نەۆا بويىنداعى قالادا وسىمەن ەكىنشى رەت اۋقىمدى ءىس-شارا – ەۋرازيا ايەلدەر فورۋمى ءوتتى. بيىل «ايەلدەر جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پەن ورنىقتى دامۋدى جاقتايدى» دەگەن تاقىرىپ تالقىلاندى.
سانكت-پەتەربۋرگ – تۇرعىن حالقىنىڭ سانى جونىنەن رەسەيدىڭ ەكىنشى ۇلكەن قالاسى, وندا 5 ملن-نان استام ادام ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ىرگەتاسىن 1703 جىلى رەسەي يمپەرياسىنىڭ دارا بيلەۋشىسى, رەفورماتور – I پەتر قالاعان. 1712-1918 جىلدارى رەسەي مەملەكەتىنىڭ استاناسى بولدى. سانكت-پەتەربۋرگ – ءىرى ەكونوميكالىق, عىلىمي جانە مادەني ورتالىق, كولىك تورابى جانە ەلدەگى ەڭ ءبىر ماڭىزدى تۋريستىك ورتالىق.
فورۋمدى ۇيىمداستىرۋشى – رەسەي فەدەراتسياسى فەدەرالدىق جينالىسى كەڭەسى جانە تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى.
ءىس-شاراعا پارلامەنتتەردەگى ايەلدەر, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ, ىسكەر ورتانىڭ, عىلىمي قوعامداستىقتىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى, قايىرىمدىلىق جوبالارىنىڭ باسشىلارى, بەدەلدى حالىقارالىق ايەلدەر قوزعالىسىنىڭ قايراتكەرلەرى – الەمنىڭ 100-دەن اسا ەلىنەن كەلگەن قوناقتار قاتىستى.
قازاقستان دەلەگاتسياسى قۇرامىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارى, قوعامدىق ۇيىمدار وكىلدەرى كىردى.
رەسەيمەن قازاقستاندى تاريحتىڭ ءوزى تابىستىرىپ, ەلدەرىمىزدىڭ كورشىلەستىگىنەن تۋىنداعان باۋىرلاستىق قارىم-قاتىناس بايلانىستىرادى.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستان-رەسەي قارىم-قاتىناسىنا ايرىقشا ءمان بەرەدى. كاسپي جاعالاۋى مەملەكەتتەرىنىڭ تامىز ايىندا وتكەن تاياۋداعى سامميتىندە ول بارلىق باعىتتا قارقىن الىپ كەلە جاتقان قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى مەن پەرسپەكتيۆالارىنا جول اشىلۋدا ەكەنىن ايتتى.
رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.ءپۋتيننىڭ قاتىسۋى بيىلعى فورۋمنىڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىرا ءتۇستى. بۇگىندە رەسەيدە ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە مادەني سالالاردا ايەلدەردىڭ تەڭ دارەجەدە اتسالىسۋىنا قاجەتتى جاعداي جاسالۋدا. ايەلدەر مۇددەسى جولىنداعى 2017-2022 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق ستراتەگيا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
فورۋم پلەنارلىق وتىرىستان باستالدى. وندا مەملەكەتتىك حاتشى گ.ابدىقالىقوۆا ءسوز سويلەدى. سوزىندە ول جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ قاتارىنا جاتاتىنىنا كوڭىل اۋدارتتى. قازاقستان بۇل ۇدەرىسكە بەلسەنە اتسالىسۋشى ەلدىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى باستامالارىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلاندى. ورتالىق ازيا مەن اۋعانستانداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءبىزدىڭ ەلدىڭ ءجىتى نازارىندا. سوندىقتان ءبىز تاجىكستان مەن قىرعىزستانداعى قاقتىعىستاردى جويۋعا قاتىستىق, يران مەن سيريا كەلىسسوزدەرى ۇدەرىستەرىنە ورىن ۇسىندىق. جاقىندا اۋعانستانداعى ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى وڭىرلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا استانا دەكلاراتسياسى قابىلدانىپ, اتالعان مەملەكەتتەگى ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋدەگى وڭىرلىك ءوزارا ءىس-ارەكەتتىڭ باعىتتارى ايقىندالدى. قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ «ايەلدەر. بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك» اتتى 1325-ءىنشى قارارىن تولىق قولدايدى. سوندىقتان دا ءبىز اسكەري قىزمەتتە ايەلدەردى دايارلىقتان وتكىزەمىز, ولار بولاشاقتا بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك ميسسيالارىنا جولدانباق.
كەلەسى باسىمدىق – ورنىقتى دامۋ. ونىڭ تۇعىرى قۋاتتى ەكونوميكا بولىپ سانالادى. بۇگىندە ەكونوميكانى دامىتۋعا قاجەتتى جاعدايدىڭ ءبىرى – وعان ايەلدەردىڭ تولىققاندى اتسالىسۋى. قازاقستان گەندەرلىك تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە ەلەۋلى جەتىستىككە جەتتى.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ ايتقانداي: «ايەل وتباسىندا جانە قوعامدا سىيلى بولسا, ونداي ەلدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن الاڭداماۋعا بولادى».
تاعى ءبىر باسىمدىق – رۋحاني-ادامگەرشىلىك سالاسى. قازىرگى كەزدە ماڭگىلىك رۋحاني قۇندىلىقتار جاپپاي توبىرلىق تەرىس ىقپالعا ۇشىراۋدا. وعان قارسى تۇرۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ەلدە قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى قابىلداندى. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە ۇلتتىق تاريح پەن مادەنيەتكە قوعامنىڭ قىزىعۋشىلىعى ايتارلىقتاي ارتتى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا گ.ابدىقالىقوۆا ەۋرازيا ايەلدەر فورۋمى اياسىندا تومەندەگىدەي بىرقاتار باستامانى ىسكە اسىرۋدى ۇسىندى: بىرىنشىدەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ باستاماشىلىق ەتكەن «الەم.XXI عاسىر» مانيفەسىن جۇزەگە اسىرۋعا ايەلدەردىڭ اتسالىسۋىن كۇشەيتۋ; ەكىنشىدەن, ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن «ايەلدەر. يندۋستريا 4.0» ديالوگ الاڭىن قالىپتاستىرۋ; ۇشىنشىدەن, ماڭگىلىك قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ جانە ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن تۇراقتى جالعاساتىن «جاھاندىق رۋحاني جاڭعىرۋ» جوباسىن ۇيىمداستىرۋ.
فورۋمنىڭ ماڭىزدى وقيعاسىنىڭ ءبىرى مەملەكەتتىك حاتشى گ.ابدىقالىقوۆا مەن پارلامەنت سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى د.نازارباەۆا قاتىسقان پەتەربۋرگ كەزدەسۋى – «ايەلدەر جيىرمالىعىنىڭ» (W20) اشىق وتىرىسى بولدى. «ايەلدەر جيىرمالىعى» (W20) – «جيىرما توبىنىڭ» الەۋمەتتىك سەرىكتەستەرمەن ءوزارا ءىس-ارەكەتىنىڭ 2015 مامىردا قۇرىلعان فورماتىنىڭ ءبىرى. ونىڭ ماقساتى – ايەلدەردىڭ ءرولىن كۇشەيتە وتىرىپ, G20 ەلدەرىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا قولداۋ كورسەتۋ. وتىرىسقا ارگەنتينانىڭ توراعالىعى اياسىنداعى «ايەلدەر جيىرمالىعىنىڭ» ءتورايىمى سۋسانا بالبو, سونداي-اق W20 ۇيىمىنىڭ نەگىزىن سالۋشىسى ءارى پرەزيدەنتى گيۋلدەن تيۋركتان قاتىستى.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار «ايەلدەر جيىرمالىعى» جۇمىسىنىڭ باسىمدىقتارى جونىندە پىكىر الماستى. ولار مىنا ماسەلەلەردى تالقىلادى:
- ايەلدەر, ەكونوميكالار جانە قوعامدار مۇددەسى جولىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق;
- «ايەلدەر جيىرمالىعىنىڭ» نەگىزگى جەتىستىكتەرى مەن بولاشاق باسىمدىقتارى;
- «جيىرما توبىنىڭ» ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ جونىندەگى ماسەلەلەرىنىڭ كۇن تارتىبىنە «ايەلدەر جيىرمالىعىنىڭ» ۇلەسى.
