باستى بايلىق – دەنساۋلىق
«قوعام كوتەرىپ وتىرعان دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن تولىقتىرۋ ءۇشىن ۇسىنىلعان وزگەرتۋ جوباسىندا كورىنىس تاپتى», دەدى مينيستر. ونىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك رەسمي وتىنىمدەر مەن باق بەتتەرىندەگى, الەۋمەتتىك جەلىلەردە كوتەرىلگەن بار ماسەلەلەردى ەسكەرىپ, تالداۋ جاساعان.
سونىمەن ە.ءبىرتانوۆتىڭ بايانداماسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى التى توپقا ءبولىنىپ كورسەتىلدى: قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى; بىلىكتى مامانداردىڭ جەتىسپەۋى; ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ; مەديتسينالىق جابدىقتاردى جاڭارتۋ; سونداي-اق حالىق اراسىندا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى اقپارات تاراتۋ; دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى; ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىنىڭ تومەن دەڭگەيى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى العاشقى كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا بىرقاتار ماڭىزدى شارالاردى قابىلداماق. ماسەلەن, كەلەسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن مينيسترلىك جالپى تاجىريبە دارىگەرلەرىنە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتۋ, مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ارقىلى العاشقى مەديتسينالىق كومەكتىڭ شاعىن نىساندارىن دامىتۋ كوزدەلىپ وتىر.
«2019 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءبىر دارىگەرگە تۇسەتىن جۇكتەمەنى 1,700 ادامعا دەيىن ازايتۋى كەرەك», دەدى ە. ءبىرتانوۆ.
بۇدان وزگە, ە.ءبىرتانوۆ قاعازسىز قۇجات اينالىمىنا تولىق كوشۋ ارقىلى بارلىق ەمحانالاردىڭ قىزمەتىن تسيفرلاندىرۋدى جالعاستىرۋ, سونىڭ ناتيجەسىندە مەديتسينا قىزمەتكەرىنە تۇسەتىن شامادان تىس جۇكتەمەنى تومەندەتۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ تاعى ءبىر اسپەكتىسى قاۋىپسىز بوساندىرۋعا جانە انا ءولىمىن ازايتۋعا باعىتتالعان. مەملەكەتتىك باعدارلامادا دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ودان ءارى ارتتىرۋ, مەديتسينالىق ۇيىمداردى اكۋشەر-گينەكولوگتەرمەن جانە انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگتەرمەن جاساقتاۋدى 95%-كە دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار شەڭبەرىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلمەك. ماسەلەن, بيىل 31 ملرد تەڭگە سوماسىندا 35 نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلسە, 2019 جىلى سوماسى 55,6 ملرد تەڭگە بولاتىن 33 نىساندا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىسى جوسپارلانعان. مۇندا 60%-تەن استامى جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيالار ارقىلى قارجىلاندىرىلماق. كادرلىق قامتاماسىز ەتۋدى جاقسارتۋ جانە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2019 جىلدان باستاپ, مەديتسينالىق جوو-لارعا جانە كوللەدجدەرگە ىرىكتەۋ ءۇشىن قوسىمشا ەمتيحان ەنگىزىلەدى. جوو-لار مەن كوللەدجدەردىڭ تۇلەكتەرىن مىندەتتى تاۋەلسىز باعالاۋ زاڭدى تۇردە بەكىتىلەدى.
وزەكتى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى ازاماتتاردىڭ ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتىلۋگە قۇقىقتارىن ساقتاۋ. وسىعان وراي مەملەكەتتىك باعدارلامادا بارلىق تەگىن ءدارى-دارمەك بەرۋدى دەربەستەندىرىلگەن ەسەپكە الۋ كوزدەلگەن.
تسيفرلاندىرۋ اياسىندا 2019 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ سالاداعى مەديتسينالىق قۇجاتتامانى قاعازسىز جۇرگىزۋ, جەرگىلىكتى ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتتارىن ۇلتتىق دەنساۋلىق پاسپورتتارىمەن ۇيلەستىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, بۇگىنگى كۇنى 10 ملن ادامنىڭ ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتى بار.
