365 كۇندى ارتقا تاستاپ تاريح قويناۋىنا ەنىپ بارا جاتقان قويان جىلى قازاق سپورتى ءۇشىن تابىستى, تاريحتا التىن ارىپتەرمەن تاڭبالاناتىن ايرىقشا جىل بولدى دەسەك, قاتەلەسپەسپىز. رەت-رەتىمەن ايتار بولساق, جىل باسىندا تمد جانە مۇسىلمان ەلدەرى اراسىندا قىسقى ازيادا ويىندارىن ەڭ ءبىرىنشى بولىپ وتكىزگەن قازاق ەلىنىڭ سپورتشىلارى بيىك تۇعىردان كورىندى. كوزى قاراقتى وقىرماننىڭ ەسىندە بولسا, قىسقى ازيا ويىندارى تاريحىندا العاش رەت قاتىسۋشى ەلدەردىڭ سانى جيىرما جەتىگە جەتىپ, مىڭعا جۋىق ساڭلاق سپورتتىڭ 11 ءتۇرى بويىنشا جارىس جولىنا شىقتى. مىنە, وسى بايراقتى باسەكەدە جارىس جولىنا شىققان ساڭلاقتارىمىز ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ايرىقشا سىي جاساپ, 32 التىن مەدال جەڭىپ الدى. ازيالىق ويىنداردا وسىدان 25 جىل بۇرىن ساپپورودا جاپونيا قۇراماسى 29 التىن مەدال قانجىعالاپ, رەكورد ورناتقان بولاتىن جانە سودان بەرى بۇل رەكوردتى ەشكىم جاڭارتپاعان ەدى. وعان قوسا, جالپى مەدال سانى بويىنشا دا رەكورد جاڭارتىلدى. 2003 جىلعى ازيادادا جاپون ەلى بارلىعى 67 مەدال يەلەنگەن بولسا, ءبىزدىڭ قازاقستاندىق سپورتشىلارىمىز 70 مەدال (ونىڭ ىشىندە 32 التىن, 21 كۇمىس, 17 قولا) قانجىعالاپ, ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعاردى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلىندا قارقىندى دامۋ جولىنا تۇسكەن قازاقستاننىڭ ايتۋلى جەڭىستەرىنىڭ تاعى ءبىرى اۋقىمى جاعىنان وليمپيادا ويىندارىنان كەيىنگى ەكىنشى ورىندا تۇرعان قىسقى ۋنيۆەرسيادا ويىندارىن وتكىزۋگە مۇمكىندىك الۋى بولىپ وتىر. تاياۋدا عانا بريۋسسەلدە ۋنيۆەرسيتەت سپورتى حالىقارالىق فەدەراتسياسى (FISU) داۋىس بەرۋ قورىتىندىسىن جاريالاپ, ناتيجەسىندە الماتى 2017 جىلعى قىسقى ۋنيۆەرسيادا وتكىزۋ قۇرمەتىنە يە بولدى. الماتىنىڭ 2017 جىلعى قىسقى ۋنيۆەرسيادا وتكىزۋگە كانديداتۋراسىن جان-جاقتى قولداعانىن, ويتكەنى بۇل قالادا مۇنداي حالىقارالىق سپورت جارىستارىن وتكىزۋگە ۇلكەن مۇمكىندىكتەر جاسالعانىن باسا ايتقان اتالعان حالىقارالىق ۇيىمنىڭ پرەزيدەنتى كلود-لۋي گالەن: «دەگەنمەن ۋنيۆەرسيادا – ەكى اپتالىق قانا شارا ەمەس. ويىنداردى وتكىزۋگە ۇلكەن دايارلىق جۇمىستارىن ءجۇرگىزۋ قاجەت. بولاشاقتا سىزدەر ۋنيۆەرسيادا جەمىستەرىن ۇزاق جىلدار بويى پايدالاناتىن بولاسىزدار, ودان ءارى قىسقى وليمپيادالىق ويىندار ءوتكىزۋگە ىلگەرى جىلجي الاسىزدار», – دەگەن ەدى. جالپى وليمپيادالىق ويىنداردان كەيىن اۋقىمى جاعىنان ەكىنشى سپورتتىق شارانى وتكىزۋگە ەكى قالا – الماتى مەن ترەنتو (يتاليا) ۇمىتكەر بولعان-دى. دەگەنمەن, الماتىنىڭ كورىنىپ تۇرعان ارتىقشىلىعىنا, سونداي-اق ەكونوميكالىق داعدارىسقا بايلانىستى يتاليا ۇكىمەتى ءوز كانديداتۋراسىن الىپ تاستاۋعا شەشىم قابىلدادى. ءسويتىپ, الماتى ءباسەكەلەستەر بولماعاندىقتان 2017 جىلعى 28-قىسقى ۋنيۆەرسيادا استاناسى اتاندى.