پارلامەنت سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى د.نازارباەۆا فورۋم اياسىندا بىرقاتار كەزدەسۋ وتكىزدى. ول رەسەي فەدەرالدىق جينالىسى كەڭەسى ءتورايىمى ۆ.ماتۆيەنكومەن, بەلارۋس رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق جينالىسى كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى م.ششەتكينامەن, ارمەنيا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ زايىبى ا.اكوپيانمەن جۇزدەستى.
بۇدان بولەك, فورۋم اياسىندا وتكەن پانەلدىك سەسسيالار: «انا جانە ەڭبەك: انالاردىڭ ەڭبەك نارىعىنا قاتىسۋىنا قولداۋ كورسەتۋ»; «ايەلدەر بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن جاقتايدى»; «ايەلدەر تەڭگەرمەلى ەكونوميكالىق دامۋدى جاقتايدى»; سونداي-اق اشىق پىكىرتالاسقا ارقاۋ بولعان تاقىرىپتار: «ايەلدەر كليماتتىڭ وزگەرۋى پروبلەماسىن شەشۋ ىسىندە»; «كاسىپكەر ايەلدەر ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءوزارا ءىس-ارەكەتتى جاقتايدى»; «گۋبەرناتور ايەلدەر – اۋماقتى دامىتۋ تيىمدىلىگىنىڭ ستراتەگياسى».
قازاقستان دەلەگاتسياسى اتالعان ءىس-شارالارعا بەلسەنە قاتىستى. مىسالى «ايەلدەر كليماتتىڭ وزگەرۋى پروبلەماسىن شەشۋ ىسىندە» تاقىرىبىنداعى پىكىرتالاستا ەلىمىزدىڭ ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا ءتورايىمىنىڭ ورىنباسارى ە.تاراسەنكو ءسوز سويلەدى. جايىق وزەنى بويىمەن جاسالعان قازاقستان-رەسەي ەكسپەديتسياسىنىڭ جەتەكشىسى رەتىندە ول كليماتتىڭ قارقىن الىپ كەلە جاتقان وزگەرىسى سۋ رەسۋرستارىن بولۋگە اسەرىن تيگىزەتىنىن ايتتى. وزەن الابىنىڭ ەكولوگيالىق تۇيتكىلدەرىن تارقاتۋ, تاريحي-مادەني مۇرانىڭ ساقتاۋ قاجەتتىگى, شەكاراارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ءۇشىن ءوزارا ءىس-ارەكەت جاساۋ ماقساتىمەن قازاقستان-رەسەي ەكولوگيالىق ەكسپەديتسياسى ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى, ول 2018 جىلى 22-ءىنشى رەت جولعا شىقتى.
ە.تاراسەنكو ەكسپەديتسيانىڭ ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق دانەكەرىنە اينالعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ قۇرامىندا دەپۋتاتتار, مەمورگاندار وكىلدەرى, ەكولوگ-عالىمدار, تاريحشى-ولكەتانۋشىلار, جۋرناليستەر, جاستار, وقۋشىلار بار. ەكسپەديتسياعا قاتىسۋشىلار قورشاعان اينالانى قورعاۋ ماسەلەلەرىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسۋدا. ماسەلەن, 2016 جىلى حIII وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى اياسىندا جايىق وزەنى ترانسشەكارالىق الابىنىڭ ەكوجۇيەسىن ساقتاۋ جونىندەگى قازاقستان مەن رەسەي ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى كەلىسىمگە قول قويىلدى, «جايىق كۇنى» بەلگىلەندى.
«ايەلدەر بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن جاقتايدى» اتتى سەسسياعا «Expo&Women» حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ تورالقا ءتورايىمى, قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ جونىندەگى كەڭەس مۇشەسى س.راحىمبەكوۆا قاتىستى. ول الەمدىك ەكولوگيالىق ساياساتقا قازاقستاننىڭ قوسقان ۇلەسى جونىندە اڭگىمەلەدى. بىلتىر استانادا «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبى بويىنشا ەكسپو-2017 مامانداندىرىلعان حالىقارالىق كورمەسى زور تابىسپەن وتكەنى بارشاعا ءمالىم. ەكسپو مۇراسىن بۇگىندە ءىشىنارا جاسىل تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ حالىقارالىق ورتالىعى ءتيىمدى تۇردە كورسەتىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە 25 «جاسىل» جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ ۇلگەردى.
س.راحىمبەكوۆا ەلدەگى «جاسىل» رەفورمالاردى ىلگەرىلەتۋگە ايەلدەر ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن ايتتى. بىلتىر ەكولوگيالىق ۇيىمدار قاۋىمداستىعى قۇرىلدى. ول تومەن كومىرتەگىلىك دامۋ ستراتەگياسىن قابىلداۋعا باستاماشى, جاڭا ەكولوگيا كودەكسى تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋشىنىڭ ءبىرى بولدى. سونداي-اق قاۋىمداستىق – جىبەك جولى ەلدەرىنىڭ ەنەرگەتيكالىق جەلىسى مودەلىن جاساۋدى كوزدەيتىن «Silk Road Super Grid» جوباسىنىڭ باستاماشىسى.
بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن قولدايتىن تاعى ءبىر قازاقستاندىق جاقسى باستاما – حالىقارالىق «Expo&Women» ايەلدەر قوزعالىسى, «جاسىل» ەكونوميكا مەن تسۋر-2030 جەتىستىكتەرىن جاقتايتىن قوزعالىس. Expo&Women باستاماسىمەن حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسى ەكسپو كورمەلەرىندە ايەلدەردىڭ ءىس-شارالارىن وتكىزۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. بەيجىڭ «ەكسپو-2019» جانە «دۋباي ەكسپو-2020» كۇن تارتىبىنە كليماتتىڭ وزگەرۋى, بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى, ورنىقتى دامۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە ايەلدەردىڭ قوسقان ۇلەسى كورسەتىلەتىن ءىس-شارالاردى قوسۋ تۋرالى ۇسىنىستار ەنگىزىلدى.
فورۋمعا قاتىسۋشىلاردى س.راحىمبەكوۆا Expo&Women ۇسىنعان ايەلدەردىڭ ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باعدارلاماسى پلاتفورماسىنا قوسىلۋعا, سونداي-اق «جىبەك جولىنىڭ جاسىل دامۋى كواليتسياسىنا» قاتىسۋعا شاقىردى, كواليتسيانىڭ قۇرىلتايشىلىق كونفەرەنتسياسىن وسى جىلدىڭ جەلتوقسانىندا بەيجىڭدە وتكىزۋ جوسپارلانعان.
فورۋم اياسىندا گ.ابدىقالىقوۆا حالىقارالىق ۇيىمدار وكىلدەرىمەن بىرقاتار ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر دە وتكىزدى.
