جيىندى اشقان ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين ءاربىر مەملەكەتتە, ءاربىر قوعامدا جاستاردىڭ ورنى ەرەكشە, ولار قوعامنىڭ, حالىقتىڭ, ۇلتتىڭ بولاشاعىن ايقىندايدى, دەدى.
وسى جولدا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ, جاستار ماسەلەسىنە زور كوڭىل ءبولىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكەن پالاتا سپيكەرى, ولاردىڭ بارلىعىن زاڭ جاعىنان قولداۋ ءۇشىن پارلامەنتتە دە ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىنا توقتالدى.
– ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ 2019 جىلدى «جاستار جىلى» دەپ جاريالادى. سونىمەن بىرگە جاستار ساياساتىنا قاتىستى بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالار بەردى. ولاردىڭ بارلىعى جاستاردىڭ ءرولىن ارتتىرۋعا, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا, باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتۋگە جاڭا سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز. ولار حالىقتىڭ بەلسەندى بولىگى بولۋمەن قاتار, ۇلتتىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى, – دەدى پالاتا سپيكەرى.
ودان ءارى جيىندا حالىقتى قونىستاندىرۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى ازيا قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى, جاپونيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى ياسۋو فۋكۋدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان كالەتاەۆ جانە بۇۇ وكىلى يان ماك فارلەين ءسوز سويلەدى.
قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوگوركۋ كەنەشى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ميرلان باكيروۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وسىدان 25 جىل بۇرىن «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى جاستارعا ينۆەستيتسيا سالىپ, ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ۇلگى بولعانىنا قىرعىزستاننىڭ باۋىرلاس مەملەكەت رەتىندە قۋانىشتى ەكەنىن جەتكىزدى.
قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتە جاستارعا ينۆەستيتسيا سالۋ بولاشاقتا ەكونوميكالىق, بەيبىت, جان-جاقتى دامىعان جانە تۇراقتى قوعام قۇرۋدا شەشۋشى ءرول اتقارادى. بۇل حالىقتىڭ قونىستانۋى جانە دامۋى جونىندەگى ازيا پارلامەنتشىلەرى فورۋمىنىڭ ستراتەگياولىق باسىمدىقتارى تۇجىرىمداماسىنىڭ ءۇش باعىتىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
كونفەرەنتسيانىڭ جۇمىسى بارىسىندا قيىن ومىرلىك جاعدايلارعا تاپ بولعان جاستارعا, سونداي-اق اۋىل جاستارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
پارلامەنت وكىلدەرى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە ازاماتتىق قوعامنىڭ ىنتىماقتاستىعىنا نەگىزدەلگەن وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە ارنالعان كونفەرەنتسيا ءتورت ءتۇرلى تاقىرىپقا باعىتتالعان پانەلدىك سەسسيا جۇمىستارىمەن جالعاستى.
ءبىرىنشى سەسسيا «جاستاردىڭ ءبىلىم الۋ جانە جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىكتەرىن نىعايتۋ» تاقىرىبىندا ءوتتى. وعان وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ولي ءماجليسى زاڭ شىعارۋ پالاتاسى سپيكەرىنىڭ ورىنباسارى بوري اليحانوۆ توراعالىق ەتتى.
سەسسيا جۇمىسى بارىسىندا ورتا جانە جوعارى ءبىلىمنىڭ جەتىلدىرىلۋىنە, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن ماسەلەلەر تالقىلاندى. قازىرگى تاڭدا جاستاردى ەڭبەكپەن قامتۋ – ەل دامۋى جولىنداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. الەمنىڭ كەيبىر ەلدەرىندە جاستاردىڭ جۇمىسسىزدىعى 50 پايىزدان اسادى.
ەكىنشى سەسسيا جۇمىسى جاپونيا پارلامەنتى جوعارعى پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتى, پارلامەنتاريلەردىڭ حالىقتىڭ قونىستانۋى جانە دامۋى جونىندەگى ازيا فورۋمىنىڭ توراعاسى كەيزو تاكەميدىڭ توراعالىق ەتۋىمەن ءوتتى.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى اقپاراتقا, بىلىمگە جانە قىزمەت كورسەتۋگە جان-جاقتى قولجەتىمدىلىك» تاقىرىبىنا ارنالعان وتىرىستا جاستار اراسىنداعى سۋيتسيد پەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرىنە ءمان بەرىلدى.
ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سايكەس, جىل سايىن الەمدە 15 ميلليوننان استام قىزدار (18 جاسقا دەيىن) جاس انا اتانادى. ياعني, 15-19 جاس ارالىعىنداعى قىزداردىڭ ولىمىنە جۇكتىلىك پەن بوسانۋ سەبەپ بولىپ وتىر. دۇنيە ءجۇزى بويىنشا جىل سايىن 67 000-عا جۋىق ءجاسوسپىرىم ءوز-وزدەرىنە زيان كەلتىرگەن.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوگوركۋ كەنەشى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ميرلان باكيروۆ توراعالىق ەتكەن «جاستاردىڭ ازاماتتىق, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە تولىق قاتىسۋى» سەسسياسىندا جاستاردىڭ قوعامدىق بەلسەندىلىگى جايى تالقىلاندى.
فيليپپين رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ مۇشەسى, پارلامەنتاريلەردىڭ حالىقتىڭ قونىستانۋى جانە دامۋى جونىندەگى ازيا فورۋمى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تەودورو باگيۋلاتتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتكەن «جاستاردىڭ جاھاندانۋ جاعدايىنداعى تاۋەكەلى مەن مۇمكىندىكتەرى» ءتورتىنشى سەسسيا جۇمىسىمەن جالعاستى.
سەسسيا جۇمىسىندا جاھاندانۋ كەزەڭىندە جاستار كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ حالىق اراسىندا جۇمىسقا ورنالاسۋعا, بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋعا جانە ەل دامۋىنىڭ يننوۆاتسيالىق جولىنا جىلدام كوشۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ايتىلدى. سونداي-اق جاستاردىڭ الدارىنا ماقسات قويعىش, جىلدام جانە قۋاتتى جۇمىس كۇشىنە يە بولعانىنا قاراماستان, ەڭبەك نارىعىنداعى جاس ماماننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ تومەندىگىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
وتىرىس بارىسىندا جاپونيا پارلامەنتى جوعارعى پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتى, پارلامەنتاريلەردىڭ حالىقتىڭ قونىستانۋى جانە دامۋى جونىندەگى ازيا فورۋمىنىڭ توراعاسى كەيزو تاكەمي كونفەرەنتسيادا تالقىلانعان ماسەلەلەردىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, ينۆەستيتسيانى جول قۇرىلىسىنا, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا ەمەس, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا سالۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
كونفەرەنتسيا جۇمىسىن قورىتىندىلاعان پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گۇلميرا يسيمباەۆا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا 2019 جىلدى «جاستار جىلى» دەپ جاريالاعانىنا شەتەلدىك قوناقتاردىڭ ەرەكشە ءمان بەرگەنىن ايتتى.
ۆيتسە-سپيكەر بۇل ەلباسىمىزدىڭ جاستارعا دەگەن وڭ كوزقاراسىن ءبىلدىرىپ وتىرعانىنا, تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى قازاقستاندا جاستار ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى.
ەكى كۇنگە جالعاسقان كونفەرەنتسيا جۇمىسى استانا دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانۋىمەن اياقتالادى.
قابىلدانعان استانا كونفەرەنتسياسى بۇكىل ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ جاستار ماسەلەلەرىن شەشۋگە جانە جاستاردى قولداۋعا وڭ سەرپىن بەرەدى.
وندا جاستاردىڭ ءبىلىم الىپ, دەنساۋلىقتارىن ساقتاۋ ءۇشىن قولجەتىمدىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ, ءبىلىم العاننان كەيىن جۇمىسقا ورنالاسۋ, سونداي-اق الەۋمەتتىك ماسەلەلەرمەن قاتار جاستاردىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرگە بەلسەنە ارالاسۋلارىنا مۇمكىندىك جاساۋ قاراستىرىلعان.
الەمنىڭ 40-قا جۋىق ەلىنەن وكىلدەر كەلگەن فورۋمدى قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى, حالىقتى قونىستاندىرۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى ازيا قاۋىمداستىعى, سونداي-اق بۇۇ-نىڭ حالىقتى قونىستاندىرۋ سالاسىنداعى قورى جانە جاپونيا ۇكىمەتىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلدى.
فورۋم جۇمىسى ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىنان پارلامەنت وكىلدەرى, حالىقارالىق ساراپشىلار جانە عالىمداردىڭ, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ازاماتتىق قوعام جانە حالىقارالىق ۇيىمدار وكىلدەرىنىڭ, جاس كوشباسشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى.
مارجان تىلەۋبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
