قازاقستان • 12 قازان، 2018

بىرلىك پەن بەيبىتشىلىك جارشىسى

473 رەتكورسەتىلدى

استانادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VI سەزى مارەسىنە جەتىپ، جيىننىڭ قورىتىندى قۇجاتى – دەكلاراتسيا قابىلداندى. بيىل ء«دىني ليدەرلەر – قاۋىپسىز الەم ءۇشىن» دەگەن تاقىرىپپەن وتكەن جيىنعا 42 ەلدەن قۇرامىندا بەدەلدى ءدىني كوشباسشىلار، ساياساتكەرلەر مەن قوعام قايراتكەرلەرى بار 80-نەن استام دەلەگاتسيا قاتىستى. حالىقارالىق شارادا يسلام ءدىنى سالاسى بويىنشا 20-دان اسا، حريستيان ءدىنى سالاسى بويىنشا 15-تەن اسا قۇرام جانە يۋدايزم، يندۋيزم، داوسيزم، بۋدديزم، زورواستريزم، باحاي جانە كوپتەگەن ءدىني بىرلەستىكتەر وكىلدەرى سەزدە بەلسەندىلىك تانىتىپ، ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.

«بەيبىتشىلىك قابىرعاسى» جانىندا قۇلشىلىق جاسادى

باس قالامىزدا 2003 جىلدان باستاپ ءۇش جىل سايىن وتكىزىلىپ كەلە جاتقان جيىن بۇل جولى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى دەۋگە تولىق نەگىز بار. سەزدىڭ العاشقى كۇنى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمنىڭ جانە جەكەلەگەن ايماقتاردىڭ الدىنداعى جاڭا زامانعا ءتان قاۋىپ-قاتەرلەردى اتاپ، عالامدى قۇتقارۋ جولدارىن، نەگىزگى قيىندىقتاردى ەكشەپ بەرگەن بولاتىن. سەزدىڭ ەكىنشى كۇنى ءاربىر سويلەۋشى ويلارىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بايانداماسىنان ءۇزىندى، مىسال كەلتىرە وتىرىپ تۇيىندەدى.

جالپى، سەزدىڭ ەكىنشى كۇنىن ءدىن كوشباسشىلارى «بەيبىتشىلىك قابىرعاسى» مونۋمەنتىنىڭ جانىندا جەر بەتىندەگى بەيبىتشىلىك ءۇشىن دۇعا جاساۋدان باستادى. حالىقارالىق مادەنيەتتەر مەن دىندەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ايدار ءابۋوۆ «بەيبىتشىلىك قابىرعاسىنىڭ» قازاقستاننىڭ يادرولىق پوليگونىن جاپقانىن عانا ەمەس، الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق الەۋەتتەن باس تارتقانىن ايعاقتايتىنى تۋرالى ايتىپ بەردى. مونۋمەنت تاريحتاعى قايعىلى وقيعالاردىڭ زارداپتارىن ۇمىتپاي، جەر جۇزىندەگى بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتى قاستەرلەۋگە ۇندەيتىندىگىن ەسكە سالدى. 

قورىتىندى قۇجات ءبىراۋىزدان قابىلداندى

قازاقستان سەناتىنىڭ تور­اعاسى، الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حات­شى­لىعىنىڭ باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ استاناداعى ايتۋلى جيىندى قورىتىندىلاۋ ءسوزىن بارلىق دەلەگاتسيالاردىڭ باس­شىلارى مەن قوناقتارىنا، حا­لىقارالىق ۇيىمداردىڭ جوعارى وكىلدەرىنە العىس ايتۋدان باستادى. ولاردىڭ سەزد جۇمىسىنا بەلسەنە قاتىسىپ، سىندارلى ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتتى. 