بوكسشىلارىمىزدىڭ دا تابىسى از ەمەس. مامىردىڭ 6-7 كۇندەرى قىتايدىڭ گۋيانگ قالاسىندا «استانا ارلاندارى» مەن «پاريج يۋنايتەد» كوماندالارى اراسىندا بۇكىلالەمدىك بوكس سەرياسىنىڭ اقتىق سايىسى ءوتتى. گۋيانگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سپورت كەشەنىندە 6 مامىر كۇنى بولعان العاشقى سىندا قازاقستاندىقتار فرانتسيادان كەلگەن قارسىلاستارىنان 3:2 ەسەبىمەن باسىم تۇسكەن ەدى. وكىنىشكە وراي كەلەسى كۇنگى باسەكەدە بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىمىز قارسىلاستارىنا ەسە جىبەرىپ الدى. وسىلايشا قورىتىندى ەسەپ 6:4 بولىپ اياقتالىپ, «پاريج يۋنايتەد» حالىقارالىق اۋەسقوي بوكس قاۋىمداستىعى ۇيىمداستىرعان بۇكىلالىمدىك بوكس سەرياسى جوباسىنىڭ العاشقى جەڭىمپازى اتاندى. بيىلعى جىلى ازەربايجان استاناسى باكۋ قالاسىندا وتكەن بوكستان الەم چەمپيوناتىندا دا بوكسشىلارىمىز جامان جۇدىرىقتاسقان جوق. 2 كۇمىس, 2 قولا مەدالدى ەنشىلەگەن سپورتشىلارىمىز 2012 جىلى تۇماندى البيون ەلىندە وتەتىن وليمپيادا ويىندارىنىڭ 5 بىردەي ليتسەنزياسىنا قول جەتكىزدى.
اۋىر اتلەتتەرىمىزدە حالىقارالىق بايراقتى باسەكەدە ەل نامىسىن ءوز دەڭگەيلەرىندە قورعاپ وتىر. ماسەلەن, اعىمداعى جىلى فرانتسيانىڭ استاناسى پاريجدە وتكەن اۋىر اتلەتيكادان الەم چەمپيوناتىندا ەكى التىن, 2 كۇمىس مەدالدى قانجىعالادىق. اتاپ ايتقاندا 94 كيلو سالماق ساناتىندا ەكى جاتتىعۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 407 كيلونى باعىندىرعان بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى ي.يلين ءۇشىنشى مارتە الەم چەمپيونى اتاندى. ءزۇلفيا چينشانلو 53 كيلو سالماق ساناتىندا جۇلقا كوتەرۋدە دە, سەرپە كوتەرۋدە دە ەڭ ۇزدىك سپورتشى ەكەنىن دالەلدەپ, قوسسايىس ءناتيجەسىندە الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى مارتەبەسىنە يە بولدى. 75 كيلوعا دەيىنگى سالماق ساناتىندا جارىس جولىنا شىققان قازاقستاندىق اۋىر اتلەت سۆەتلانا پودوبەدوۆا ەكى سايىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 287 كيلونى باعىندىرىپ, كۇمىس جۇلدەگە يە بولدى.
اينالايىن, التىن ўل!
