فيلمدەر قاشان ءتۇرلى-تۇسكە بويالا باستادى؟

العاشقى ءتۇستى فيلمدەر

1939 جىلى جارىق كورگەن «وز ەلىنىڭ سىيقىرشىسى» («The Wizard of Oz») ءفيلمى كوپتىڭ جادىندا كينو تاريحىنداعى العاشقى ءتۇرلى-ءتۇستى فيلم دەپ جاتتالعان. الايدا, بىرنەشە ءتۇستى ساحنالاردان تۇراتىن بۇل فيلمنەن 35 جىل بۇرىن دا ءتۇرلى-ءتۇستى فيلمدەر ءتۇسىرىلىپتى.

ءتۇرلى-ءتۇستى فيلم قۇرىلعىلارى كينوكارتا پايدا بولعاننان بىرنەشە جىل كەيىن شىعا باستايدى. دەگەنمەن, سان ءتۇرلى تۇسكە باي كينو ءتۇسىرۋ قىمبات بولعان.

ءتىپتى بۇرىنعى ءتىلسىز فيلمدەر داۋىرىندە-اق ءتۇرلى تۇستەر قولدانىلىپ تۇرعان. كينو يندۋسترياسىندا ەڭ كوپ قولدانىلعان ءتاسىل – تۇنگى ستسەنالاردى كۇلگىن تۇسكە بوياۋ ارقىلى باسقا ساحنالاردان ەرەكشەلەندىرۋ. البەتتە, بۇل تولىق كارتينادا سيرەك كەزدەسەتىن ساحنالاردان عانا بايقالىپ تۇرعان.

ال «يسا پايعامباردىڭ ءومىرى» (Life and Passion of the Christ, 1903),  «ايعا ساياحات» (A Trip to the Moon, 1902) سياقتى فيلمدەردە قولمەن بوياۋ تەحنيكاسى قولدانىلعان. ياعني, كينو وندىرۋشىلەر ءار كارتينانى قولىمەن بوياپ وتىرعان. بۇل وتە قىمبات, ۋاقىت الاتىن, شارشاتاتىن جۇمىس. دەگەنمەن, ۋاقىت وتە كەلە بۇل پروتسەستى جەتىلدىرىپ, جاقسى امالىن تاپقانىمەن, تەحنيكانىڭ قىمبات بولۋى كوپ جاعدايدا فيلمگە ءتۇرلى ءتۇس بەرۋدەن باس تارتتىرۋعا الىپ كەلىپ وتىرعان.

كينو يندۋسترياسىنداعى سەرپىلىس

فيلم يندۋسترياسىنداعى ەڭ ۇلكەن العا جىلجۋ – Kinemacolor. بريتانيالىق دجوردج البەرت ءسميتتىڭ 1906 جىلى ويلاپ تاپقان قۇرىلعىسى فيلمدەردى جاسىل جانە قىزىل ءتۇستى فيلترلەر قولدانۋ ارقىلى ءتۇستى ەتۋگە مۇمكىندىك بەرگەن. بۇل جاندانۋعا جاسالعان قادام بولعانىمەن, ەكى ءتۇس كارتينانىن تولىق ءسانىن بەرە الماي, باسقا ماڭىزدى زاتتاردى نازاردان تاسا ەتىپ تۇراتىن بولعان. جاڭا تەحنولوگيا ءوز وتانىندا تانىمال بولعانىمەن, كوپ تەاترلار قاراجات تاپشىلىعىنان ول تەحنولوگيانى پايدالانۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلعان. بۇدان كەيىن ءدال وسى ەكى ءتۇستى تەحنولوگيانى امەريكالىقتار دا قولدانا باستايدى. ولاردىڭ قۇرىلعىسى Technicolor دەپ اتالعان. كارتينانى قانىق تۇسكە بوياپ بەرەتىن بۇل قۇرىلعى دا ارزان دۇنيەلەر قاتارىنان بولماعان.

ءۇش ءتۇستى Technicolor

1920 جىلدار فيلم يندۋسترياسىندا كوپتەگەن تاجىريبەلەرگە تولى بولدى. كورەرمەنگە ءتۇرلى-ءتۇستى فيلم ۇسىنۋ ءۇشىن الۋان تاسىلدەر سىنالىپ, اقىرىندا 1932 جىلى ءۇش ءتۇستى تەحنولوگيانى ويلاپ تابادى. ۋولت ديسنەي ۇسىنعان «اعاشتار مەن گۇلدەر» قىسقامەتراجدى ءفيلمى كينو تاريحىنداعى ەڭ كەرەمەت, قانىق, جارقىن تۋىندى بولىپ تانىلدى. بىراق  بۇل تەحنولوگيا دا ارزاندار قاتارىنان بولمادى. ونىمەن قوسا, بۇل تەحنولوگيامەن فيلم ءتۇسىرۋ ۇلكەن كامەرالاردى قاجەت ەتتى. كوپ ۇزاماي 1950 جىلى Technicolor كومپانياسى Eastman Kodak-پەن قوسىلىپ, فيلم ءتۇسىرۋدىڭ ارزان جولىن تاپتى.

ءتۇرلى-ءتۇس ستاندارقا اينالادى

Eastman Kodak-تىڭ تۋىندىلارى جاڭادان شىققان CinemaScope ