...ءۇمىت ارتادى
يگىلىكتى ىستەر ىلگەرىلەي بەرسىن
«وقۋسىز ءبىلىم جوق, ءبىلىمسىز كۇنىڭ جوق» دەمەكشى, ەلىمىزدىڭ كەلەشەگى جارقىن بولۋى ءۇشىن جاستارعا بارلىق جاعداي جاسالۋى ءتيىس. سول سەبەپتى بيىل «نۇر وتان» پارتياسى «قالىڭ قالاي, ستۋدەنت؟» اتتى رەسپۋبليكالىق اكتسيا ۇيىمداستىرىپ, بىلىمگەرلەردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن تانىسقان بولاتىن. بۇل باستامانى جانداندىرا ءتۇسۋدى ماقسات تۇتقان پارتيانىڭ جامبىل وبلىستىق فيليالى جانىنداعى «جاس وتان» جاستار قاناتى رەيد جۇرگىزىپ, جوعارى وقۋ ورىندارى, ورتا ارناۋلى جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى جاستارىنىڭ جاي-كۇيىن تەرەڭىرەك زەردەلەگەن ەدى.
ناتيجەسىندە ءبىرشاما ولقىلىقتىڭ بەتى اشىلدى. ماسەلەن, بىرىندە قوسالقى جانە سانيتارلىق-تەحنيكالىق قۇرالدار جوق, ەندى بىرىنە كۇردەلى جوندەۋ قاجەت. ال ەكىنشىسىندە ستۋدەنتتەردى ءوز جاتاقحانالارىنا ورنالاستىرۋ جونىندە باسقا كوللەدجبەن كەلىسىمشارت بولعانىمەن, وزگە دە ورتا وقۋ ورنىنىڭ جاستارى پانالاپ كەلسە, ۇشىنشىسىندە سىرتتان دا ادامدار الىنعانى انىقتالدى.
ءبىلىم ىزدەپ قالاعا سابىلعان جاستار 20-45 مىڭداي تەڭگەسىن پاتەراقىعا تولەيدى. اراسىندا ءبىر ەمەس, ەكى-ءۇش كولىكپەن قاتىنايتىندارى تاعى بار. جاتاقحانا «جىرى» اياقتالسا, وسىلاردىڭ بارىنەن قۇتىلعان ستۋدەنت ساباعىن بار ىنتاسىمەن وقيتىنى ءسوزسىز. قوعام قالتاسىندا قوماقتى قاراجات قالدىراتىن باستاما, ەڭ الدىمەن, اتا-انانىڭ, شاڭىراقتىڭ شىعىنىنا ۇلكەن ۇنەم. ءتىپتى بۇل ۇيلەسىمدىلىكتى «الەۋمەتتىك جاردەماقى» دەپ سەنىمدى ايتۋعا بولاتىنداي.
الميرا وماروۆا
تاراز
...جاڭالىعىن جەتكىزەدى
«قىزىم, ساعان ايتامىن... »
ەلباسىمىز «شىعىس حالىقتارىنىڭ اراسىندا, جالپى مۇسىلمان ايەل زاتىن بولەكشە باعالايتىن, قارىنداستى قاتتى قاستەرلەيتىن حالىقتىڭ ءبىرى دە, بىرەگەيى دە – ءبىزدىڭ قازاق» دەگەن بولاتىن. قازىرگى تاڭدا قىز بالانىڭ تاربيەسىنە ەرەكشە ءمان بەرۋدى قاجەت ەتەدى. قىز بالانى تاربيەلەۋ – ۇلتتى تاربيەلەۋ دەگەن ءسوز. بىزدەگى «ادەت-عۇرىپ جانە سالت-ءداستۇر ورتالىعى» حالقىمىزدىڭ ادەت-عۇرپى مەن سالت-داستۇرلەرىن, ءجون-جورالعىسى ساقتالعان ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قىز بالانىڭ بويىندا قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا «قىزىم, ساعان ايتامىن...» تاقىرىبىندا قىزدار اراسىندا سىرلاسۋ ساعاتىن وتكىزدى.