قازاقستاننان ءۇش دۇركىن الەم چەمپيونى شىققانى ايداي الەمگە جاريا بولعاندا باۋىرمال الاش جۇرتى يليانى حان كوتەرگەندەي قۋانىپ, بوركىن اسپانعا اتىپ, ءماز بولدى. كۇش اتاسى قاجىمۇقان وسكەن ەل باتىرلىقتى ايرىقشا دارىپتەيتىنى راس. كيەلى سىر بويىنىڭ تۇلەگى ەۋروپانىڭ رۋحاني استاناسىنداي بولعان سەرى شاھار پاريجگە اتتانعاندا: «التىن ءۇشىن بارا جاتىرمىن» دەپ ەر جىگىتكە لايىق ءسوز ايتىپ ەدى. سول كۇنگى جارىس يلياعا وڭاي سوققان جوق. ول جۇلقا كوتەرۋدە 184 كيلو سالماقتى ەڭسەردى. بىراق بۇل تورەشىلەر نازارىنان تىس قالىپ, ەسەپكە الىنعان جوق. ونىڭ الدىنا ورىس, ۋكراين جانە يراندىق سپورتشى شىعىپ كەتتى. ءتورتىنشى ورىنعا تابان تىرەگەن جەرلەسىمىز ەلدىڭ جاپپاي كوكەيىن تەسكەن التىننان قۇر قالا ما دەپ ۇرەي بۋعانى راس دەيدى باقىلاۋشى توپ. سەرپە كوتەرۋدە ءبىزدىڭ تارلان الدىنا جان سالمادى, ول ۋكراينالىق ارتەم يۆانوۆتان وزىق شىقتى. ارتەم يۆانوۆ 220 كيلو سالماقتى كوتەرگەن سوڭ, تاعى 10 كيلوعا ارتىق سالماققا تاپسىرىس بەرگەن. يليا يلين 227 كيلولىق زىلتەمىردى باسىنان اسىرا ۇستاپ تۇرعاندا التىنعا ءبىر قادام تاقاۋ قالعانى كوڭىلگە مەدەۋ ۇيالاتتى. پاريج تورىندەگى بايراقتى باسەكە ءبارىمىزدى دە بەيجاي قالدىرمادى. يليانىڭ كوزىنەن سىرعاناعان قۋانىشتىڭ كوز جاسى كۇللى قازاقستاندىقتاردىڭ كوڭىلىن بوساتتى. سول ساتتە سىردىڭ بويىندا ەركە وسكەن ۇلدىڭ بۇلاڭ مىنەزىنەن قازاقى جىلىلىقتى, قازاقى دارحاندىقتى, قازاقى باتىرلىقتى كورىپ, «اينالايىن, الىبىم-اي!» دەپ ەگىلدىك بىرگە! وسى ءبىر سەزىم جاعىمپازداردىڭ اۋزىندا جاتتالىپ قالعان تاتۋلىقتان ءالدەقايدا بيىك, الدەقايدا ارداقتى ەكەنى ايقىن! ءويتكەنى ول – قازاق نامىسى! كەزىندە امىرە, قاجىمۇقان, مۇستافالاردىڭ دا نامىسىن قوزداتقان, ەۋروپانىڭ تورىنەن قازاقتى تانىتقان دا وسى سەزىم, وسى نامىس ەمەس پە ەدى... جان سىزداتقان جاراقاتتى دا ەلەمەگەن التىنداي ۇلىمىزعا, لوندوننىڭ تورىندە دە وسى قۋانىشتى تاعى ءبىر قايتالاتۋعا اللا اماندىعىن بەرسىن, دەپ تىلەيىك ەندى!Ґرلەۋ جولىنا تїسەدى
سان مىڭداعان كورەرمەندى ۇلكەن ستاديوندارعا جيناپ, ميلليونداعان جانكۇيەرلەردى كوگىلدىر تەلەەكرانعا تەلمىرتكەن فۋتبول بۇل كۇندەرى سپورتتاعى بەكزات ويىندارىنىڭ قاتارىنان نىق ورىن الىپ وتىر. جەلتوقسان ايىنىڭ 10 كۇنى بۇۇ-نىڭ شەشىمىمەن اتاپ وتىلەتىن بۇل سپورت ءتۇرىنىڭ شىعۋ تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەردىڭ ءوزى دە قىزىق. ميلليونداعان ادامعا تەك ويىن عانا ەمەس, ءومىر ستيلىنە اينالعان فۋتبول ويىنى تۋرالى العاشقى ەسكەرتپەنى تاريحشىلار ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى ەكىنشى مىڭجىلدىقتاعى قىتاي دەرەكتەرىنەن تاپقان. ول تسۋ چيۋ دەپ اتالعان, «اياقپەن يتەرۋ» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. فۋتبول ويىنى قىتاي جاۋىنگەرلەرىنە دەنە فورماسىن قالىپتى ساقتاۋعا سەپتىگىن تيگىزگەن. ال كەيبىرەۋلەر فۋتبولدىڭ ءىزاشارى دەپ 8-عاسىردا انگليادا ءومىر سۇرگەن ساكسونداردىڭ جابايى ويىنىن تانيدى. ولار ۇرىستان كەيىن شايقاس دالاسىندا