– سەزدىڭ جالپى جانە سەك­تسيالىق وتىرىستارىندا قاۋىپسىز الەمدى نىعايتۋعا جانە رۋحا­نيات پەن ءدىني داستۇرلەردىڭ ءرولىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان قۇندى باستامالار كوتەرىلدى. وسى سيپاتتاعى قارىم-قاتىناستار ءوز جالعاسىن تاباتىنىنا جانە نى­عايا تۇسەتىنىنە كامىل سەنەمىن. سەزدىڭ تۇپكى ماقساتى دا وسىنى كوزدەيدى. بارلىق كونفەسسيا وكىل­دەرىنىڭ بەلسەندىلىگى مەن ءوزا­را ءىس-قيمىلدارى قار­قىنىن جوعالتپاۋى ءتيىس.

فورۋم بارىسىندا اشىق اي­تىلعان مازمۇندى وي-پىكىرلەر مەن ۇسىنىستاردى تەرەڭ زەردەلەپ، وي ەلەگىنەن وتكىزۋ قاجەت. الەمنىڭ جاڭا بەينەسىنە قاتىستى ورتاق كوزقاراس پەن ءوزارا تۇسىنىستىك بار ەكەندىگىنە كوز جەتكىزدىك، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ. 

سونداي-اق سەنات توراعاسى اس­تا­ناداعى ايتۋلى جيىنعا الەم نازار اۋدارىپ وتىرعاندىعىن دا جەت­كىزدى.

– بۇگىندە سەزدىڭ شىنايى الاڭى – استانا عانا ەمەس، بار­شا الەم قوعامداستىعى. سەبەبى بۇكىل الەمدە ءار الۋان ءدىندى ۇس­تا­ناتىن ادامدار قازاقستاننىڭ ەلور­داسىنداعى كەزدەسۋگە زور ۇمىتپەن كوز تىگۋدە.  ۇرىس-جانجال مەن ۇرەي­دەن قاجىعان ميلليونداعان ادام بەيبىتشىلىكتى، تىنىش­تىقتى، تۇراقتىلىقتى قالايدى. حالىقتار شىن مانىندە، بىتىم­گەرشىلىككە ءزارۋ ەكەنى انىق. 

بۇگىن وسى زالدا وتىرعان ءدىن جەتەكشىلەرى، بەلگىلى ساياساتكەرلەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى ءوز مەملەكەتتەرى مەن حالقىنا VI سەزدىڭ قورى­تىن­دىلارىن جەتكىزەدى دەپ ۇمىت­تە­نەمىن. دەكلاراتسيانىڭ نەگىزگى شە­شىمدەرىن ازاماتتىق قوعامنىڭ بارلىق دەڭگەيدەگى ينستيتۋتتارى ارقىلى سىزدەر بەلسەندى تۇر­دە ناسيحاتتايدى دەپ سەنەمىن. دەلەگاتسيا باسشىلارىنا، VI سەز­دىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى مەن قوناقتارىنا بەيبىتشىلىك پەن جاسامپازدىق جولىنداعى جاۋاپتى قىزمەتتەرى ءۇشىن جانە سەزدىڭ ىزگى يدەيالارى مەن باستا­ما­لارىن ىلگە­رى­لەتۋگە قوسقان قو­ماقتى ۇلەسى ءۇشىن  العىس ايتامىن، – دەپ ءسوزىن تۇيىن­دەدى ق.توقاەۆ.

بۇدان سوڭ VI سەزدىڭ تاريحىن­دا قالاتىن تاعى ءبىر وقيعا بولدى. ول – 20 مىڭ دانامەن اينا­لىم­عا ەنگىزىلەتىن پوشتا ماركاسى. مار­كانىڭ ۇلگىسىن ورتاعا قو­عامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان كالە­تاەۆ پەن «قازپوشتا» اق باس­قارما تور­اعاسى ساكەن سارسەنوۆ ورتاعا الىپ شىقتى. ماركادا سەزدىڭ لوگو­تيپى، بەيبىتشىلىك جانە كەلى­سىم سارايى، ءزايتۇن اعاشىنىڭ بۇ­­تاق­­تارى مەن بەيبىتشىلىكتىڭ سيم­­ۆولىنا اينالعان كوگەرشىندەر بەي­­نەلەنگەن. سونداي-اق قازاق جا­نە اعىلشىن تىلدەرىندە «الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباس­شى­لارىنىڭ VI سەزى» دەگەن جازۋ بار. 

مازمۇندى ءتورت تاقىرىپ

ءيا، سەزدىڭ ەكىنشى كۇنى نەگىز­گى تالقىلاۋلار، بايانداۋلار، پىكىر­تالاستار مەن ءسوز جارىستارى تاۋەل­سىزدىك سارايىندا قىزعان ەدى. ۇيىم­داستىرۋشىلار ۇسىنعان تاقى­رىپتاردىڭ مازمۇنىن ونىڭ اتاۋلارىنىڭ ءوزى اشىپ تۇردى.

ماسەلەن، «الەم. ححI عا­سىر» مانيفەسى جاھاندىق قاۋىپ­س­ىز­­دىك تۇجىرىمداماسى رەتىن­دە، «قۇبىلمالى گەوساياسات جاع­­دا­­يىن­­داعى دىندەر: ادامزاتتى بىرىك­­تىرۋگە ارنالعان جاڭا مۇم­­كىن­دىكتەر»، ء«دىن جانە جاھان­دانۋ: سىن-تەگەۋرىندەر مەن جاۋاپ­تار»، ء«دىني كوشباسشىلار مەن سايا­سي قايراتكەرلەر ەكسترەميزم مەن تەرروريزمدى ەڭسەرۋ جولىندا». بۇل جيىندار وتكەن اتشاپ­تىرىم زالداردا ينە شانشار ورىن بولماعاندىعىن دا اتاپ وتكەن ءجون. ءسوز باسىندا ايتقا­نىمىزداي، ەلباسىنىڭ ءبىر كۇن بۇرىنعى ساياسي سىندارلى سوزدەرىنەن قۋات ال­عان ءدىني قاي­رات­كەرلەر ويلارىن اشىق ايتىپ، نەعۇرلىم بەلسەن­دىلىك تانىتتى.

قاي جاعىنان قاراساق تا قازىرگى كەزەڭدە الەمدەگى گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق احۋال ەداۋىر وز­گەرىستەرگە تاپ بولىپ وتىر. الەم­نىڭ كوپپوليارلى قۇرىلىمى كوپ­تەگەن گەوساياسي فاكتورلاردىڭ اسەرى­مەن قالىپتاسۋدا. حالىق­ارالىق قاتىناستاردا شيەلەنىستەر دە ۇدەپ بارادى. سونىڭ سالدارى­نان قاي ءدىندى بولماسىن حالىق­ارالىق داۋلاردى ءورشىتۋ، تەر­رو­ريستىك ۇيىمداردىڭ ارەكەتتەرىن قولداۋ، ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن بۇزۋ ءۇشىن پايدالانۋدا. قازاقستان الەمنىڭ ز ۇلىمدىقپەن شىرمالعان تۇ­سىن­دا قوعامدىق-ساياسي ساحنادا سىن-قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋدىڭ امالدارىن ۇسىنىپ كەلەدى. سونداي شارالاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى. 

