اتاپ ايتقاندا, حالىق كىرىسىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ, مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ جانە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ, شوب دامىتۋدىڭ قوسىمشا قۇرالدارى, سونداي-اق, يندۋستريالىق دامۋ كەلەشەگى ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
كەڭەستى اشقان قر پرەمەر-ءمينيسترى باقىتجان ساعىنتاەۆ جاڭا جولداۋدىڭ نەگىزگى اسپەكتىسى حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مەكتەپكە دەيىنگى جاستان باستاپ ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەسنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى, بۇل باسەكەگە قابىلەتتى ازاماتتى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى. ازاماتتاردىڭ جايلى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ اياسىندا, اسىرەسە جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ باستالۋىنا وراي, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق جاعدايلاردى جاقسارتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتالىپ ءوتتى.
پرەزيدەنت جولداۋىنىڭ بارلىق باعىتتارىن ىسكە اسىرۋعا ءۇش جىلدىق كەزەڭگە 1,75 ترلن تەڭگە قاراستىرىلعان, ولار قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا قاجەتتى جاعدايلاردى جاساۋعا باعىتتالادى. وسىلايشا, 2019 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى 1,5 ەسەگە وسەدى — 28 مىڭنان 42,5 مىڭ تەڭگەگە دەيىن. بۇدان وزگە, 275 مىڭ ازاماتتىق قىزمەتكەر ورتا ەسەپپەن 35%-عا جوعارى ەڭبەكاقى الادى. بۇل, ءبىرىنشى كەزەكتە, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى.
سونداي-اق, ەڭ تومەنگى جالاقى كولەمىنىڭ ۇلعايۋىمەن جۇمىسپەن قامتىلعان حالىقتىڭ سالىق جۇكتەمەسى بارلىق جالدامالى جۇمىسكەرلەردىڭ تابىسىنان سالىق شەگەرىمدەرىنىڭ ۇلعايۋىنا قاراي ازايادى. سالىق جۇكتەمەسىن تومەندەتۋ 6 ملن-نان استام جالدامالى جۇمىسكەرلەرگە قاتىستى.
اتالعان ماسەلە بويىنشا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى م. ابىلقاسىموۆا بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەڭ تومەنگى ەڭبەكاقى مولشەرىن ارتتىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ۇكىمەت قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىپ جاتىر. جالپى, ەڭ تومەنگى ەڭبەكاقىنى ءوسىرۋ ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا جالاقى مولشەرى از قىزمەتتەردە جۇمىس ىستەيتىن 1,3 ملن ادامنىڭ ەڭبەكاقىسىن وسىرۋگە جول اشادى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ جەكە تابىس جانە الەۋمەتتىك سالىقتاردىڭ جەتكىلىكتى مولشەردە تۇسپەۋىنەن بولاتىن شىعىندارىن وتەۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە 10,5 ملرد تگ قاراستىرىلادى.
«جولداۋدا قاراستىرىلعان بارلىق شارالاردى ىسكە اسىرۋ حالىقتىڭ ناقتى كىرىستەرىنىڭ ءوسىمى, حالىقتىڭ تولەمگە قابىلەتتىگىنىڭ ارتۋى, ىشكى جيىنتىق سۇرانىستىڭ ارتۋى مەن كولەڭكەلى ەكونوميكا كولەمىنىڭ تومەندەۋى تۇرىندە مىقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەدى», — دەدى م. ابىلقاسىموۆا.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ە. ساعاديەۆ ءوز كەزەگىندە ەلباسى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا مۇعالىمدەردىڭ مارتەبەسى مەن ەڭبەكاقىسىن ارتتىرۋ, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ سالاسىندا ەلەۋلى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن, بالالار مەن پەداگوگتەرگە قاجەتتى جاعدايلار جاسالىپ, مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن قامتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا “پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ ازىرلەنەدى. زاڭدا پەداگوگتەردىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىن ارتتىرۋ, وقۋ جۇكتەمەسىن قىسقارتۋ جانە قاجەتسىز تەكسەرىستەردەن قورعاۋ جانە ت.ب. شارالار قاراستىرىلادى. زاڭ جوباسى 2–3 اي ىشىندە ازىرلەنىپ, قوعامدىق تالقىلاۋعا شىعارىلادى. پەداگوگتەردەن, اتا-انالار مەن بارلىق نيەت بىلدىرۋشىلەردەن اتالعان جۇمىسقا بەلسەنە قاتىسۋدى سۇرايمىن», — دەدى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى.