دۇشپانىنىڭ شابىلعان باسىن تەپكىلەپ ويناعان. مىنە وسىنداي قىزىقتى تاريحى بار, دەگەنمەن ەلىمىزدە كەنجەلەپ كەلە جاتقان فۋتبول ويىنىنىڭ دا بىزدەر ءۇشىن ايى وڭىنان تۋار كۇن دە الىس سيياقتى. ويتكەنى قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا وسى سپورت ءتۇرىنىڭ اقساپ تۇرعانى شىندىق. ەستە بولسا, الەمدەگى تانىمال سپورت ءتۇرى فۋتبولدىڭ ەلىمىزدە دامۋىنا ەرەكشە كوڭىل اۋدارىپ كەلە جاتقان مەملەكەت باسشىسى 2007 جىلى برازيلياعا بارعان ساپارىندا برازيليا پرەزيدەنتىمەن فۋتبول ءىسىن دامىتۋداعى ىنتىماقتاستىققا قول جەتكىزگەن ەدى. وسىعان وراي 2009 جىلدىڭ كوكتەمىندە فۋتبول ونەرىنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرۋگە بۋىنى قاتايا قويماعان 26 جاسوسپىرىم ىرىكتەپ الىنىپ, وسى سپورت ءتۇرىنىڭ وتانى سانالاتىن برازيليا ەلىنىڭ «ولە برازيل كلاب» فۋتبول اكادەمياسىنا ءتالىم الۋعا جىبەرىلگەن-ءدى. «ولە برازيل كلاب» اكادەمياسىندا ءبىلىم العان از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قازاقستاندىق فۋتبولشىلار اتالمىش ەلدە وتكەن تۋرنيرلەردىڭ بىرىندە جەڭىسكە قول جەتكىزىپ تە ۇلگەردى. جالپى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە 26 قازاقستاندىق بالا سەگىز چەمپيونات جانە جەتى حالىقارالىق جارىسقا قاتىستى. 166 ويىن جۇرگىزىپ, ولاردىڭ 122-سىندە جەڭىسكە جەتتى. وقۋلارىن ءتامامداپ ەلگە ورالعان بالعىن فۋتبولشىلاردىڭ 15-ءى قازاقستان چەمپيوناتىنىڭ ءبىرىنشى ليگا كوماندالارى اراسىندا وينايتىن «استانا-64» فۋتبول كلۋبىمەن كەلىسىم-شارتتارعا قول قويدى. ايتپاقشى, اعىمداعى جىلدىڭ شىلدەسىندە لاتىن امەريكاسىنىڭ بىرقاتار ەلىنە جاساعان ساپارلاعان قر ءسىم جاۋاپتى حاتشىسى ءراپىل جوشىباەۆ باستاعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيا برازيليا سىرتقى بايلانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى حاديل دا روچا ۆياننامەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزگەن بولاتىن. كەزدەسۋ بارىسىندا ەكى ەلدىڭ سپورت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىنىڭ وڭ قارقىن الىپ كەلە جاتقاندىعىن اتاپ وتكەن حاديل دا روچا ۆياننا برازيليا بۇعان دەيىن قولعا الىنعان قازاقستاندىق جاس فۋتبولشىلاردى وقىتۋ تاجىريبەسىن كەڭەيتۋگە دايىن ەكەندىگىن قۋاتتاعان بولاتىن. وسى سپورت سالاسىندا قاتىستى تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق بار. تاياۋدا «PRO» ليتسەنزياسىن العان 11 قازاقستاندىق فۋتبول جاتتىقتىرۋشىسىنىڭ ەسىمى بەلگىلى بولدى. مىنە, وسىلايشا شەتەلدەن ءتالىم-تاربيە العان سپورتشىلارىمىزدىڭ, ءتىپتى قارت قۇرلىقتىڭ ازۋلى كوماندالارىن دايىنداۋعا دا زور الەۋەتى بار جاتتىقتىرۋشىلارمىزدىڭ ارقاسىندا قازاق فۋتبولى الداعى ۋاقىتتا ورلەۋ جولىنا تۇسەدى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار سياقتى.سپورت
قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, ەلىمىز بويىنشا 150 سپورت تۇرىمەن حالىقتىڭ 2,5 ميلليوننان استامى شۇعىلداناتىن كورىنەدى. بيىلعى جىلى وسى سپورت تۇرلەرى ىشىندەگى وليمپيادالىق ەمەس سپورت تۇرلەرى بويىنشا الەم چەمپيوناتتارىنان قازاقستان 16 التىن مەدالعا يە بولدى. ال, وليمپيادا ويىندارى باعدارلاماسىنا كىرەتىن سپورت تۇرلەرىندەگى الەم چەمپيوناتتارىنان 6 التىن الدىق. سالاماتتى ءومىر سالتىن دامىتۋ مەن بۇقارالىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا, ەلىمىزدە 40 شاقتى جاڭا سپورتتىق كەشەن سالىنعان. بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا كۇندەلىكتى سپورتپەن شۇعىلداناتىن ادامدار سانى 5000-عا كوبەيىپتى. وسى سالادا ىستەيتىن دەنە شىنىقتىرۋ مۇعالىمدەرى مەن جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ دا سانى وسكەن. قازىر ولاردىڭ سانى 36 مىڭعا جەتىپ وتىر. بۇلاردىڭ 86,1 پايىزى – جوعارى ءبىلىمدى ماماندار. بيىلعى جىلدىڭ تاعى ءبىر وزىندىك جاڭالىعى ەلىمىزدە شەتەلدەردەگىدەي سپورتتىق كلۋبتار اشىلۋى بولدى. وسى ءۇردىستىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋگە ەلىمىزدىڭ سپورت كوميتەتى بارىنشا مۇرىندىق بولۋدا. ازىرگە 1351 سپورت كلۋبى اشىلىپ, وسى كلۋبتاردا جاتتىعاتىن تۇرعىندار سانى 200 مىڭعا جەتىپ قالعان. قر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ماماندارى مەن سپورت كوميتەتىنىڭ بىرلەسكەن ءىس-شارالارى ناتيجەسىندە جاسوسپىرىمدەردى سپورتقا تارتۋ ماقساتىندا 23 مىڭداي سپورت سەكتسيالارىنىڭ جۇمىسى جولعا قويىلعان. دالىرەك ايتقاندا رەسپۋبليكادا 2 ميلليون 500 مىڭعا جۋىق مەكتەپ جاسىنداعى وقۋشى-بالالار بولسا, سولاردىڭ 20,5 پايىزى سپورت سەكتسيالارىنان ءدارىس الادى. سپورت مەكتەپتەرىنىڭ دە سانى كوبەيدى. بۇگىنگى تاڭدا ولاردىڭ سانى 725-كە جەتتى. ەلىمىزدە 232 مىڭ جاس سپورتشى وسىنداي مەكتەپتەردەن ءتالىم الادى. وليمپيادا ءىزباسارلارىن دايىنداۋ ماسەلەسى دە جەتىلدىرىلىپ كەلەدى. قازىر ءبىزدىڭ ەلدە وليمپيادالىق رەزەرۆ ساناتىنداعى 15 ورتالىق بار.وسى ورتالىقتاردا ءدارىس الاتىن دارىندى سپورتشى-بالالاردىڭ سانى 3,5 مىڭعا جەتتى. ولاردىڭ تورتەۋى – رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى وليمپيادالىق ورتالىق. 1996 جىلدان بەرى ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن پرەزيدەنتتىك سىنامالار وتكىزىلىپ كەلەدى. بيىل 15 ساۋىردەن باستاپ, 15 مامىرعا دەيىن پرەزيدەنتتىك سىنامالار تاپسىرۋ جونىنەن ءبىر اي بويى سىناق وتكىزىلگەن. بۇل تۇرعىدا 1 000 947 ادام سىناق تاپسىرعان. ارينە, كەيبىر سپورت تۇرلەرىندە وزەكتى ورتەر ساتسىزدىكتەر بولدى. جوعارىدا كوزدەلگەن قۋانىشتى ساتتەر مەن جاڭالىقتاردان باسقا, بوكستان, ەركىن جانە گرەك-ريم كۇرەسىنەن الەم چەمپيوناتتارىندا التىن مەدال الا الماعان وكىنىشىمىز دە بار. ايتسە دە, بيىلعى جىلدىڭ ەڭ تاماشا جەتىستىگى رەتىندە دزيۋدودان تۇڭعىش رەت الەم چەمپيونى شىققاندىعىن قۋانا ايتۋعا بولادى. ەسكى جىلدىڭ وكىنىشتەرى مەن قۋانىشتارى تەڭ ءتۇسىپ جاتادى كەيدە... بالكىم, ونىڭ ءوزى دە ءومىر بولعان سوڭ, زاڭدىلىق بولار. ءيا, كەلەسى جىلعا سالاماتتى كوڭىل كۇيمەن جانە جەڭىستى كۇندەردىڭ ۇكىلى ۇمىتىمەن قادام باسا بەرەيىك!بەيبىتگۇل توقاباەۆا.
استانا.
