دوستىق بەسىگى

قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ باس­تى قۇندىلىعى – ۇلتتار دوستىعى. ءبىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىزدىڭ شاڭىراعى بيىكتەپ, ۇنەمى شۋاق توگىپ تۇر­ا­تىنى دا سوندىقتان. مۇندا ەلبا­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باس­تاماشىلدىعىمەن 1995 جىلى قۇ­­رىلعان قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ ۇلتتار مەن ۇلىستار­دى ۇيىستىرۋشى ماڭىزى وراسان. جۇرت­شىلىق جۇرەگىنە جاقىن قۇ­رىلىم مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق سايا­ساتىن ءجۇر­گىزۋدەگى نەگىزگى تۇتقا سا­نالىپ وتىرعاندىعى ايقىن. كۇنى كەشەگى «تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جۇل­دىز­دى شى­ڭىندا» ۇلتتىق ءبىر­لىك كۇنىنىڭ جالپىحالىقتىق مەرەكە رەتىندە اتالىپ ءوتۋىنىڭ ءوزى ەلى­مىز­دىڭ بو­لاشاق ۇستانىمدا­رى­نىڭ بەرىكتىگىن بايقاتتى. ونىڭ يدەول­و­گيالىق نەگىزى حالىقتىق ديپلوما­تيا­نى ورىستەتۋ قىزمەتى­نەن دە كورىنەدى. جوعارىدا ايتىلعان جۇلدىز­دى كۇندەردە قازاقستان حالقى وبلىستىق اسسامبلەياسىنىڭ مەرەكەلىك سەسسياسىنا قاتىسىپ, ءجۇز­دەن استام ۇلت پەن ۇلىس وكىلدە­رىنىڭ جارقىن ءجۇز, جاراستى تىرشىلىگىنە قانىققانىمىز بار. ەت­نوستىق قاتىناستى نىعايتۋدا ۇلتتىق مادەني ورتالىقتار مەن بىرلەستىكتەردىڭ قىزمەتىن نىعاي­تۋعا كۇندەلىكتى كوڭىل بولىنۋدە. قوعامدىق قۇرىلىمداردىڭ بەلسەندىلىگى قۇرمەتكە لايىقتى. ولار­دىڭ قىزمەتى سان-تاراۋ. وب­لىستاعى پاتريوتتىق اكتسيالار, ەتنومادەنيەت كۇندەرى, حالىقتىق مەيرامدار, تانىمدىق-كوپشىلىك شارالاردى بۇلارسىز ەلەستەتۋ دە مۇمكىن ەمەس. وسىلاردىڭ بار­لىعى وبلىس تۇرعىندارىن ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ سان قىرلى سالت-داستۇرلەرىمەن تانىستىرىپ, ءما­دە­نيەتتەردىڭ جاقىنداي تۇسۋىنە, ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرا تۇسۋگە اسەر ەتەدى. ادامدار اراسىنداعى شى­نايى دوستىق, سەنىم مەن قۇرمەت سەزىمدەرى وسىناۋ ىستىق اۋان ارناسىندا قۋاتتاناتىنى بەلگىلى. وبلىستا «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ تالاپتارىن ءجۇ­زەگە اسىرۋدا مادەني-تىلدىك سايا­ساتتى جۇيەلى ءارى سارابدال تۇردە ىسكە اسىرۋ مەرەيلى مىندەت سانا­لادى. بارلىق ۇلت وكىلدەرى ءوزىنىڭ ءتىلى مەن تاريحىن وقىپ بىلۋگە, ءدىني ۇستانىمدارى مەن حالىقتىق سالت-داستۇرلەرىن قۇرمەتتەۋ ىسىنە ەركىن ارالاسادى. وعان كەڭ ءمۇم­كىندىكتەر بەرىلگەن. وبلىستا 13 جەكسەنبىلىك مەكتەپتەر جۇمىس ىستەپ, مىڭنان استام ادامعا ءتالىم توگۋدە. ۇلتتىق كيىمدەر تىكتىرۋ مەن مادەني شارالار وتكىزۋگە بيىل وبلىس بيۋدجەتىنەن 4,5 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. كوكشەتاۋ جانە ستەپنوگور قا­لالارىندا دوستىق ۇيلەرى جۇمىس ىستەۋدە. جۇرتشىلىقتى جاڭا جىل­دىڭ العاشقى توقسانىندا وب­لىس ورتالىعىندا زامانالىق ساۋلەتتەگى جاڭا دوستىق ءۇيىنىڭ قۇرىلىسى باستالاتىنى