سونىمەن قاتار, بۇگىندە وڭىردە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ءۇش مەكتەپتى سالۋعا 2,5 ملرد تگ بولىنگەن. قوسىمشا بولىنگەن 50 ملرد تگ الدىمەن اپاتتى مەكتەپتەردى ازايتۋعا جۇمسالادى.
«جالپى, مەملەكەت باسشىسى بەرگەن تاپسىرمالار پەداگوگتەر قاۋىمىمەن جانە اتا-انالارمەن بىرگە تالقىلانىپ, ءتۇسىندىرىلىپ, سودان كەيىن بارىپ جۇزەگە اسىرىلادى. بارلىق جاڭاشىلدىقتار تەك ولاردىڭ قولداۋىمەن ەنگىزىلەدى», — دەدى ە. ساعاديەۆ, قالا جۇرتشىلىعىنا باعىتتاپ.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ە. ءبىرتانوۆ العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالارعا نازار اۋداردى. ول اۋرۋدىڭ الدىن الۋ جانە ەرتە باستان كۇرەسۋ ءۇشىن ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ورتالىق بۋىنىنا اينالۋعا شاقىرادى. وبلىس بويىنشا العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ 2261 مامانىن وقىتۋ كوزدەلگەن, ونىڭ ىشىندە 611 – دارىگەر, 1650 – مەيىربيكە.
ە. ءبىرتانوۆ 2019 جىلدان باستاپ قاعاز تۇرىندەگى قۇجات اينالىمى توقتاتىلىپ, بارلىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى ەلەكتروندى فورماتقا كوشەتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل دارىگەرلەردى ارتىق قۇجات تولتىرۋدان بوساتادى — بارلىق اقپارات دەنساۋلىقتىڭ ەلەكتروندى پاسپورتتارىندا ساقتالادى. 2019 جىلعى قاراشاعا دەيىن حالىقتىڭ 100%-ىندا دەنساۋلىقتىڭ ەلەكتروندى پاسپورتى بولادى, وندا ازاماتتىڭ قايدا جۇگىنگەنىنە قاراماستان, ءاربىر ازاماتتىڭ دەنساۋلىعى تۋرالى وبەكتيۆتى دەرەكتەر قولجەتىمدى بولادى. بۇدان وزگە, ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدە بارلىق تەگىن ءدارى-دارمەكتەردى بەرۋدىڭ دەربەستەندىرىلگەن ەلەكتروندى ەسەبى جۇرگىزىلىپ, دارىلىك قامتاماسىز ەتۋدى جوسپارلاۋ جۇيەسى اۆتوماتتاندىرىلادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, اتالعان شارالار ءدارى-دارمەكتەردى ساتىپ الۋ وتىنىمدەرىن دۇرىس قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جىل سوڭىنا دەيىن زاڭنامالىق وزگەرىستەر قابىلدانادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس, بارلىق ءدارى-دارمەكتەردىڭ باعالارىن رەتتەۋ جۇيەسى ازىرلەندى, ولاردى ساتىپ الۋ 2019 جىلعا جوسپارلانعان. سونداي-اق, ءدارى-دارمەكتەردى قاداعالايتىن پيلوتتىق جۇيە ازىرلەندى, ول جالپى ەلىمىز بويىنشا بىردەي ءدارى-دارمەكتەردىڭ باعالارىن بىردەي دەڭگەيدە قويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ج. قاسىمبەك ءوز بايانداماسىندا ەلباسىنىڭ «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» جولداۋىندا ءومىر سۇرۋگە جايلى ورتا قۇرۋ, كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, جەرگىلىكتى جولداردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, ەكسپورتقا باعدارلانعان وندىرىستەردى دامىتۋ ەسەبىنەن جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ مىندەتتەرى اتالىپ وتكەنىن ايتتى.
ازاماتتاردى ساپالى ءارى قولجەتىمدى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارىلعان.
