇرىنعى اۋدان ورتالىعى اقجار مەن شەكارا تۇبىندەگى جاڭااۋىل اۋىلى­نا دەيىنگى 50 شاقىرىمدىق كوتەرمە, تاس جول تۇرعىندار­دى تيتىقتاتقانعا ۇقسايدى. «وسى جول ءبىر اسفالتتالسا عوي, شىركىن!» دەگەن ارمان-تىلەكتى كەز­دەسكەن جۇرتتىڭ كوزدەرىنەن كورىپ, سوزدەرىنەن ۇعىنعانداي بولدىق. تاعى ءبىر اڭعارعانىمىز, بۇل جاقتا جىل سايىن مەكتەپتەرى جابىلىپ جاتقان مارقاكولگە قاراعاندا بايلانىس ءبىرشاما ءتاۋىر ەكەن. جاڭااۋىل اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ءتورت اۋىلدىڭ ىشىندە تەك جاڭاتالاپقا عانا ەلدى مەكەن تومەندە ورنا­لاس­قاندىقتان ۇيالى بايلانىس قوسىلماپتى. بۇل اۋىلدىڭ تۇرعىندارى تاۋدىڭ باسىنا شىعىپ سويلەسەتىن كورىنەدى. ء«بىزدىڭ پەرەگوۆورنىي پۋنكتى­مىز» – وبا» دەپ ازىلدەيدى ەكەن جاڭا­تالاپ تۇرعىندارى. ۇيا­لى با­ي­لانىستى ورناتۋشى مەك­ە­مەلەر ء«بىز بايلانىستى 2 مىڭ, جوق دەگەندە مىڭ تۇر­عى­نى بار اۋىلدارعا عانا قوسا­مىز» دەپ تالاپ قويادى ەكەن. ەلىمىزدە, ەلىمىزدە عانا ەمەس, وڭىرىمىزدە تالاي اۋىل وسى تالاپ ۇدەسىنەن شىقپاي, تسيفر­لان­دىرۋدىڭ داۋىرلەگەن كەزەڭىندە ۇيالى بايلانىسسىز وتىر. ال مىڭ­عا جەتپەيتىن تۇرعىنى بار اۋىل­داردىڭ مۇڭى ءتيىستى ورىندارعا ءالى جەتپەي جاتقان سەكىلدى.

تۇرعىنداردىڭ كوشىپ جات­قانى, جاستاردىڭ ازايىپ, قاريا­لاردىڭ قاتارىنىڭ قالىڭ­داعانى, جولدىڭ ناشارلىعى, ينتەرنەتتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى... بۇل – شەكارالىق ايماق تۇرعىن­دارىنا ورتاق كەپ. قىتايمەن شەكتەسەتىن تارباعاتاي اۋىلدارى تۇرعىندارىن تولعاندىرعان تاعى ءبىر ماسەلە بار. ول – شەكارا تۇبىندەگى بەيتاراپ اۋماق­قا كىرىپ شىعۋ. جاڭااۋىل اۋىل­دىق وكرۋگىنە قاراستى ءتورت ەلدى مەكەن تۇرعىندارى قىسقا قا­جەت جەم-ءشوبىن اح­مەت­بۇلاق­تىڭ ىرگەسىندەگى قىتاي­مەن شە­كاراداعى بەيتاراپ اۋماق­تان الاتىنى وسى ءوڭىردىڭ حال­قىنا بەلگىلى جايت. مال دا سول اۋماقتا جايىلادى. الايدا اقجارلىقتار سوڭعى جىلدارى شەكاراداعى اسكەري زاستاۆالار تۇرعىندارعا تالاپتى كۇشەيتىپ, ءجوندى-ءجونسىز قۇجات سۇراپ, ەستەرىن شىعارىپ جۇرگەندەرىنە قاپالى. «توردان ءارلى-بەرلى ءوتۋ جىلدان جىلعا قيىنداپ بارادى. ماشينانى قويىپ, موتوتسيكلدىڭ ءنومىرىن الدىن الا تىركەتەمىز. ەگەر اياق استىنان ءبىر جاعداي ورىن الىپ, ءنومىرى تىركەلگەن ماشينا كەلە الماسا باسقا ماشينانى وتكىزبەيدى. ءشوپ ناۋقانى كەزىن­دە كومەككە كەلگەن ادامداردى دا وتكىزۋ قيامەت-قايىم. بۇرىندارى شەكارالىق ايماق تۇرعىندارىنا ۋاقىتشا رۇقسات قاعازى بەرىلەتىن. قازىر ونداي قۇجات بەرىلمەيدى. شىنىمدى ايتايىن, كەيدە اسكەريلەرىمىز شەكارانى قىتايدان ەمەس, بىزدەن قورعاپ جۇرگەندەي اسەر قالدىرادى. قولداعاننىڭ ورنىنا ۇركە قارايدى. ءبىزدىڭ تىلەگىمىز – شەكاراداعى اسكەري زاستاۆالار بەيتاراپ اۋماققا ءارلى-بەرلى ءوتۋدى جەڭىلدەتسە, شەكاراشىلارىمىز حالىققا جاقىن بولىپ, بىرلەسە جۇ­مىس ىستەسە دەيمىز», – دەيدى جاڭااۋىل تۇرعىنى, وسى ەلدى مەكەن­نىڭ يمامى ءسالىمحان اسىلعازين.