پراۆوسلاۆيا پارلامەنت­ارا­لىق اسسامبلەياسىنىڭ پرە­زي­دەنتى، رەسەي فەدەرالدىق جينالىسى مەم­­لەكەتتىك دۋماسىنىڭ دەپۋ­تا­تى سەرگەي گاۆريلوۆ: «قازاق­ستان پرەزيدەنتى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ­­تىڭ باستاماسىمەن استا­نادا كەزەك­تى رەت ادامزات بالاسى ءۇشىن تاع­دىرشەشتى كەزەڭدە باس قو­سىپ وتىرمىز. شىن مانىندە ءبىز قا­ۋىپ-قاتەردىڭ نەبىر ءتۇرىن، ناسىل­شىلدىكتى، ەكسترەميزم مەن تەررو­­ريزمنىڭ وكتەمدىگىن، بوسقان بوس­قىن­داردى، ميلليونداعان اش-جا­لاڭاش ادامدى كورىپ وتىر­مىز. بۇل جاعدايلار ادامزات دا­مۋىن ونداعان جىلعا كەيىن شە­گەرەتىنىن سەزىنەمىز. ونى حالىق­ارالىق قۇقىقتاردىڭ بۇزىلۋى­نىڭ، مەملەكەتتەردىڭ ىشكى ىسى­نە ارالاسۋىنىڭ، جاستاردىڭ كۇ­شى­مەن جۇزەگە اسىرىلىپ جات­قان توڭكەرىستەردىڭ سالدارى دەپ سا­ناي­مىن. سوندىقتان دا اس­تانا سەزى جوعارىدا اتالعان ماسە­لەلەر­دى شەشۋدىڭ ءتيىمدى الاڭى دەپ ەسەپ­تەيمىن. ويتكەنى ءدىن كوش­باس­شى­لارى – بىزگە قا­جەتتى سە­نىمدى قالىپ­تاس­تىرا الا­تىن كۇش. ال سەنىم نەگىزىندە الەم­دىك ءدىن كوشباس­شىلارى قالىپ­تاستىرعان قوعام­نىڭ ىرگەتاسىن نىعايتا تۇ­سۋگە بولادى» دەيدى.

ال دۇنيەجۇزىلىك يسلام لي­گاسى باس حاتشىسىنىڭ كەڭەسشىسى (ساك) مۋنكيز ماحمۋد اس-ساكار دا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ، ونىڭ ىشىندە ءدىنباسىلاردىڭ بەي­­بىت­شىلىك جولىنداعى ءىس-قيمى­لىنىڭ السىزدىگىن اشىپ ايتتى. 

– الەمدەگى كوپتەگەن ز ۇلىم­دىقتىڭ استارىن دىننەن ىزدەيتىن جاڭساق، سىڭارجاق ويلارمەن كەلىسپەيمىن. جەر بەتىندەگى سو­­عىستار وسىدان بەس مىڭ جىلداي ۋاقىت بۇرىن باستالعان. سول كەزدە دە، قازىر دە سوعىس ءورتى شيكىزاتقا تالاس، كەك الۋ، ترانسۇلتتىق كوم­پانيالاردىڭ شاتاقتارىنان باس­تاۋ الىپ كەلدى. ارينە ءدىن­دار­لار دا تازا بولدى دەپ ەسەپتە­مەيمىن. جاڭا زامانداعى قاۋىپ-قاتەرلەردى كەشەگى وتىرىستا قا­زاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ناقتى ءارى اشىق ايتىپ بەردى. الەمدىك دەڭگەيدەگى باس­شىنىڭ سوزدەرىنە تولىق قو­سى­لامىن. الەمدە قازىردىڭ وزىن­دە سوعىس ءورتى ءورشىپ تۇر. ءار­بىر سو­عىستا مىڭداعان ادامدار وپات بولىپ، مىڭداعان ادام­دار باسپا­ناسىز قالۋدا. حالىق­ارالىق قوعام­داستىق جاڭا زامان­داعى جەتىس­تىكتەرگە قاراماستان، سول سو­عىس­­تاردى توقتاتۋدا دار­مەن­سىزدىك تا­نىتۋدا. عالىمداردىڭ ءوزى قا­جەت­تى تەتىكتەردى تابا الار ەمەس. ونىڭ ۇستىنە، ءبىز – ءدىنبا­سى­لار بەيبىتشىلىك جولىنداعى ءوز مىن­دەت­تەرىمىزدى، پارىزىمىزدى تولىق ورىنداپ وتىرماعانىمىزدى مو­يىنداۋىمىز كەرەك. قازىر ادامزاتتى ادامشىلىققا جەتەلەيتىن رۋح بەرە الماي كەلەمىز. دەمەك ەندى استانا جيىنىنان سوڭ بىزدەر الەمدى تىعىرىقتان شىعارار جولدى ۇسىنۋىمىز كەرەك. قازىرگى جاعدايدا تەك ءدىني كوشباسشىلار عانا قيىندىقتىڭ كۇرمەۋىن شەشەر كىلت تابا الادى، – دەدى ول.