وتىرىستا 36 كورسەتكىشتەن تۇراتىن اتالعان باعدارلامانى تولىقتاي ورىنداي الماي وتىرعان اكىمدەردىڭ جەكە ەسەپتەرى تىڭدالدى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ە.توعجانوۆتىڭ, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى م.ءمىرزاليننىڭ, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى ق.كوشەرباەۆتىڭ, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ب.بايبەكتىڭ, اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ن.نوعاەۆتىڭ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ق.اقساقالوۆتىڭ, قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ا.مۇحامبەتوۆتىڭ, شىعىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ە.ايمۇقاشەۆتىڭ وڭىرلەردە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ەسەپتەرى تىڭدالدى. باياندالعان اقپاراتتارعا سايكەس, كوپتەگەن كورسەتكىشتەر بويىنشا (سابيلەر ءولىمىنىڭ قانتامىر جۇيەلەرى, وبىر مەن تۋبەركۋلەز اۋرۋلارىنان ءولىمنىڭ ازايۋى) دەنساۋلىق ساقتاۋ ساپاسىنىڭ ارتۋى بايقالىپ وتىر. دەگەنمەن, بىرقاتار وبلىس اكىمدەرىنىڭ باعدارلامانىڭ بەكىتىلگەن كورسەتكىشتەرىن ۋاقىتىلى ورىنداۋعا قول جەتكىزە الماۋى نازار اۋدارتادى. وسىعان وراي پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە اكىمدەردىڭ ۇسىنىستارىن قاراستىرىپ, مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىنداعى جۇمىستاردى ودان ءارى بەلسەندىرۋ ءۇشىن قوسىمشا تەتىكتەردى پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار مينيسترلىككە ءدارى-دارمەكتەرمەن, مەديتسينالىق بۇيىمدارمەن, كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جۇمىستاردى جۇيەلەۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاي-كۇيى مەن زاماناۋي مەديتسينالىق جابدىقتارمەن جاراقتاۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ تاپسىرىلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىكتەرىنە وبلىس اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ ەمحانالار مەن اۋرۋحانالاردى, اسىرەسە شاعىن ماماندانعان دارىگەرلىك كادرلارمەن جيناقتاۋ مەن وقىتۋ, ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, الەۋمەتتىك قولداۋمەن قامتۋ بويىنشا ءىس-شارالار قابىلداۋ مىندەتتەلدى.
باعا باقىلاۋدا بولۋى ءتيىس
سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ وسى وتىرىسىندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىن وسىرمەۋ شارالارى قارالدى. وتىرىستا بۇل جايىندا ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆ پەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ, اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ا.ەۆنيەۆ ايتىپ بەردى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى ينفلياتسيا دەڭگەيى 5-7% ارالىعىندا ساقتالىپ وتىر. قىركۇيەك ايىنداعى ينفلياتسيا ءوسىمى 0,4%-ءتى قۇراسا, جىل باسىنان بەرى 3,3% بولدى. جىلدىق ينفلياتسيا 6,1%-تىك كورسەتكىشتى كورسەتتى.
«بىرقاتار وڭىرلەردە باعا ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن اسىپ تۇسكەن. بۇل جاعداي ماڭعىستاۋ, اتىراۋ, پاۆلودار وبلىستارى مەن استانا, شىمكەنت, الماتى قالالارىندا بايقالادى», دەدى ر.دالەنوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ تىزىمىنە 19 ازىق-ت ۇلىك ءونىمى – ۇن, نان, ماكارون, قاراقۇمىق, كۇرىش, كارتوپ, ءسابىز, پياز, قىرىققابات, قانت, كۇنباعىس مايى مەن سارى ماي, سيىر جانە تاۋىق ەتى, ءسۇت, ايران, جۇمىرتقا, تۇز, سۇزبە كىرەدى. بيىلعى جىلدىڭ 9 ايىندا وسى تاۋارلاردىڭ باعاسى 0,7%-كە وسكەن.
ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق بانك توراعاسى د.اقىشەۆ وسى جىلدىڭ 9 ايىندا ينفلياتسيا بەلگىلەنگەن ءدالىز دەڭگەيىندە ساقتالعانىن اتاپ ءوتتى.
«قىركۇيەكتە جىلدىق ينفلياتسيا 6,1%-ءتى قۇرادى. بيىل ۇلتتىق بانك تاراپىنان قوسىمشا شارالاردى قابىلداماي-اق ينفلياتسيا 5%-تەن 7%-كە دەيىنگى ماقساتتى دالىزدە ساقتالادى دەپ بولجاپ وتىرمىز», دەدى ول.
وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ قىزمەتى مەن نارىقتى وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ باياندادى. «جالپى العاندا, جىلدىڭ باسىنان بەرى رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىق الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعالارىنىڭ ازداپ وسكەنى بايقالدى. سونىمەن بىرگە كەيبىر تاۋارلار تۇرلەرى بويىنشا باعالاردىڭ تومەندەۋى بايقالدى. ولار قاراقۇمىق جارماسى – 27,2%, كارتوپ – 22,3% جانە پياز –16%-كە تومەندەگەن», دەدى ا.ەۆنيەۆ.
وتىرىس بارىسىندا وڭىرلەردەگى قازىرگى جاعداي مەن باعالاردىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى وبلىس اكىمدەرى باياندادى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ حالىق ءۇشىن الەۋمەتتىك ءمانى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى باعاسىنىڭ ءوسۋى اسا قيىن تيەتىنىن ايتتى.
«جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار باعا نارىعىن رەتتەۋ ماقساتىندا وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانۋى, ياعني ساتىپ الۋلاردى ۋاقتىلى جۇرگىزىپ, تاۋارلاردى جاڭارتىپ وتىرۋى كەرەك. اتالعان جۇمىستاردىڭ بارلىعى اكىمدىكتەردىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا بولۋى ءتيىس. مونيتورينگتى كۇشەيتىپ, قاجەت بولعان جاعدايدا بارلىق رەسۋرستاردى جىلدام ىسكە قوسۋدى تاپسىرامىن», دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
قالدىق دەپ قىرىن قارامايىق
وتىرىستا قارالعان ءۇشىنشى ماسەلە – تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى (تقق) قايتا وڭدەۋ جانە كادەگە جاراتۋ جونىندە ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆتىڭ بايانداماسى تىڭدالدى. ول بۇل ماسەلەگە وراي مينيسترلىكتىڭ اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن كەڭىنەن تارتۋ ارقىلى تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى زاماناۋي كادەگە جاراتۋ جانە قايتا وڭدەۋ بويىنشا شارالار كەشەنىنىڭ جوباسى ازىرلەنگەنىن ايتىپ ءوتتى.
«جىل سايىن ەلىمىزدە 5-6 ملن توننا تۇرمىستىق قاتتى قالدىق تۇزىلەدى. 2018 جىلدىڭ 8 ايىندا – شامامەن 3,2 ملن توننا بولدى, ونىڭ 330 مىڭ تونناسى نەمەسە 10,5 پروتسەنتى قايتا وڭدەلدى جانە كادەگە جاراتىلدى. بۇل كورسەتكىش 2017 جىلى 9 پروتسەنتتى, ال 2016 جىلى 2,6 پروتسەنتتى قۇرادى», دەگەن مينيستر قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ بويىنشا جوعارى كورسەتكىش الماتى (24,1%) وبلىسىندا بايقالعاندىعىن, ال پاۆلودار (0,1%), ماڭعىستاۋ (1,7%), اقمولا, شىعىس قازاقستان, قوستاناي, قىزىلوردا, باتىس قازاقستان (شامامەن 3-4%) وبلىستارىندا ءىستىڭ ىلگەرى باسۋى ناشار ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى.
ۇكىمەت باسشىسى بۇل ماسەلە جونىندە دە ءتيىستى ورگاندارعا ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