اۋىلعا دا روبوت-تەحنيكا سىنىبى كەرەك

كەزىندە 600-گە تارتا وقۋ­شىسى بولعان جاڭااۋىل اۋى­لىن­داعى مەكتەپتە بۇگىندە 144 وقۋشى ءبىلىم الىپ جاتىر ەكەن. مەكتەپ ديرەكتورى ءان­بيا كەڭەسبەك ۇلى اۋىلدان حا­لىق بۇرىنعىداي جاپىرلاپ كو­شىپ جاتپاسا دا, جىلىنا 4-5 وتباسىنىڭ قالاي كو­شىپ كەت­كەنىن وزدەرى دە بايقا­ماي قالا­تىنىن ايتادى. «جۋر­ناليست كەلدى» دەپ مەكتەپكە جينال­عان اۋىل تۇرعىندارى وز­دەرىن تولعاندىرعان ماسەلە­لەر­دى جىپكە ءتىزدى. ءبىرى بىلتىر «تسيفر­لى تەلەۆيدەنيە» جوباسى اياسىندا اۋىلعا كەلىپ, ەكى مۇ­ناراسىن ورناتىپ, ءىز-ءتۇزسىز كەتكەن «قازتەلەراديو» قىزمەت­كەر­لەرىنە قىنجىلىسىن بىلدىرسە, ەندى ءبىرى وبلىستا قولعا الىنعان «مەنىڭ مەك­تەبىم» اكتسياسى بويىنشا شاعىن كومپلەكتىلى مەك­تەپ­تەردىڭ وقۋشىلارىنا دا روبو­ت-تەحنيكا سىنىپتارى بە­رىلسە دەگەن تىلەكتەرىن ايتتى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت جول­داۋىنداعى اۋىلعا قاتىستى ايتىلعان ويلار كەلەشەككە دەگەن سەنىمدەرىن نىعايتا تۇس­كەنىن, الدا شەكارالىق ايماق تۇر­عىن­دارىنا قاتىستى ارنايى باع­دارلاما قابىلدانار, ءتيىستى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلار دەگەن ۇمىتتەرى بار ەكەنىن جەتكىزدى.