ءىس-شاراعا №3 شىمكەنت قالالىق ەمحانانىڭ پسيحولوگ ماماندارى, «كوركەم» اجەلەر توبىنىڭ مۇشەلەرى سىندى ەل انالارى قاتىسىپ, بويجەتكەندەرمەن سىر-سۇحبات وتكىزدى. باسقوسۋ بارىسىندا قىز تاربيەسى جونىندە قىزدارعا ساۋالداما تاراتىپ, بەينەروليكتەر كورسەتىلدى. كەزدەسۋدە قازىرگى قازاق قىزىنىڭ تاربيەسى مەن بويىنداعى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى وياتۋ, ولاردى وتباسىلىق ومىرگە تاربيەلەۋ جولدارى مەن قازاق حالقىنىڭ سالت-داستۇرلەرى تۋرالى كوكەيدە جۇرگەن ماسەلەلەر تالقىلاندى. بولاشاق ۇرپاق تاربيەسى, ونىڭ ىشىندە قىز بالاعا دۇرىس, ونەگەلى تاربيە بەرۋ جونىندە ورتاق وي-پىكىرلەر ايتىلدى.
كاميلا مۇسا
شىمكەنت
...ۇلگى ەتەدى
قۇراق قۇراۋ ونەرىنە باۋليدى
حالقىمىزدىڭ ەجەلگى سالت-داستۇرىندە قۇراق قۇراۋ سەكىلدى قول ونەرى جاقسى دامىعان. وسىنداي ىسمەرلىك باعىتتى سەرىك ەتكەن قىز-كەلىنشەكتەردىڭ قولىنان شىققان كورپە-جاستىقتار كوزدىڭ جاۋىن الاتىن بولعان. قازاقستان حالقى اقتوبە وبلىستىق اسسامبلەياسى جانىنداعى «اق جەلكەن» اۋلا كلۋبى تەڭدەسى جوق حالىقتىق ونەردى قايتادان جاڭعىرتۋعا باستاماشى بولىپ وتىر. بۇگىندە اتالعان كلۋبتىڭ جەتەكشىلەرى «قۇراق ونەرى» اتتى تاقىرىپتا شەبەرلىك ساعاتتارىن وتكىزۋدى داستۇرگە اينالدىرىپ كەلەدى. مۇنداعى باستى ماقسات – قۇراق تۇرلەرىن تىگۋدىڭ سان الۋان قىرى مەن سىرىنا قانىقتىرۋعا جانە ونىڭ بولىكتەرىن دۇرىس ورنالاستىرۋ تاسىلدەرىن مەڭگەرۋگە باعىتتالعان. بۇعان قوسا شەبەرلىك ساباعىنا قاتىسۋشىلارعا وڭدەۋ تەحنولوگياسى دا تانىستىرىلادى, ولاردىڭ كوپشىلىگى از قامتىلعان وتباسى انالارى, كوپبالالى انالار جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى قىز-كەلىنشەكتەر ەكەندىگى. بۇل رەتتە ولار «اق جەلكەن» اۋلا كلۋبىنىڭ قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ پەداگوگى ايناگۇل بەكەشەۆانىڭ قۇراق قۇراۋ بويىنشا بەرىپ جۇرگەن شەبەرلىك ساباعىنا ءدان ريزا. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اقىسىز سەرتيفيكاتتار تابىستالادى.
گۇلداريعا باقىتجانوۆا,
وبلىستىق قازاقستان حالقى
اسسامبلەياسى جانىنداعى انالار
كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى
اقتوبە
...سەنىم بىلدىرەدى
وتكەننىڭ ونەگەسى
ءححى عاسىر الەمدە توقتاۋسىز وزگەرىستەر مەن قارىشتاي دامۋلار عاسىرى دەسەك بولادى. وسى ۇزاق سونار جولدا الەمدە ءوز شىڭىنا شىعىپ, دامىعان الپاۋىت مەملەكەتتەر كۇن ساناپ ءوسىپ كەلەدى. وسىنداي الەمدىك بيىككە كوتەرىلگەن مەملەكەتتىڭ ءبىرى – قازاقستان.
تۋعان جەر – اركىمنىڭ قاسيەتتى مەكەنى جانە ءومىر باقي تۇراتىن ولكەسى. دانا حالقىمىز «يت تويعان جەرىنە, ەر تۋعان جەرىنە» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل, ءاربىر ازامات ءوز تۋعان جەرىن دارىپتەپ, ونى توبەسىنە كوتەرۋى – بۇل ناعىز جاناشىرلىقتىڭ ءىسى بولماق. ۇلت اعارتۋشىسى احمەت بايتۇرسىن ۇلى «بالام دەگەن جۇرت بولماسا – جۇرتىم دەيتىن بالا قايدان شىقسىن» دەپ جازدى.
زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشى, عالىمدارى مۇحتار اۋەزوۆ پەن الكەي مارعۇلان اتالارىمىز وتە جاقىن, قيماس دوس بولعان. بىردە مۇحتار اتامىز الكەي دوسىنان كەلەشەك جاستار تۋرالى ءوز بولجامىن ايتۋدى سۇراپتى. سوندا الەكەڭ: «وپىرماي, مۇحا-اي, قيىن سۇراق قويدىڭ, ايتقىم كەلمەيدى, بىراق سەن سۇراعان سوڭ امال جوق ايتايىن» دەپتى دە: ء«بىلىپ تۇرىپ باعالامايتىن, جاسى كىشى بولسا دا تاكاپپارلانىپ اعالامايتىن, شارۋاڭدى ايتساڭ شەشپەيتىن, قاتە ايتساڭ كەشپەيتىن, كەيىن قالعانداردى كوزگە ىلمەيتىن, كەنجە قالعانداردى ىزدەمەيتىن, وزساڭ كۇيىنەتىن, توزساڭ سۇيىنەتىن, باۋىرلىقتان جۇرداي, قاتىگەزدىككە قۇرداي جورعالايتىن جاستار كەلە جاتىر» دەسە كەرەك.
وسى كەلەڭسىزدىكتەردەن ءبىزدىڭ جاستارىمىز اۋلاق بولسىن. ەل كەلەشەگى جاستاردا, ينتەللەكتۋالدى, قابىلەتتى تۇلعا بولىپ ءوسسىن.
جاڭبىر تىلەۋعابىل
...ساقتاندىرادى
ءوزىن كىنالى ادامداي سەزىنگەنىنە ءتاۋبا!
جاقىندا ءبىر شارۋامەن كەلىپ جاسى وزىمنەن ۇلكەن كىسىمەن كەزدەستىم. ول ورىسشا سويلەيدى ەكەن...
«مەن دە قازاقپىن, ءسىز دە قازاقسىز. ارامىزدا ەشكىم جوق, نەگە ورىسشا سويلەۋىمىز كەرەك!», دەدىم اڭتارىلىپ. ول بولسا: «ورىسشا سويلەي بەرسەك نەسى بار ەكەن؟» دەگەندەي تاڭىرقاي قارادى. «قۇلدار عانا ءوز تىلىندە سويلەمەيدى. جالتاقتاپ, ۇيرەنشىكتى ادەتتەرىنشە قوجايىنىنىڭ تىلىندە سويلەيدى. ال مەن قۇل ەمەسپىن», دەپ توتەسىنەن تارتتىم... نامىسى بار ەكەن, سەلت ەتە قالىپ, قازاقشا سويلەدى... نەگە قازاقشا سويلەۋى كەرەك ەكەندىگىن ەندى تۇسىنگەندەي بولدى.
كەتەرىندە اقتالىپ: «جۇمىس بابىمەن كوبىنەسە شەتەلدە, باسقا ۇلت وكىلدەرىمەن ءجۇردىم. ەندى قازاقشا سويلەيمىن» دەپ كەتتى. تۇرىنە قاراپ مەن سەندىم. ءوزىن كىنالى ادامداي سەزىنىپ كەتتى. جالپى بىزدە كوپ ادام نەگە انا تىلىندە سويلەۋى كەرەك ەكەندىگىن ءالى دە تۇسىنبەيتىندەي...
نۇرعازى ساساەۆ
الماتى