«شىعىس قازاقستان وبلىسىندا وتكەن جىلى 3638 تۇرعىن ءۇي سالىندى, سونىڭ ىشىندە 1347 – جەكە تۇرعىن ءۇي. بيىل 410,5 مىڭ م2, سونىڭ ىشىندە "نۇرلى جەر" باعدارلاماسى اياسىندا مەملەكەتتىك قارجى كوزدەرى ەسەبىنەن 126,4 مىڭ م2 پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلگەن. جالپى, رەسپۋبليكا بويىنشا 1294 مىڭ م2 (22 623 پاتەر) قۇرىلىسىنا 172,5 ملرد تگ مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيا باعىتتالعان. سەمەي قالاسى بويىنشا "نۇرلى جەر" باعدارلاماسى اياسىندا 28,5 مىڭ م2 تۇرعىن ءۇي (486 پاتەر) قۇرىلىسىنا 3,5 ملرد تگ باعىتتالعان – بۇل نەسيەلىك تۇرعىن ءۇيدىڭ سەگىز ءۇيىنىڭ قۇرىلىسى», — دەدى ج. قاسىمبەك.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, الداعى بەس جىلدا «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 650 مىڭنان استام تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل شامامەن 2 ملن ازامات باسپانالى بولادى دەگەن ءسوز. بۇگىندە حالىقتىڭ باسپاعا قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرعان ەلباسىنىڭ «7-20-25» باستاماسى بولىپ وتىر. باعدارلاما ارقاسىندا الداعى بەس جىل ىشىندە شامامەن 103 مىڭ ادامنىڭ تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا مۇمكىندىگى بولادى.
«جىل سوڭىنا دەيىن پاۆلودار وبلىسىنان سەمەيگە ودان ءارى قالباتاۋعا دەيىنگى جولدى اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. 2019 جىلى "تاسكەسكەن – باقتى" جانە "وسكەمەن – زىريان – راحمان كىلتتەرى" ۋچاسكەسىنىڭ جۇمىسى اياقتالادى. 2017 جىلدان باستاپ ۇزىندىعى 415 كم "قالباتاۋ – مايقاپشاعاي" جانە 449 كم بولاتىن "تالدىقورعان – وسكەمەن" اۆتوجولى جوندەلىپ جاتىر. جوسپار بويىنشا جوندەۋ جۇمىسى 2020 جىلى اياقتالۋى ءتيىس. جالپى, 2021 جىلعا قاراي وبلىس ارقىلى وتەتىن نەگىزگى حالىقارالىق باعىتتاعى اۆتوجولدار تولىعىمەن قايتا جاڭعىرتىلادى», — دەدى ج. قاسىمبەك.
شىعىس قازاقستان وبلىسىندا يندۋستريالاندىرۋ جىلدارىندا مەتاللۋرگيا, ماشينا جاساۋ سالالارى قارقىندى دامىعان. قۇنى 224,6 ملرد تەڭگەلىك 57 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 7,1 مىڭ ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىن تاپقان. جالپى وڭدەۋ ونەركاسى سالاسىنداعى وبلىستىڭ ۇلەسى 14%-دى قۇرايدى, ەكسپورتتىڭ جالپى كولەمىندە — 15%. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ 40-تان استام كاسىپورنى ءوز ونىمدەرىن ەكسپورتقا شىعارادى. بۇل — نەگىزىنەن مەتاللۋرگيا, حيميا جانە ماشينا جاساۋ سالالارىنىڭ ونىمدەرى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ا. ەۆنيەۆ مەملەكەت باسشىسى قويعان مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن اوك-ءتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ جانە ونى تەحنولوگيالىق قايتا جاراقتاندىرۋ بويىنشا قاجەتتى شارالار قابىلداناتىنىن جەتكىزدى. بۇل ماقساتتارعا قوسىمشا جىل سايىن 100 ملرد. تەڭگەدەن كەم ەمەس قارجى بولىنەتىن بولادى, ناتيجەسىندە, اوك الدىنا قويىلعان مىندەتتەردى تولىق ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋادى.
ونىڭ ايتۋىنشا, اوك سۋبەكتىلەرى ءۇشىن قارجىلاندىرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى قارجى تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ جانە جاڭا قارجى تەتىكتەرىن ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە – اگرارلىق قولحات ەنگىزۋ, اگروساقتاندىرۋدى جەتىلدىرۋ, سونىمەن قاتار نەسيەلىك سەرىكتەستىكتەر جۇيەسىن دامىتۋ بار.
كەزدەسۋ بارىسىندا «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ا. مىرزاحمەتوۆ جولداۋ 2019-دا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنگەنىن اتاپ ءوتتى. كەلەسى جىلدان باستاپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت اياسىندا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى–2020» باعدارلاماسىن ودان ءارى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قوسىمشا 30 ملرد تگ قاراستىرىلاتىن بولادى. بۇل ءۇش جىل ىشىندە تاعى دا 22 مىڭنان كەم ەمەس جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءوز كەزەگىندە سەمەي قالاسىنىڭ جۇرتشىلىق وكىلدەرى ءسوز سويلەپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» جولداۋىندا ايتىلعان باستامالارىنا قولداۋ ءبىلدىردى.
