عاسىرعا جۋىق تاريحى بار ءبىلىم ورداسىنىڭ تۇلەگى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, «اقشىڭ» كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى مارات قۇرمانبايدىڭ دەمەۋشىلىگىمەن جۇمىسىن باستاعان ورتالىقتىڭ اشىلۋىنا شاھارداعى زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.
«قازىر ەشكىمدى دە ەشتەڭەمەن تاڭعالدىرا المايسىز. ادامدى ەلىكتىرەتىن ءبىر دۇنيە – ناقتى دالەل. بالالارعا تاربيەنى قۇر سوزبەن ەمەس, پراكتيكا جۇزىندە بەرەيىك دەگەن ويمەن مەكتەبىزدىڭ تۇلەگى, بەلگىلى مەتسەنات مارات سەرىكجان ۇلىنا قولقا سالدىق. ء«سىز حالىققا كوپ كومەك جاساپ جاتىرسىز. حالىق قالاۋلىسىسىز. اتىڭىزدى وبلىس, رەسپۋبليكا كولەمىندە تانيدى. ەل يگىلىگى جولىنداعى ەڭبەكتەرىڭىزدى جاس بۋىن ءبىلسىن, ۇلگى السىن. ءسىزدىڭ كەشە وسى مەكتەپتىڭ قابىرعاسىنان شىققاندىعىڭىزدى, بۇگىندە قانشاما ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعانىڭىزدى كورسەتەيىك. ءسىز وسىعان قالاي قارايسىز؟» دەگەنىمىزدە قارسىلىعىن بىلدىرگەن جوق. راسىندا, مەكتەپتە وقىپ جاتقان وقۋشىلار وسى كىسىدەن ۇلگى الىپ, ەلىنە قىزمەت ەتىپ جاتسا قانداي عانيبەت. ءبىر قۋانىشتىسى, ورتالىقتىڭ اشىلۋى ەلباسىمىزدىڭ جولداۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپتى. قۋانىش قۇتتى بولسىن», - دەدى ورتالىقتىڭ اشىلۋىندا ءسوز العان گيمنازيا ديرەكتورى الما اۋباكىروۆا.
بيىل 160 جىلدىعى اتالىپ ءوتىپ جاتقان اقىن, ويشىل شاكارىم قۇدايبەردى ۇلىنىڭ شاعىن ءبيۋستى قويىلعان ورتالىق تورىنەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەڭبەكتەرى ورىن الىپتى. ورتالىق قابىرعاسىنداعى ۇلكەن تاقتاعا كاسىپكەردىڭ ءومىر جولى, اتقارعان قىزمەتتەرى, العان ماراپاتتارى جايىنداعى دەرەكتەر توپتاستىرىلىپتى. مەتسەناتتىڭ دەمەۋشىلىگىمەن جارىق كورگەن كىتاپتار دا ورتالىققا قويىلىپتى. «1931 جىلى شۇبارتاۋدا, ابىرالىدا, شىڭعىستاۋدا سوۆەت ۇكىمەتىنە قارسى كوتەرىلىستەر بولعانى بەلگىلى. وسى كوتەرىلىستەردىڭ تاريحىنا كوپ ۋاقىت كوڭىل بولمەي كەلدىك. كوڭىل بولمەدىك ەمەس, ايتۋعا قورىقتىق. ماراتتاردىڭ ەرلىگى سونى عىلىمي تۇرعىدا نەگىزدەپ, ارحيۆتەن شىعارتقىزىپ, كىتاپقا ەنگىزىپ, تاريحقا اينالدىردى. بوزداقتارعا كەرەمەت ەسكەرتكىش ورناتتى. سونداي ەسكەرتكىشتەردىڭ ءبىرى قاينار اۋىلىندا تۇر. ۇلتىمىزدىڭ ەڭ ۇلكەن قاسىرەتى – سەمەي پوليگونى. كاسىپكەر تاراپ كەتكەن بۇرىنعى ابىرالى اۋدانىنىڭ رۋحىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ, قاسيەتتى ءوڭىردىڭ اتىن ۇمىتتىرماۋ جولىندا دا ايانباي تەر توگىپ ءجۇر. قاراعاندىدا وتكەن قاز داۋىستى قازىبەك ءبيدىڭ تويىندا تاڭعالدىم. اۋدان ەمەس ابىرالى ءوڭىرىنىڭ ازاماتتارى ەڭ بيىك قازاق ءۇيدى ورناتتى. بۇل كيىز ءۇي سول تويدىڭ كوركى بولىپ, جۇزدەگەن كيىز ءۇيدىڭ ىشىندە جارقىراپ تۇردى. مۇنىڭ ءبارى ەلگە, جەرگە, تاريحقا دەگەن قۇرمەت», - دەدى اقىن, سازگەر قۇسمىليا نۇرقاسىم.
ورتالىقتىڭ اشىلۋىنا مۇرىندىق بولعان ازامات مارات سەرىكجان ۇلى شارا بارىسىندا كەزىندە وزدەرى وسى مەكتەپتە وقىعاندا سەمەيدە بار بولعانى ەكى-اق قازاق مەكتەبى بولعانىن, قازاق بالالارى بۇل ءبىلىم ورداسىنا الىس جەردەن كەلىپ وقىعان كەزدەرىن ەسكە الدى. «بۇل مەكتەپتە مەنىڭ اكەم دە وقىعان. بۇگىندە ازامات بولىپ قالىپتاسىپ, ەل كادەسىنە جاراپ جۇرگەنىمىزگە وسى مەكتەپتىڭ, بىزگە ءتالىم بەرگەن ۇستازدارىمىزدىڭ ەڭبەگى ەلەۋلى دەپ بىلەمىن. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە ءىلياس جانسۇگىروۆ, ساكەن سەيفۋللين تۋرالى ساباق وتكەندە ءبىر ۇستازىمىزدان: «مۇعالىم, وسىنداي جاپ-جاس, ءبىلىمدى جىگىتتەردىڭ ءبارى نەگە 38 جىلى قايتىس بولىپ كەتكەن» دەپ سۇراعانىم, سونداعى مۇعالىمنىڭ كۇمىلجىپ: «وي مارات, سول كەزدە قازاقتىڭ دالاسىندا وبا دەگەن اۋرۋ بولعان. بارلىعى سودان قايتىس بولىپ كەتتى» دەگەن جاۋابى ويىمدا قالىپتى. احمەت بايتۇرسىنوۆ, ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ كىم ەكەنىن, ايتىلماعان كوپ شىندىقتى كەيىن بىلدىك قوي. بۇگىن ورتالىق اشىلىپ وتىرعان مەكتەپكە دە الاش قايراتكەرلەرىنىڭ تابانى تيگەن. ايگىلى بالۋان داۋلەت تۇرلىحانوۆتىڭ اتاسى تۇرلىحان وسى مەكتەپتە ديرەكتور بولعان. سونىڭ ءبارىن ءبىز ءبىلۋىمىز كەرەك. بۇل جەردە الداعى ۋاقىتتا جاس ۇرپاققا ۇلگى بولارلىق ءارتۇرلى كەزدەسۋلەر, تاعىلىمدى شارالار وتەدى دەپ ويلايمىز», - دەدى مارات قۇرمانباي.
كاسىپكەر شارا بارىسىندا ورتالىقتىڭ اشىلۋىنا ارنايى كەلگەن ۇستازدارى جۇماعازى ديار ۇلى مەن ايتجان شاكەنقىزىن ۇستازدار مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ, سىي-سياپاتىن تاپسىردى.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
سەمەي قالاسى