مەكتەپتەن كەيىن وسىدان 4 جىل بۇرىن عانا سالىنعان سۋ جاڭا, ءىشى ايناداي جارقىراعان ەمحاناعا باس سۇقتىق. 1391 تۇر­عىن بەكىتىلگەن مەديتسينا مەكەمەسىندە قازىر ءبىر دارىگەر, ءبىر مەديتسينالىق تىركەۋشى, ءۇش جالپى تاجىريبەلى مەدبيكە جۇمىس ىستەيدى. ءبىر اكۋشەردىڭ ورنى بوس تۇرعان كورىنەدى. جاڭااۋىل اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ءۇش اۋىلدا (جاڭاتالاپ, سارىولەڭ, اح­مەت­بۇلاق) ءبىر-ءبىر فەلدشەر ەڭبەك ەتەدى. فەلدشەر دەمەك­شى, احمەتبۇلاق اۋىلىنا دا ءبىر فەلدشەر جەتىسپەيدى ەكەن. جاڭااۋىلداعى ەمحانا­نىڭ جالپى تاجىريبەلى دارى­گەرى زاميرا احماديەۆامەن اڭگىمە­لەس­كەنىمىزدە شالعايداعى ەلدى مەكەن­دەرگە جاس مامانداردىڭ كەل­گىسى كەلمەيتىنىن تىلگە تيەك ەتىپ, قىرداعى دارىگەرلەر قاۋى­مىن الاڭداتىپ جۇرگەن ءبىر ما­سەلەنى العا تارتتى. «شتات بو­يىن­شا جالپى تاجىريبەلى دارى­گەر­لەرگە 1700 تۇرعىن بەكى­تىلۋى كەرەك ەكەن. جاڭا جىلدان باستاپ وسى ماسەلە قارالادى دەگەن اڭگىمە بار. سوندا ءبىز سەكىلدى مىڭنان اسار-اسپاس تۇرعىنى بار دارىگەرلەر قايتپەك؟ سونى ۋايىمداپ وتىرمىز. ستاۆكامىز ءتۇسىپ قالا ما دەگەن قورقىنىش بار. ەگەر ستاۆكامىز تومەندەسە باسقا جاققا كوشۋگە تۋرا كەلە­دى. الايدا پرەزيدەنتىمىز بيىل­­­عى جولداۋىندا: «ەڭ ال­­دى­­مەن, اسىرەسە اۋىل­دىق جەر­­­لەر­دە العاشقى مەديتسي­نا­لىق-ساني­تار­لىق كومەكتىڭ قول­جەتىم­دى بو­لۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت» دەگەن جوق پا؟ ءبىز سەكىل­دى ۋچاسكەلىك مەديتسينا قىز­مەت­­كەر­لەرىنىڭ جالاقىسىن كە­زەڭ-كەزەڭمەن ءوسىرۋ كەرەك­تىگىن ­­دە نىقتاپ تاپسىردى. سون­دىق­تان جو­عا­رىداعى تۇيت­كىل ءوز شەشى­مىن تابار دەپ ويلايمىن», – دەيدى دارىگەر.

ەلباسى جاقىندا عانا ح­ا­لىق­قا ارناعان جولداۋىندا 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بارلىق ەمحانالار مەن اۋرۋحانالار مەديتسينالىق قۇ­جات­تاردى قاعازسىز, تسيفر­لىق نۇسقادا جۇرگىزۋگە كوشۋگە تيىستىگىن اتاپ وتكەن ەدى. مەم­لەكەت باسشىسى جىل باسىن­دا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەي­تىلگەن ماجىلىسىندە شىعىس قازاق­ستانداعى مەديتسي­نا­­لىق مەكە­مەلەردى كومپيۋتەر­لەندىرۋدىڭ كەنجەلەپ وتىرعانىن ەسكەرتىپ, وبلىس اكىمىنە ماسەلەنى نازارعا الۋدى تاپسىرعانى ەسىمىزدە. پرەزيدەنتتىڭ سىنىنان ناتيجە شىققانىن جاڭااۋىلداعى ەمحانادا كومپيۋتەرلەردىڭ تۇرعانىنان بايقاعانىمىزبەن, ول كومپيۋتەرلەردىڭ ءالى بىردە-بىرەۋىنىڭ ينتەرنەتكە قوسىل­ماعانىن, مۇنداعى دارىگەرلەر ازىرگە اكىمشىلىكتىڭ ينتەرنەتىن پايدالانىپ جۇرگەنىن بىلدىك.

ءتۇيىن

تارباعاتايداعى جۇمىس ساپارىمىزدا اۋدان باسشىلىعى شەكاراداعى اۋىلداردى ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا قولدان كەل­گەندەرىن جاساپ جاتقانىمەن, شال­عايداعى ەلدى مەكەندەردى اياعى­نان قاز تۇرعىزۋ ءۇشىن مۇ­نىڭ جەتكىلىكسىز ەكەندىگىن اڭ­عار­عانداي بولدىق. شەكارا بو­يىن مىعىمداپ, ودان ءارى نىعاي­تىپ, جانداندىرا ءتۇسۋ ءۇشىن وبلىستىڭ, مەملەكەتتىڭ كومەگى, ءتىپتى ارنايى باعدارلاما قاجەت سە­كىلدى. ونسىز سان جىلدار بويى قوردالانعان تۇيتكىلدىڭ تار­­قا­ماي­تىنى انىق.

ازامات قاسىم,

«ەگەمەن قازاقستان»

شىعىس قازاقستان وبلىسى, 

تارباعاتاي اۋدانى