2014 جىلدان بەرى ءداستۇرلى تۇردە ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقان سيمپوزيۋمنىڭ ماقساتى – الەمدەگى عىلىم, ءبىلىم سالاسىندا تۇركى الەمىنە قاتىستى زەرتتەۋ جاساپ جۇرگەن عالىمداردىڭ باسىن قوسىپ, عىلىمي باعىتتا پىكىر الماسۋ, عىلىم جەتىستىكتەرىن تالقىلاۋ, جاڭا عىلىمي زەرتتەۋلەرگە جول اشىپ, تۇركى الەمى ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ كەڭەيۋىنە ىقپال جاساۋ. تۇركى الەمى زەرتتەۋلەرىنىڭ سيمپوزيۋمى دا وسى ميسسياعا ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى.
قازاق قىزدار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور گاۋھار الدامبەرگەنوۆا الدىمەن قوناقتاردى سيمپوزيۋمنىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتادى. «قانشاما ءداۋىر الماسىپ, مىڭجىلدىقتار وتسە دە, كوكبورىنىڭ رۋحى كوشپەي, بابادان بالاعا قالعان كۇلتەگىننىڭ وسيەتى سانادان وشپەي كەلە جاتىر. تاعىلىم الارلىقتاي داستۇرگە اينالعان جيىن تۇركىتىلدەس ەلدەر مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ, ءتىلى مەن تاريحىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋدى كوزدەيدى. بۇل تۇركى وركەنيەتىنىڭ دامۋىنا, داۋىرلەر جالعاستىعىنا التىن ارقاۋ بولادى دەپ سەنەمىز», دەپ سيمپوزيۋم جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى رەكتور.
حالىقارالىق تۇركى الەمى زەرتتەۋلەر سيمپوزيۋمى بۇل تۇركى حالىقتارىنىڭ ورتاق قۇندىلىقتارىن تالقىلاۋ, بىرلەسكەن شەشىمدەردى ازىرلەۋ, بىرلەسكەن جوبالار دايىنداۋ, ورتاق ساياساتتى انىقتاۋ جانە ەڭ باستىسى, جالپى سانا قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرىلعان عىلىمي ءىس-شارا بولعاندىقتان, سيمپوزيۋمدا ايتىلعان وي مازمۇنى نەگىزىنەن وسى ءتۇيىن توڭىرەگىندە توعىسىپ جاتتى. حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالىنىڭ بايانداماسىندا مىڭ جىلدان بەرى تۇركى الەمىن ءتۇرلى قىرىنان زەرتتەپ كەلە جاتقان قىزىعۋشىلىقتىڭ تولاستامايتىنى تۋرالى ايتىلا كەلىپ, ءوزىن ىرگەلى عىلىمي-گۋمانيتارلىق ورتالىق رەتىندە تانىتا بىلگەن تۇركى اكادەمياسى اتقارعان اۋقىمدى جۇمىستاردى اتاپ ءوتتى. مىسالى, سوڭعى ەكى جىلدىڭ وزىندە شەتەلدىك عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن تۇركولوگيا, التايستيكا, مونگوليستيكا باعىتتارىندا كوپتەگەن ىرگەلى عىلىمي جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 40 حالىقارالىق كونفەرەنتسيا مەن فورۋم, 30 سەمينار مەن دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلعان. سونداي-اق اكادەميا باسشىسى تۇركىتىلدەس ەلدەردەگى ارىپتەستەرىن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان «تۇركى الەمىندەگى 100 جاڭا ەسىم» جانە «تۇركى الەمىنىڭ كيەلى جەرلەرى» جوبالارى اياسىندا بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى.
سيمپوزيۋمدا «جاھاندانۋ ۇدەرىسىندەگى تۇركى جۇرتىنىڭ دامۋى ءۇشىن نە ىستەلۋ كەرەك جانە وعان كەدەرگى بولاتىن قانداي سەبەپتەر بار؟» دەگەن ماڭىزدى ساۋالعا جاۋاپ ىزدەگەن ومەر حاليسدەمير ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى مۋحسين كاردىڭ ويى تولىمدى شىقتى. «تۇركى الەمىن زەرتتەۋ – رۋحاني برەند» دەيدى تۇرىك عالىمى. «جاھاندىق كۇرەستىڭ ورتاسىندا تۇرعان تۇركى حالىقتارىنىڭ مۇددەلەرىن ورتاقتاستىرۋ ارقىلى بىرلىگى مەن تىنىشتىعىن ساقتاپ, ىنتىماقتاستىعىن ءارتاراپتاندىرا وتىرىپ نىعايۋىن, تاريحتاعى تۇركى حالىقتارىنا جاسالعان ز ۇلىمدىقتىڭ, قىرعىن مەن مادەني گەنوتسيدتەردى پايدالانباۋىن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك. مىڭ پىكىردەن گورى ورتاقتاسىپ شەشكەن ءبىر پىكىر ارتىق. اقپارات تۋدىراتىن, سول تۋدىرعان اقپاراتتى ونىمگە اينالدىرا بىلەتىن, جاھاندىق ءبىر كۇشكە يە بولا الاتىن بەلسەندى كۇشكە اينالۋ ءۇشىن ۇمتىلۋدامىز.
1990 جىلداردىڭ باسىنان باستاپ-اق ەڭ جوعارى ساياسي ۋاعدالاستىقتار نەگىزىندە تۇركى الەمىنىڭ عالىمدارى العاشقى قادامدارىن انىقتادى. ونىڭ العاشقى ناتيجەسى رەتىندە تۇركى كەڭەسى مەن تۇركى اكادەمياسى قۇرىلىپ, تۇركى حالىقارالىق ۇيىمدارىنا جول كورسەتەتىن, باعىت بەرەتىن دە عالىمدار بولدى. بۇل جىلداردا تۇرىكمەنستان, ازەربايجان, وزبەكستان ءبىرىنشى بولىپ لاتىن الىپبيىنە كوشتى. قازاق ەلى دە وسى باعىتتا جاڭا قادامدار جاساپ جاتىر. قازاقستاننىڭ قازاق ءتىلىن جوعارى دارەجەدە تانىتاتىن لاتىن ءالىپبيىن قابىلداۋى بولاشاقتا تۇركى الەمىنىڭ بىرلىگى ءۇشىن وڭ ءۇردىس بولماق. جيىندا تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى باس كونسۋلى كاگان يىلماز, باكۋ ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى نازىم حيۋسەينلي, تۇركىتىلدەس ەلدەر زيالىلارى وداعىنىڭ توراعاسى, اقىن مۇحتار شاحانوۆ, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ ساراپشىسى, PhD دوكتورى ەلميرا قالجانوۆا ءسوز الىپ, تۇركى ەلدەرىنىڭ كەلەشەكتە ءالى دە بولسا ءبىر-ءبىرىن جاقىنىراق تانىپ, ءوزارا ىنتىماقتاستىق ءۇشىن اتقاراتىن ورتاق جۇمىستارى تۋرالى ويلارىمەن ءبولىستى. تۇركى الەمىنە شامشىراق بولۋ ءۇشىن جۇمىلا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن باۋىرلاس حالىقتاردىڭ بارشاسى بەسىنشى سيمپوزيۋمدا دا تىڭ ۇسىنىس, قۇندى پىكىر مەن جاڭا عىلىمي تۇجىرىمدامالار جاسالاتىنىنا سەنىم ءبىلدىرىپ, سەكتسيا جۇمىسىنا كىرىسىپ كەتتى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