تۋرالى حابار جەلپىنتىپ وتىر. مۇنداي جۇمىس اۋدان ورتالىقتارىندا دا قولعا الىنعانى ماقۇل. ويتكەنى, حالىق بۇل شۋاقتى وردانى «دوس­تىق بەسىگى» رەتىندە ايرىقشا ءاس­پەتتەيتىنى انىق. وبلىستىق اسسام­بلەيانىڭ وزىندىك ءانۇرانى دا «دوس­تىق بەسىگى» اتالاتىنى وسىدان. حاتشىلىق جانىندا عىلىمي-تالدامالىق ورتالىقتىڭ قۇرى­لۋى جۇمىستىڭ جەمىستى ىرعاعىن قامتاماسىز ەتۋدە. كەڭەستىڭ كوش­پەلى ماجىلىستەرى ءداستۇرلى سيپات الۋى تۇيتكىل جايتتاردى شۇعىل شەشۋگە, ورتاق ماسەلەلەر ءتوڭى­رە­گىندە بىرلەسىپ وي قورىتۋعا ءمۇم­كىندىك اشۋدا. استراحان, بۋراباي اۋداندارى مەن ستەپنوگور قالا­سىندا وتكىزىلگەن ماجىلىستەردە قا­زاقستاننىڭ ۇلتتىق بىرلىك دوك­تريناسى قىزۋ تالقىلانعانىن بىلەمىز. ىلە-شالا 10 اقپاراتتىق-ناسيحات توپتارى قۇرىلىپ, ەل ىشىندە ەلەۋلى قىزمەت اتقارسا, دوك­تريناعا قاتىستى قازاق-ورىس-اعىلشىن تىلدەرىندە انىقتاما­لىق سوزدىكتىڭ جارىق كورۋى دە يگى ءىس رەتىندە باعالانۋدا. سونداي-اق, بالالار مەن جاستاردىڭ 36 ۇيى­مىندا كىشى اسسامبلەيا قۇرىلىپ, جاستار اراسىنداعى ازاماتتىق ۇستانىمدار مەن پاتريوتتىق ءتار­بيەنى نىعايتىپ وتىرعانىنا جى­لى لەبىزدەر بىلدىرۋگە ءتيىسپىز. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىز­دى­گىمىزدىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتا «ەنشىمىزگە بۇيىرعان ەرەن باقىت» اتالاتىن باياندا­ماسىندا قوعامنىڭ بارلىق جەتىستىكتەرىن ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ ورتاق تابىسى رەتىندە باعالادى. الدا اتقارىلاتىن مىندەتتەردىڭ ءبىرىنشىسى رەتىندە, «ءبىزدىڭ تاۋەل­سىزدىگىمىزدىڭ ەڭ باستى جەتىستىگى جانە ونى نىعايتۋدىڭ شارتى – ۇلتتار بىرلىگى. بۇل قۇندىلىق قازاقستان دامۋىنىڭ كەز كەلگەن ساتىسىندا ماڭىزعا يە بولماق», دەپ اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق, سال­تاناتىمىزدىڭ باستى جينا­لى­سىنداعى باياندامادا ەلباسى: «بارشاڭىز بىلەسىزدەر, قازاقستان حالقىن بىرىكتىرەتىن قۋاتتى قۇرال – ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىمىز... ءتاۋ­ەلسىزدىك جىلدارى قازاق حال­قى – ۇلىستىڭ ۇيتقىسىنا, قازاق ءتىلى – تۇتاس ۇلتتىڭ ورتاق تىلىنە اينالدى», دەگەن جۇرەكجاردى ءسوز­دەردى ايتتى. بۇل باعىتتا استانالىق اقمو­لا وبلىسىندا جوسپارلى دا ماقساتتى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە دەۋىمىزگە بولادى. قازىرگى تاڭدا قازاق تىلىندە ءتالىم بەرەتىن بالا باقشالارىنىڭ سانى 2001 جىل­مەن سالىستىرعاندا 40 پايىزعا ارتتى. قازاق مەكتەپتەرى ساۋساق­­پەن سانارلىقتاي بولسا, ول 173-كە جەتتى. وزگە تىلدەردى دامىتۋدىڭ دا ءورىسى كەڭەيدى. قازاقستان حالقى اقمولا وبلىستىق اسسامبلەيا­سى­نىڭ باستاماسىمەن 2010 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە كوكشەتاۋ قالالىق №1 مەكتەبىندە تىلدەردى تەرەڭدە­تە وقىتاتىن «شاڭىراق» ورتالى­عى اشىلدى. مۇندا ءار ۇلتتىڭ 256 بالاسى قازاقستان حالقىنىڭ 11 ءتىلى بويىنشا, ونىڭ ىشىندە قا­زاق ءتىلى دە بار, ءدارىس الۋدا. بيىل­عى جىلى, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس شەڭبەرىندە, ەتنوما­دە­ني بىرلەستىكتەر وكىلدەرىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى وقۋى ءۇشىن وبلىس­تىق بيۋدجەتتەن 2,5 ميلليون تەڭ­­گە قارجى ءبولىنىپ, تولىق يگەرىلدى. جالپى, ءوڭىر وركەندەۋىنىڭ كەشەندى باعدارلامالارىنا ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتار مەن بىرلەس­­تىك­تەردىڭ قوسىپ وتىرعان ۇلەسى كۇن ساناپ ايشىقتالا تۇسۋدە. ولار الەۋ­مەتتىك جوبالارعا بەلسەندىلىكپەن ارالاسىپ, ەلەۋلى تا­بىس­تار­عا قول جەتكىزگەنى جايىندا­عى مى­سالدار جەتكىلىكتى. ءبىز وسى ورايدا, ەتنومادەني بىرلەستىك جە­تەك­شى­لە­رى­نىڭ دە وي-پىكىرلەرىن ءبىلۋ ماقسا­تىن العا ۇستاعان بولا­تىنبىز. بەكحان ەۆلوەۆ, «زاما» چەشەن-ينگۋش مادەني ورتالى­عى­نىڭ اتباسار اۋداندىق ءبولىم­شە­سى­­­نىڭ توراعاسى: «قازاق حال­قىن­دا «بىرلىك بولماي, تىرلىك بول­ماس» دە­گەن قاراپايىم دا قا­رىم­­دى دا­نالىق بار. مىنە, ىن­تى­ماق­­­­قا, تا­تۋلىققا شاقىراتىن وسى ۇلا­عات­تى ءسوزدى پرەزيدەنتىمىز نۇر­سۇل­تان نازارباەۆپەن بىرگە كوپ­ۇلتتى ەلى­مىزدەگى ۇلتتار مەن ۇل­ىس­تار كۇندەلىكتى ىسىندە باس­شى­لىق­قا الىپ, ەلىمىزدى الەمگە تانىتتى. ءبىزدىڭ بىرلەستىك 1997 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندە ءوز جۇمىسىن باستا­دى. مادەني ورتالىعىمىزدا «ۆاي­ناح» ۇلتتىق بي ءانسامبلى قۇرى­لىپ, ءوزىمىزدىڭ بي ۇلگىلە­رى­مىز­بەن قاتار, ەلىمىزدە تۇرىپ جات­قان باس­قا دا حالىقتاردىڭ مادە­­نيەتىن ناسيحاتتاپ, مەرەكەلەردە كوپكە تا­نى­تىپ ءجۇر. وسىنىڭ ءبارى ەلبا­سى­نىڭ – ۇلت كوش­باسشىسىنىڭ جۇزدەگەن ۇلتتار مەن ۇلىستى ءبىر شاڭىراقتىڭ اس­تى­نا بىرىكتىرىپ, ءبىر اتانىڭ بالا­لارىنداي بەرەكە-بىرلىكتە عۇمىر كەشكى­زىپ جاتقان سارابدال ساياسا­تىنىڭ, داناگويلى­گى­نىڭ ارقاسىندا دەپ بىلەمىن», دەيدى. بوريس لوتتس, «ۆيدەرگەبۋرت» وب­­­لىستىق نەمىستەر قوعامىنىڭ سان­دىقتاۋ اۋداندىق فيليا­لى­نىڭ ءتور­اعاسى: «مەنىڭ انام قا­را­عان­دى­نىڭ قىزى, اكەم گەرمانيادا تۋ­ىپ-وسكەن. كەيىن قازاق­ستاندا جو­عارى ءبىلىم الىپ, كوڭىل­دەرى قوسىل­عان ەكەن. ءوزىم قازاق­ستاندا تۋىپ, ەرجەتكەنىم ءۇشىن, وسىناۋ دارقان دالا توسىندە شا­ڭىراق كوتەرىپ, ۇرپاق تاربيەلەپ وتىرعانىما, ۇل­تىمىز باسقا بولسا دا تىلەگىمىز ءبىر بولعانىنا قۋانىشتىمىن. وبلىستىق قوعامنىڭ قارجى­لان­دىرۋىمەن اۋدان ورتالىعى –بالقاشىنداعى مەكتەپ جانىنان مادەني ورتالىق اشىلدى. وندا قاريالار مەن جاستار, باسقا ۇلت وكىلدەرى دە ءتىل ۇيرەنىپ, مادەني ءىس-شارالارعا قاتىسۋدا. ءبىز ەل­باسىمىزدىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ الدىنا قويعان مىندەتتەردى ورىنداۋعا بار كۇش-جىگەرىمىزدى سارقا جۇمسايمىز. كوپ ۇلتتى تاۋەلسىز قازاق­ستا­نى­مىز جاساي بەرسىن», دەيدى. باقبەرگەن امالبەك. اقمولا وبلىسى.