«مەملەكەت باسشىسى قولايلى ءومىر ءسۇرۋ ورتاسىن قۇرۋ قاجەتتىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ول – ەڭ الدىمەن, ءومىر ءسۇرۋ جانە جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن قولايلى ەلدى مەكەندەگى ساپالى ينفراقۇرىلىمى بار تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگى, ادەمى ءارى قاۋىپسىز اۋلانىڭ بولۋى. كوپجىلدىق تاجىريبەسى بار قۇرىلىسشى رەتىندە مەنىڭشە, جاڭا جولداۋ جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. ءبىز پرەزيدەنت جولداۋىنداعى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا ءازىرمىز. كەلەسى جىلدان باستاپ ءبىز ءوز كاسىپورنىمىزدا جالاقىنى 50%-عا كوتەرەمىز», — دەدى «فيرما «ازيا» جشس قۇرىلتايشىسى ءا. دوسقوجانوۆ.
«فيرما «ازيا» جشس «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا قاتىساتىنىن ايتا كەتكەن ءجون.
«پرەزيدەنت جولداۋىندا وڭىرلىك جانە قالالىق ورتانى جۇيەلى دامىتۋ مىندەتى قويىلعان. ناقتى وسى ءتاسىل اياسىندا, سەمەيدە "قاراعايلى" زاماناۋي ىقشاماۋداننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر, بارلىق ينفراقۇرىلىمدىق ماسەلەلەرى شەشىلگەن. بۇل "ادامدارعا ينفراقۇرىلىم قاجەت" مودەلىن ىسكە اسىرۋدىڭ كورنەكتى مىسالى. شامامەن 100 كوپپاتەرلى ءۇي سالۋ جوسپارلانعان», — دەدى ءا. دوسقوجانوۆ
سەمەي قالاسىنداعى №38 مەكتەپتىڭ تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى ۆ. گالۋشكو ءبىلىم بەرۋگە جۇمسالاتىن شىعىنداردىڭ ارتۋى الداعى ۋاقىتتا ءتيىمدى ناتيجەلەر بەرەتىنىنە سەنىمدى.
«پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا جىل سايىنعى جولداۋى – بۇل ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتى ءۇشىن ماڭىزدى وقيعا. ارقايسىمىز ودان وزىمىزگە باستى باعىت تابامىز. ۇستاز رەتىندە مەن ءۇشىن جاڭا جولداۋدا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا باسا كوڭىل بولىنگەنى ماڭىزدى. ياعني, كەلەسى جىلى پەداگوگتاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانۋى, 2019 ج. 1 قاڭتارىنان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ 1,5 ەسەگە – ورتا ەسەپپەن 35%-عا كوتەرىلۋى اسا ماڭىزدى», — دەدى تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى.
ۆ. گالۋشكو مۇعالىمدەردىڭ جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنى, جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكا تسيكلدەرى پاندەرىن اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزگەنى, جاڭا فورماتتاعى اتتەستاتتاۋدى راستاعانى ءۇشىن ۇستەمە اقى الىپ وتىرعانىن ايتتى.
سەمەي قالاسىنداعى جەدەل مەديتسينالىق جاردەم اۋرۋحاناسىنىڭ فۋنكتسيونالدىق دياگنوستيكا دارىگەرى ي. راحيموۆا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ مەديتسينالىق قىزمەتتەر كورسەتۋ ساپاسىن ءبىرشاما جاقسارتاتىنىن,ال تسيفرلاندىرۋدى ەنگىزۋ دارىگەرلەردى قاعازباستىلىقتان ارىلتىپ, تىكەلەي مىندەتتەرىنە كوبىرەك كوڭىل بولۋلەرىنە مۇمكىندىك بەرەتىنىن جەتكىزدى.
شاكارىم اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ا.ەسپەنبەتوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋىندا پەداگوگتاردىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ بويىنشا قويىلعان مىندەتتەردىڭ ماڭىزدىلىعى مەن ۋاقىتىلى كوتەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
ء«بىز ەلىمىزدىڭ جاھاندىق جەتىستەرىنىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. تاريحي قۇجات – پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى شىنىمەن دە ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋگە, بارلىق قاجەتتى جاعدايلاردى جاساۋعا باعىتتالعان», — دەدى ا. ەسپەنبەتوۆ ەلباسىنا العىسىن بىلدىرە وتىرىپ.