«بۇۇ-ايەلدەر» ۇيىمىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى, بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى فۋمزيلە ملامبو-نگكۋكامەن كەزدەسۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك حاتشى ايەلدەردىڭ قوعام مەن مەملەكەت ومىرىندەگى ءرولىن, ولاردى ەكونوميكانى نىعايتۋ ىسىنە تارتۋدى ىنتالاندىرۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىن جاساۋ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
گ.ابدىقالىقوۆا ەكونوميكانىڭ ساپالى جانە الەۋمەتتىك باعدارىن, ايەلدەر مەن قىزداردى ءتيىمدى الەۋمەتتىك, قۇقىقتىق تۇرعىدان قورعاۋ شارالارىن ساقتاپ قالۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
مەملەكەتتىك حاتشى ايەلدەردى ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاعىنان ىلگەرىلەتۋ, گەندەرلىك ۇيلەسىمگە قول جەتكىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستاندا قابىلدانعان شارالار جونىندە ايتىپ بەردى. ماسەلەن, «بۇۇ ايەلدەر» ۇيىمىمەن بىرگە «ۇلتتىق الەۋەتتى كۇشەيتۋ, وتباسىلىق-گەندەرلىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-ارەكەتتىڭ ءتيىمدى شارالارىن ازىرلەۋ مەن ۇيلەستىرۋ, ايەلدەردىڭ ۇلتتىق وندىرىسكە قوسار ۇلەسىن ۇلعايتۋ جانە ونى 1, 5, 8, جانە 10-شى ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىن (ودم) ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءوسىرۋ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۇرمىستىق سيپاتتاعى زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەسۋدىڭ كوپسەكتورلى ءتاسىلىن ەنگىزۋ» تاقىرىبى بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.
ول, سونداي-اق قازىر ەۋرووداق «UN Women» ۇيىمىمەن بىرگە ىسكە اسىرىلاتىن, اۋعانستان قىزدارىن قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋعا باعىتتالعان بىرلەسكەن جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاپ جاتقانىنان حاباردار ەتتى.
كەلەسى كەزدەسۋدە – «ايەلدەر جيىرمالىعىنىڭ» (W20) نەگىزىن قالاۋشى ءارى ونىڭ پرەزيدەنتى گيۋلدەن تيۋركتانمەن جۇزدەسۋدە مەملەكەتتىك حاتشى ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋدا ماڭىزدى كۇش ەكەنىن ايتتى.
ول, G20 الەمدىك ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى بويىنشا دەڭگەيى جوعارى فورۋم ەكەنىن, جاھاندىق ەكونوميكانىڭ قۋاتتى, ورنىقتى جانە ۇيلەسىمدى ءوسىمىن قالىپتاستىرۋدا باستى ميسسيانى ورىنداپ وتىرعانىن مالىمدەدى. G20 مەملەكەتتەرى كوشباسشىلارى ەكونوميكالىق دامۋعا ايەلدەردىڭ اتسالىسۋىنىڭ ءمانى زور ەكەنىن الدەنەشە رەت ايتتى. سوڭعى جىلدارى G20 شەڭبەرىندە قابىلدانعان بارلىق قۇجاتتار ايەلدەردى دامىتۋعا, گەندەرلىك تەڭدىككە قاتىستى اسپەكتىلەردى قامتيدى. W20 ءسامميتى گەندەرلىك تەڭدىكتى, ينكليۋزيۆتى ءوسىمدى, حالىقارالىق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋداعى بۇكىل الەم ايەلدەرى اراسىنداعى ءوزارا ءىس-ارەكەتتى ىلگەرىلەتۋ باعىتىنداعى ماڭىزدى پلاتفورماعا اينالدى.
گ.ابدىقالىقوۆا گەندەرلىك ساياسات جۇرگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستان ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىمەن بەلسەنە ىنتىماقتاستىق ورناتىپ وتىرعانىن ايتتى. بۇگىندە 2017 جىل قورىتىندىسىندا دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ گەندەرلىك دامۋ يندەكسى بويىنشا قازاقستان الەمنىڭ 144 ەلى اراسىنان گەندەرلىك الشاقتىق جونىنەن 52-ورىن الاتىنىن ايتتى. 2016 جىلى قازاقستان ءبىلىم بەرۋ, ەڭبەكپەن قامتۋ, كاسىپكەرلىك سالالارىنداعى گەندەرلىك تەڭدىك ماسەلەلەرى بويىنشا ەىدۇ كەڭەسىنىڭ ۇسىنىمىنا قوسىلدى. ەلىمىز گەندەرلىك تەڭدىك قاعيداتتارىن ەنگىزۋ ارقىلى باعىتتالعان بىرقاتار باعالى ۇسىنىستار الدى.
مەملەكەتتىك حاتشى اڭگىمەنى تۇيىندەي كەلىپ, قازاقستاندا قازىر جاڭا 2030 جىلعا دەيىنگى وتباسىلىق جانە گەندەرلىك ساياسات تۇجىرىمداماسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن, ول گەندەرلىك تەڭدىككە قول جەتكىزۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن ماڭىزدى جايتتىڭ ءبىرى – ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋدى كوزدەيتىنىن اتاپ ءوتتى.
بۇدان بولەك, گ.ابدىقالىقوۆا فورۋمعا قاتىسۋشىلار قورىتىندى جاساپ, پىكىر الماسقان, ۆ.ماتۆيەنكو جانە دەلەگاتسيالار باسشىلارى بولعان ىسكەرلىك تاڭعى اسقا قاتىستى.
سونداي-اق ول فورۋمدى ۇيىمداستىرۋشىلارمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, ولارعا فورۋمعا شاقىرعانى ءۇشىن العىس ايتتى جانە ءىس-شارانىڭ تابىستى وتۋىمەن قۇتتىقتادى.
مەملەكەتتىك حاتشى ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋى ايەلدەردىڭ بەلسەنە اتسالىسۋىنسىز ەسكىلىكتىڭ جۇرناعى بولىپ سانالاتىنىن, فورۋم بۇگىنگى قوعامداعى ايەلدەردىڭ ناقتى مۇمكىندىكتەرىنە جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋعا جاعداي جاساعانىن ايتتى. قازاقستاندا ايەلدەر بارلىق سالادا, سونىڭ ىشىندە قارۋلى كۇشتەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورىندارىندا دا ءوز ورنىن ساتىمەن تاۋىپ جاتقانىنا توقتالىپ ءوتتى. قازىرگى تاڭدا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ءوزىن ەكىجاقتى جانە ينتەگراتسيالىق ءوزارا ءىس-ارەكەتتىڭ ءتيىمدى ۇلگىسى رەتىندە كورسەتىپ, بۇكىل ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ كەپىلىنە اينالعانىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان رەسەيدىڭ حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى كۇرەستەگى كۇش-جىگەرىن جوعارى باعالايتىنىن جەتكىزدى. وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ماڭىزدى وقيعا 12 تامىزدا كاسپي جاعالاۋى ەلدەرى كوشباسشىلارىنىڭ كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسياعا قول قويۋى بولىپ سانالادى. بۇگىندە الەمدە تۋربۋلەنتتىلىك سيپاتىنداعى كۇردەلى گەوساياسي احۋال قالىپتاسىپ وتىر. وسىنداي جاعدايدا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق قارقىنىن ارتتىرۋ, ۇلتتىق ەكونوميكالاردىڭ ۇدەمەلى وسىمىنە قولداۋ كورسەتۋ جانە بىرلىكتى, ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەردىڭ تارتىمدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ايرىقشا ماڭىزدى.
ەكىنشى ەۋرازيا ايەلدەر فورۋمى جۇمىس ناتيجەلەرى بويىنشا قورىتىندى قۇجات قابىلدادى. فورۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ وندا قامتىلعان, مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردى, الەم جۇرتشىلىعىن شاقىرعان ىستەرى:
- مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىندا, ديپلوماتيالىق قىزمەتتە, بيزنەستە ايەلدەردىڭ مانسابى جولىنا قويىلاتىن نەگىزسىز كەدەرگىلەردى جويۋ;
- ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن, تسيفرلى جانە قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى ارناۋلى باعدارلامالار ازىرلەپ, ىلگەرىلەتۋ جانە ولاردى باسىمدىقتار رەتىندە حالىقارالىق ۇيىمدار مەن بىرلەستىكتەردىڭ كۇن تارتىبىنە قوسۋ;
- ايەلدەردىڭ قۇقىقتىق, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋگە, وتباسىنى, انا مەن بالانى قورعاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە, ساپالى مەديتسينالىق جانە الەۋمەتتىك كومەكتىڭ كورسەتىلۋىنە ءجىتى كوڭىل ءبولۋ;
- ايەلدەر ءۇشىن ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى الەمدىك تاجىريبەنى قولدانۋ;
- جەدەل تەرگەۋ جۇرگىزۋ, زورلىق-زومبىلىققا كىنالىلەردى قۋدالاۋ مەن جازالاۋ, سونداي-اق ءتيىستى جەرىندە زورلىق-زومبىلىق قۇربانىنا اينالعانداردىڭ شەككەن زاردابىنىڭ ورنىن تولتىرۋ جانە ت.ب. جولدار ارقىلى داۋ-شار جاعدايى جانە داۋدان كەيىنگى احۋال كەزەڭىندە ايەلدەر ءۇشىن سوت ادىلەتتىگىنە قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار كەلەسى فورۋمدى 2021 جىلى وتكىزۋدى جانە وعان ايەلدەردىڭ جاھاندىق فورۋمى مارتەبەسىن بەرۋدى ۇسىندى.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك حاتشى گ.ابدىقالىقوۆا فورۋم قورىتىندىسى بويىنشا «مير» مەملەكەتارالىق تەلەراديوكومپانياسىنا سۇحبات بەردى. وندا فورۋم تۋرالى ءوز وي-پىكىرىن ورتاعا سالىپ, باسقوسۋ تاقىرىبىنىڭ جاھاندىق فورماتتا وتە وزەكتى ەكەنىن ايتتى.
مەملەكەتتىك حاتشى فورۋم الەمدىك دەڭگەيدەگى بەدەلدى ءىس-شارا رەتىندە جەتىلە تۇسكەنىن جەتكىزدى. بيىلعى فورۋمنىڭ ەرەكشەلىگى سول, وندا قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى ورنىقتى دامۋ تۇرعىسىنان قاراستىرىلدى. ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك قىزمەتتەگى جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ, سونداي-اق ايەلدەر قوعامداستىعىنىڭ «بۇۇ – ايەلدەر», شىۇ, بريكس, اتەس, «جيىرمانىڭ توبى» (G20), ايەلدەر «جيىرمالىعى» (W20) ءتارىزدى جاھاندىق جانە وڭىرلىك ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەردەگى ءرولىن كۇشەيتۋ جايى تالقىلاندى.
جالپى, مەملەكەتتىك حاتشى گ.ابدىقالىقوۆانىڭ ەكىنشى ەۋرازيا ايەلدەر فورۋمىنا قاتىسۋ ءۇشىن سانكت-پەتەربۋرگكە بارعان جۇمىس ساپارى گەندەرلىك مەينستريمينگتىڭ قازىرگى احۋالى, دامۋ پەرسپەكتيۆالارى توڭىرەگىندەگى اۋقىمدى دا مازمۇندى ديالوگتىڭ وربۋىنە زور سەپتىگىن تيگىزدى.
فورۋم ۇلى تۇلعانىڭ ۇلى سوزدەرىن تاعى دا ايقىن ايشىقتاي ءتۇستى. بۇل رەتتە قازاقتىڭ ايگىلى جىراۋى, «لەنينگرادتىق ورەنىم!» دەگەن اتاقتى تولعاۋ اۆتورى جامبىل جاباەۆتىڭ ءبىر كەزدە: «ەل مەنەن ەل دوستاسقان, عاسىرى تۋدى ادامنىڭ» دەپ جىرلاعانى ويعا ورالادى.
مايراش كوزجانوۆا,
مەملەكەتتىك حاتشىنىڭ حاتشىلىعى
مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى
استانا – سانكت-پەتەربۋرگ – استانا
