فورۋم بيزنەس پەن ينۆەستيتسيالار سالاسىنداعى جاڭا مۇمكىندىكتەرگە, سونداي-اق, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ اسا جىلدام دامۋشى سەكتورلارىندا قازاقستاندىق–بريتاندىق جوبالاردىڭ كەلەشەگىنە ارنالعان. باستى تاقىرىپتار — سالىقتىق جانە كەدەندىك جەڭىلدىكتەردى قوسا العاندا, ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالىن جاقسارتۋ سالاسىنداعى وزەكتى جاڭاشىلدىقتار, مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى جەكەشەلەندىرۋ باعدارلاماسى, ەۋروپا مەن ازيا توعىسىنداعى قر-نىڭ قولايلى گەوگرافيالىق جاعدايى, ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» قىتاي باستاماسىنا جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا قاتىسۋى, سونداي-اق, اۋماعىندا اعىلشىن قۇقىعىنىڭ نورمالارى ارەكەت ەتەتىن احقو قىزمەت ەتۋى بولدى.
قاتىسۋشىلاردىڭ قاتارىندا وڭدەۋ سالاسى, اۋىل شارۋاشىلىعى, حيميا, تاۋ-كەن ونەركاسىبى جانە قارجى سەكتورلارى, سونداي-اق, مەتاللۋرگيا, بالامالى ەنەرگەتيكا, لوگيستيكا جانە تسيفرلىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ۇيىمداردىڭ 150-دەن استام باسشىلارى, سونداي-اق, «Mitsubishi UFJ Financial Group», «JP Morgan Bank», «Deutsche Bank», «Morgan Stanley», «Ernst & Young LLP», «PricewaterhousCoopers», لوندون قور بيرجاسى سەكىلدى ءىرى حالىقارالىق كورپوراتسيالاردىڭ وكىلدەرى بولدى.
فورۋم اشىلۋىندا قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ا. جۇماعاليەۆ, احقو باسقارۋشىسى ق. كەلىمبەتوۆ, قر ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ا. قابىكەنوۆ جانە «Kazakh Invest» ۇك باسقارما توراعاسى س. تۇياقباەۆ ءسوز سويلەدى.
«قازاقستان وزدەرىمەن ەكونوميكامىزدى تابىستى ارتاراپتاندىرۋعا جانە ونى جاھاندىق جۇيەگە بىرىكتىرۋگە قاجەتتى قاراجات, تەحنولوگيالار مەن بيزنەس جۇرگىزۋدىڭ ۇزدىك تاسىلدەرىن اكەلەتىن بريتاندىق ينۆەستورلاردى تارتۋعا مۇددەلى», — دەدى ا. جۇماعاليەۆ فورۋمدا ءسوز سويلەۋ كەزىندە. ۇلىبريتانيا — قازاقستان ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا سالاتىن ءىرى ينۆەستورلاردىڭ ءبىرى. ونىڭ ۇلەسىنە تاۋەلسىزدىكتىڭ 27 جىلىندا تارتىلعان $300 ملرد-تىڭ $13 ملرد-ى تيەسىلى.
«استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ» باسقارۋشىسى ق. كەلىمبەتوۆ ءوز ءسوزىن احقو-نىڭ جۇمىس ىستەي باستاۋىنا وراي ينۆەستورلار ءۇشىن تۋىپ وتىرعان مۇمكىندىكتەرگە ارنادى. ماسەلەن, احقو ءوز قاتىسۋشىلارىنا 50 جىلعا دەيىن ارنايى سالىق رەجيمىن ۇسىنادى, اعىلشىندىق جالپى قۇقىق نورمالارى نەگىزىندە داۋلاردى شەشۋدىڭ تاۋەلسىز جۇيەسىنە كەپىلدىك بەرەدى. قارجى ورتالىعىنىڭ رەسمي اشىلۋى بيىل شىلدە ايىندا بولدى.
«بيىل “استانا" حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ جۇمىس ىستەي باستاۋى استانانى ايماقتىق قارجى ورتالىعىنا اينالدىرادى, ول كەلەشەكتە سىزدەردىڭ بيزنەستەرىڭىزدىڭ جاڭا بيىكتەردى باعىندىرۋىنا ىقپالىن تيگىزەدى», — دەپ تۇيىندەدى فورۋم قاتىسۋشىلارىنا ارناعان ءسوزىن ق. كەلىمبەتوۆ.
قازاقستانداعى ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ دامۋى تۋرالى قر ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ا. قابىكەنوۆ ايتىپ بەردى. قازىرگى تاڭدا قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «Doing Business 2018» رەيتينگىندە 190 ەلدىڭ ىشىندە 36-شى ورىنعا يە. بۇل «ازشىلىق ينۆەستورلارىن قورعاۋ» بولىمىندە 1 ءنومىر جانە «كەلىسىمشارتتار جاساۋ» بولىمىندە 6 ءنومىر. 2050 جىلعا قاراي قازاقستان الەمنىڭ وزىق دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋى ءتيىس. ەكونوميكانىڭ ودان ءارى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قر ۇكىمەتى ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ساياساتىن جالعاستىرۋدا. وتكەن جىلى ينۆەستيتسيالاردى تارتۋدىڭ باسىم سەكتورلارىن انىقتايتىن ۇلتتىق ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيا قابىلدانعان بولاتىن. بۇگىندە ەكسپورتتىڭ 21%-ىن قۇرايتىن تاۋ-كەن جانە مەتاللۋرگيا سالاسى ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى سەكتورلارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. سونىمەن قاتار, مىس, التىن, فوسفات جانە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار, ونىڭ ىشىندە ليتي مەن ءۆاناديدى بارلاۋ مەن يگەرۋ ءىسىنىڭ بۇگىندە الەۋەتى جوعارى. شيكىزاتتى وڭدەۋگە ارنالعان جاڭا تەحنولوگيالاردى يگەرۋگە جانە بارلاۋعا ينۆەستيتسيا سالۋ ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىر.
«بيىل ءبىز ء“بىرىنشى كەلگەنگە ءبىرىنشى قىزمەت كورسەتىلەدى” قاعيداسىمەن جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى جاڭا كودەكس قابىلدادىق. بۇل گەولوگيالىق اقپاراتقا ەركىن قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, قاتتى پايدالى قازبالار جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋ مەرزىمىن 18 ايدان 10 كۇنگە دەيىن قىسقارتادى», — دەدى ا. قابىكەنوۆ.
ءوز كەزەگىندە, Kazakh Invest باسقارما توراعاسى س.تۇياقباەۆ فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا كومپانيا ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارى — اۋىل شارۋاشىلىعى, حيميا جانە مۇناي حيمياسى, تاۋ-كەن جانە مەتاللۋرگيا, ماشينا جاساۋ جانە مەتاللۋرگيالىق ينجەنەريا, تۋريزم مەن ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى 70 جوبانى انىقتاپ, دايىنداعانىن جەتكىزدى.
ء«بىز جەرگىلىكتى كومپانيالارمەن بايلانىس ورناتۋدان ينۆەستيتسيا سالۋدى قولداۋ ءۇشىن جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا جاردەم ەتۋگە دەيىنگى كەڭ قىزمەت تۇرلەرىن ۇسىنامىز, ءسويتىپ, بارلىق ينۆەستيتسيالىق سۇرانىستار مەن قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن “امبەباپ دۇكەن” رەتىندە جۇمىس ىستەيمىز. قازاقستانداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالار ءۇشىن ۇسىنىستار مەن شارتتاردى تالقىلاۋلاردا “Kazakh Invest” ۇكىمەت اتىنان شىعاتىن بىردەن-ءبىر ءتۇيىسۋ نۇكتەسى بولىپ تابىلادى», — دەدى س. تۇياقباەۆ.
«Kazakh Invest»-ءتىڭ بۇكىل الەمدە كوپتەگەن وكىلدەرى بار ەكەنى اتاپ ءوتىلدى, ولار ەلشىلىكتەرمەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتا اقپاراتتار مەن ۋاقىتىلى جاۋاپتار بەرىپ وتىرادى. بۇل ينۆەستورلارعا بيزنەستىڭ ءوسۋى ءۇشىن مۇمكىندىكتەردى زەردەلەۋدى جانە وڭىردەگى نارىقتى كەڭەيتۋدى جەڭىلدەتەدى. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ وڭىرلەرىندە جەرگىلىكتى وكىلدىكتەر بار, ولار اكىمدىكتەردىڭ كەڭەسشىلەرى بولىپ تابىلادى. ولار ينۆەستورلاردىڭ ەش كەدەرگىسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتىپ, ماسەلەلەرى مەن قاجەتتىلىكتەرىن قاراستىرادى.بۇدان باسقا, كومپانيا ينۆەستورلارعا كاسىبىن تىركەۋدەن وتكىزىپ, مەملەكەتتىك قانداي دا ءبىر قىزمەتكە رۇقسات الۋدا, ونىڭ ىشىندە ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارت جاساسقاندا, ارنايى ايماقتاردىڭ قاتىسۋشىسى رەتىندە تىركەلگەندە, يننوۆاتسيالىق گرانتتارعا ءوتىنىم بەرۋ سياقتى ينۆەستورلاردى مەملەكەكەتتىك قولداۋ شارالارىندا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن قارىم-قاتىناستى ورناتۋدا كومەكتەسەدى.
فورۋمدا سونداي-اق, ۇلىبريتانيانىڭ قازاقستانداعى ساۋدا ەلشىسى بارونەسسا ەمما نيكولسون, ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى سۋما چاكرابارتي, UK Export Finance اتقارۋشى ديرەكتورى لوۋيس تايلور, Emerging Markets, Mitsubishi UFJ Financial Group باسشىسى كريستوفەر ماركس, ەققدب-نىڭ قازاقستانداعى ديرەكتورى اگريس پرەيمانيس سويلەدى.
« ۇلىبريتانيانىڭ قىزىعۋشىلىعى تەك قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن سالاسى, جەكەشەلەندىرۋ باعدارلاماسى بولماسا استانانى ەۋرازيالىق قارجى حابى رەتىندە دامىتۋمەن شەكتەلمەيدى. ءبىز سونداي-اق, سىزدەردىڭ ەكونوميكالارىنىزدى ارتاراپتاندىرۋعا قاتىسقىمىز كەلەدى», — دەپ اتاپ ءوتتى پلەنارلىق وتىرىستا ءسوز سويلەگەن ۇلىبريتانيانىڭ قازاقستانداعى ساۋدا وكىلى بارونەسسا ەمما نيكولسون.
ءوز كەزەگىندە, ەقدب باسشىسى سۋما چاكرابارتي قازاقستاننىڭ بارلىق قوعامنىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىن ءارى الەم ءۇشىن اشىق, تۇراقتى نارىقتىق ەكونوميكانى قۇرۋعا ۇمتىلعان مەملەكەت رەتىندە باسقا ەلدەرگە ۇلگى بولارلىقتاي الەۋەتى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
فورۋمنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كولىك جانە لوگيستيكا, مەتاللۋرگيا, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, ماشينا جاساۋ, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ سالاسىندا بريتاندىق كومپانيالارمەن بىرقاتار كەلىسىمدەر جاسالدى. «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى مەن ەقدب اراسىندا «شالقياتسينك لتد» مەن ەقدب اراسىندا نەسيەلىك كەلىسىمگە كەپىلدىك بەرۋ تۋرالى قۇجاتقا قول قويىلدى. قور قىزىلوردا وبلىسىنداعى شالقيا كەن ورنىنداعى بايىتۋ فابريكاسىنىڭ قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەردىڭ كەپىلى رەتىندە بانكپەن كەلىسىمگە كەلدى.
ۇلىبريتانيا ساۋدا اينالىمى بويىنشا ساۋدا سەرىكتەستىگىنىڭ ۇزدىك وندىعىنا, سونداي-اق قازاقستانداعى ەڭ ءىرى 6 ينۆەستورلار قاتارىنا كىرەدى. بۇل — ەلىمىزگە تارتىلعان جالپى شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ شامامەن 5%-ى.
قازاقستان مەن ۇلىبريتانيا اراسىنداعى ەكى جاقتى ساۋدا 2017 جىلى 1,5%-عا ارتىپ, $1,28 ملرد قۇرادى. ەكسپورت كولەمى $926,7 ملن جەتتى. 2018 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ءوزارا ساۋدا-ساتتىقتىڭ جالپى اينالىمى $252,6 ملن بولىپ, ەكسپورت پەن يمپورت سايكەسىنشە $158,8 جانە $93,8 ملن قۇرادى. قازاقستاندا بريتاندىق 800-دەن استام زاڭدى تۇلعا, فيليالدار مەن وكىلدىكتەر تىركەلگەن.
تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالارمەن جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ارقىلى ءتۇستى مەتالدار كەندەرىن وڭدەۋ جونىندەگى جوبالار تالقىلانىپ, ينيتسياتور كومپانيالارمەن اقپارات الماسىپ تۇرۋ تۋرالى ۋاعدالاستى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكالىق وبەكتىلەرىن سالۋعا بايلانىستى ساۋدا-ساتتىققا قاتىسۋ جانە UKEF قورلارىنىڭ كومەگىمەن لوگيستيكا جانە دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىنىڭ وبەكتىلەرىنە قاتىسۋىن جەڭىلدەتۋ تۋرالىIndependent Power Corporation كومپانياسىمەن كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىلدى. اتالمىش كومپانيامەن قر اۋماعىندا ەنەرگەتيكالىق نىساندار مەن UKEF قاراجاتتارىن پايدالانۋ ارقىلى لوگيستيكا مەن دەرەكتەر ورتالىقتارى سالاسىندا نىساندار سالۋمەن بايلانىستى تەندەرلەرگە قاتىسۋدا كومەكتەسۋ تۋرالى ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى. Department of International Trade وكىلدەرىمەن ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدا بريتاندىق كومپانيالاردىڭ ىنتىماقتاستىق كەلەشەگى تالقىلانىپ, قحر نارىعىنا باعدارلانعان جوبالاردا اگروسەكتوردا, تكمك جانە مۇناي حيمياسى سالالارىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۇرعىسىنان اقپاراتپەن الماسۋ جانە ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى جالعاستىرۋ تۋرالى ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى. ينفراقۇرىلىمدىق قۇرىلىس, سۋ تارتۋ جانە سۋمەن جابدىقتاۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قىزمەت كورسەتەتىن بىرقاتار كومپانيامەن قازاقستاننىڭ بەيىندى مينيسترلىكتەرىمەن جانە ۇيىمدارىمەن كەلىسسوزدەردى ءارى قاراي جۇرگىزۋدە كومەك كورسەتۋ تۋرالى ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى.