ساراپشىلار جوعارى باعا بەرگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ححI عاسىر» مانيفەسى – جاۋاپكەرشىلىگى مول مەملەكەت پەن ونىڭ ساياسي كوشباسشىسىنىڭ ايقىن داۋى­سى دەيدى برازيليادان كەلگەن «UniaoPlanetaria» ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى، «TV-Supren» تەلەارناسىنىڭ جەتەكشىسى ۋليسسيس ريدەل دە رەسەن.

– قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇل­تان نازارباەۆ الەمدەگى بەي­بىت­شىلىكتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن بەل­سەندى قىزمەت ەتىپ كەلەدى. مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ سۇڭعىلا سايا­ساتى، بەيبىتسۇيگىشتىك قاسيەتى، سالماقتى قادامى – كوپ ەلدەرگە ۇلگى. قازاقستان – 100-دەن اسا ەتنوس وكىلىنىڭ تاتۋ-ءتاتتى تىرشىلىك كەشىپ جاتقان بەرەكەلى ەل جانە دىنارالىق، ۇلتارالىق تاتۋلىقتىڭ ۇستاحاناسىنا اينالدى، – دەدى ول. 

ۋليسسيس ريدەل دە رەسەن ءوز سوزىندە ەلىمىزدە 2009 جىلى وتكەن ءدال وسىنداي سەزگە قاتىسىپ، ناتي­جەسىندە پورتۋگال تىلىندە «رۋحا­ني ەكولوگيا» اتتى كىتاپ جازعا­نىن مالىمدەدى. ونىڭ اعىلشىن تىلى­نە اۋدارىلعان ءبىر داناسىن بەي­بىت­شىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ كىتاپحاناسىنا تارتۋ ەتۋ ءۇشىن الا كەلگەن ەكەن. 

جالپى، الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VI سەزىنىڭ ناتيجەلەرى الەمدىك ساياسي ساحنالاردان كورىنىس تابادى. 

ال بۇل جولعى جيىن قاتىسۋ­شى­لاردىڭ بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ وپەرا زالىندا وتكەن سالتاناتتى كونتسەرتتى تاماشالاپ، «نۇر الەم» بولاشاق مۋزەيىنە بارۋىمەن اياقتالدى. 

كەلەسى سەزد 2021 جىلى اس­تا­نا قالاسىندا وتەتىن بولىپ كەلى­سىلدى.

سەرىك ابدىبەك،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

اقىنعا ارنالعان كۇن

رۋحانيات • بۇگىن، 07:46

قالانى دامىتۋ قۇجاتى دايىن

ايماقتار • بۇگىن، 07:43

باسپانامەن قامتيتىن باستى قۇجات

باعدارلامالار • بۇگىن، 07:23

بولمىسى ءبۇتىن باعاەۆ

رۋحانيات • بۇگىن، 07:19

ەر ەدىگە جانە ەلدىك مۇددە

رۋحانيات • بۇگىن، 07:11

تەمەكىنىڭ تاۋقىمەتى

مەديتسينا • بۇگىن، 07:05

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ولجاس ساندىبەك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • كەشە

ەڭ قىسقا اڭگىمە. تالعات ەشەن ۇلى

ەڭ قىسقا اڭگىمە • كەشە

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نۇرداۋلەت قاباسوۆ

ەڭ قىسقا اڭگىمە • كەشە

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ەرمەك بەگزادا

ەڭ قىسقا اڭگىمە • كەشە

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نۇرنازار تۇرىكبەن

ەڭ قىسقا اڭگىمە • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار