ادامنىڭ بولمىسىنا قاتىستى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتىن كەيبىر دىندەردىڭ ءيلاھي نەگىزى مەن قاينار كوزى بولسا, ءيلاھي نەگىزى جوق كەي دىندەر دە قوعامداردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتىپ وتىرادى. ءاسىلى, بارلىق دىندەردىڭ ورتاق قۇندىلىعى كوركەم مىنەزگە نەگىزدەلەدى. وسىلايشا ءدىن وكىلدەرى كوركەم مىنەزگە يە بولىپ وتىرعان ادامدارمەن الەمدەگى تىرشىلىكتىڭ الدەقايدا جاقساراتىندىعىن, بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىقتىڭ ورنايتىنىن ۇنەمى ايتىپ وتىرادى. سوندىقتان دىندەردىڭ باستى ماقساتى كوركەم مىنەزدى تۇلعالاردى جەتىلدىرۋ دەپ نىق ايتۋعا بولادى.
دىندەردىڭ اراسىندا تەوريالىق ايىرماشىلىقتاردى تارازىعا سالىپ تالقىلاۋ بولادى, الايدا تاجىريبەلىك جاعىنان الىپ قاراعاندا, قالىپتاستىرىپ وتىراتىن كوركەم مىنەز تۇرعىسىنان كەلگەندە, ماقساتتارى ءبىر ەكەنى ايان.
پايعامبارىمىز حازىرەت مۇحاممەدتىڭ (س.ع.س): «مەن كوركەم مىنەزدى تولىقتىرۋ ءۇشىن جىبەرىلدىم» دەگەن قۇتتى ءسوزى نەگىزىنەن يسلام ءدىنىنىڭ وزەگىن كورسەتىپ وتىر. قۇران كارىمنىڭ اياتتارىندا دا كوركەم مىنەزگە ۇلكەن كوڭىل بولىنگەندىگى بايقالادى. وندا كوركەم مىنەز تاقىرىبى شەڭبەرىندەگى ءيلاھي بۇيرىقتار مەن تىيىمدار باياندالىپ, جاھاندىق قۇندىلىقتاردى قامتيتىن يدەيالار ايتىلعان.
يسلام – ادام تابيعاتىنا ساي كەلەتىن يدەيالارى مەن ۇستانىمدارى جانە كوركەم مىنەزدى ادامدى تاربيەلەۋ فيلوسوفياسىنىڭ نەگىزىندە ازعانتاي ۋاقىتتا كوپتەگەن قاۋىمدار مەن قوعامدار تاراپىنان قابىلدانعان ءدىن بولدى. «باقىتتى عاسىر» دەپ اتالاتىن بۇل كەزەڭ يسلامنىڭ التىن جىلدارى بولعان. كەيىنگى جىلدارى قۇران, حاديس جانە يجما شەڭبەرىندە قالىپتاسقان «يسلام كوركەم مىنەزى» تۇسىنىگى پايدا بولدى.
وسى ورايدا تۇركى حالىقتارىنا قاتىستى ءبىر ماسەلەنى جەتكىزگىم كەلەدى.
تۇركى ەلدەردىڭ مۇسىلماندىقتى قابىلداۋى وتە وڭاي جۇزەگە اسقان. ويتكەنى بۇدان بۇرىن كوركەم مىنەزگە نەگىزدەلگەن تىرشىلىك مادەنيەتى يسلام ءدىنىنىڭ يدەياسى مەن فيلوسوفياسىنا ساي كەلەتىن. الىپاسلان سۇلتاننىڭ سوزىمەن ايتقاندا, «تۇركىلەر – شىنايى مۇسىلمان». دىنگە بىتكەن قاسيەت بارىنەن دە بيىك تۇرادى جانە دۇنيەلىك ءپاني تىرشىلىكتە ءدىننىڭ قۇرالعا اينالۋى كوركەم مىنەزگە قايشى كەلەدى.
ءيا, تۇركىلەر – مەملەكەتتىك جۇيەسىندە دە, قوعامدىق تىرشىلىكتە دە وسى يدەياعا ادال بولعان ەرجۇرەك حالىقتار. تۇركىلەردىڭ يسلامدىق كوركەم مىنەزبەن ىرگەسىن قالاعان مەملەكەت پەن قوعامدىق ءتارتىبى وزدەرىنە ادامزات تاريحىنا ءىز قالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, وسىلايشا تۇركى-يسلامدىق مادەنيەتى ءجۇزجىلدار بويى الەمگە, ادامزاتقا ادىلەتتى, بەيبىت ءومىردى, قاۋىپسىزدىكتى, گۇلدەنۋ مەن وركەندەۋدى, تىنىشتىقتى ورناتىپ, ادامزاتتى, قورشاعان ورتانى, بارلىق تىرشىلىك يەلەرىن «جۇيەلىلىك پەن مەيىرىمدىلىك مادەنيەتىمەن» تابىستىرعان-دى. ويتكەنى تۇركى ەلدەردىڭ مادەنيەت ۇعىمىندا كوركەم مىنەز, ادىلەت, كەلىسىم, قۇرمەت جانە سۇيىسپەنشىلىكتىڭ ورنى ەرەكشە.
تۇگەل تۇركى جۇرتىندا ز ۇلىمدىقتىڭ ورنىنا ادىلەت, قاستىقتىڭ ورنىنا بەيبىتشىلىك, كەكتىڭ ورنىنا كەلىسىم سىندى اعلاقتىق ۇستانىمدار باستى باعىت-باعدار بولىپ سانالعان, سونىڭ ناتيجەسىندە تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ قۇرامىنداعى ەتنوستىق توپتاردىڭ تىنىشتىق پەن بەيبىت ءومىر سۇرۋىنە ىقپال ەتكەن. سەبەبى تۇركىلەردىڭ ءومىر سالتىندا ء«دىن بار جەردە دۇردارازدىق بولمايدى» دەگەن ۇستانىم كوركەم مىنەزدىڭ باستى ۇستانىمىنا اينالعان.
تۇركى-يسلامدىق مادەنيەتىنىڭ, يسلام ءدىنىنىڭ ماقتانىشىنا اينالعان تۇركى جۇرتى عاسىرلار بويى الىپ مەملەكەتتەردى قۇرۋى الەمدىك بەيبىتشىلىك تۇرعىسىنان كەلگەندە ۇلكەن مۇمكىندىك بولىپ سانالعان. وسىنداي ۇزاعىنان سوزىلاتىن تاۋاريقتىڭ بەتتەرىندە ءىز قالدىرعان تۇركىلەردىڭ ءادىل باسقارعان كەزەڭىنىڭ بار قۇپياسى – اقىل مەن كوڭىل اراسىندا قۇرىلعان بايلانىس ەدى. سونداي-اق عىلىمعا جانە عالىمدارعا, زيالى جۇرتقا كوڭىل بولىنگەندىكتەن, وسىنداي بيىك دارەجەگە قول جەتكىزگەنى اقيقات.
دىندەردىڭ ساياسيلانىپ, ساياساتتىڭ قۇرالىنا اينالۋى – بۇگىنگى كۇندە ادامزاتتىڭ ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. البەتتە, ءبىر جاعىنان بۇعان قارسى كوزقاراستىڭ دا ىقپالى بار. باس كەسكەن, ادامدى وتقا لاقتىرعان, گازبەن جويعان, سۋدا باتىپ كەتۋىنە, جارىلعىشپەن بولشەكتەنىپ كەتۋىنە سەبەپشى بولعان, ادامنىڭ ار-نامىسىن ەسەپكە الماعان جانە وسىنداي جاعدايلاردى توقتاتا الماعان يدەيالىق, دوگماتيكالىق جانە تاجىريبەسى جوق ءدىننىڭ قالىپتاسۋىنا ءبۋدديستىڭ دە, ءيندۋيستىڭ دە, ءياحۋديدىڭ دە, حريستياننىڭ دا, مۇسىلمانداردىڭ دا ىقپالى بار ەكەنى ءمالىم.
الەم جانە ادامزات بەيبىتشىلىككە, ادىلدىككە, كەلىسىم مەن قاۋىپسىزدىككە ءزارۋ. وسى سەبەپتەن ءدىن وكىلدەرى جەڭىلتەكتىك جانە قورقاقتىق مىنەز تانىتىپ, جاۋاپكەرشىلىكتەن باس تارتپاۋ كەرەك. اراكان, شىعىس تۇركىستان, يەمەن, سيريا جانە پالەستينادا ءالى كۇنگە دەيىن قانتوگىس توقتاماي كوز جاسى اعىپ جاتسا, ءدىننىڭ اتىنان بۇلبۇلشا سايرايتىنداردىڭ ايتاتىن باسقا قانداي ماسەلەلەرى بولۋى مۇمكىن.
بۇگىنگى كۇندە الەمدە بەيبىتشىلىكتىڭ ورنىعۋى ءۇشىن دىندەر ۋاعىز ەتكەن قاعيداتتار تىرشىلىكتىڭ ءار سالاسىندا كورىنىس تابۋى كەرەك. وسى ورايدا ءدىن ليدەرلەرىنىڭ اتقارىپ وتىرعان ميسسياسى وتە ماڭىزدى. ولاردىڭ قوعامعا تيگىزىپ وتىرعان ىقپالىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى جانە ولاردىڭ ءسوزى مەن امالى جەكە تۇلعالىق تۇرعىسىنان ءارى قوعامدىق تىرشىلىك تۇرعىسىنان ۇلكەن كۇشكە يە. سوندىقتان الەمدىك بەيبىتشىلىككە ءدىن ليدەرلەرىنىڭ قوساتىن ۇلەسى وراسان زور.
وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, وسىنداي ماڭىزدى تاقىرىپتا اسا قۇندى جيىن ۇيىمداستىرۋ الەمدىك بەيبىتشىلىك پەن ادامزاتتىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن وتە قاجەتتى ءىس. الەمدىك بەيبىتشىلىككە ۇلەس قوساتىن اسا ءتيىمدى ءارى وڭتايلى قادام جاسالاتىن بولادى.
بيىلعى جىلى وتەتىن شارانىڭ باستاماشىسى, تۇركى الەمىنىڭ دانا ليدەرى, ءيىسى مۇسىلمان جۇرتىنىڭ ابىزى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ۇلى ادامزات اۋلەتى اتىنان ءارى تۇرىك, ءارى مۇسىلمان رەتىندە, ءتىپتى ادامزات الەمىنىڭ وكىلى رەتىندە, مۇسىلمان ايماقتارىندا جالعاسىپ جاتقان سوعىس پەن لاڭكەستىكتىڭ سالدارىنان قازا تاپقان كىناسىز جانداردىڭ اتىنان شىن جۇرەكتەن العىس ايتامىن!
يالچىن توپچۋ,
تۇركيا رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ باس كەڭەسشىسى
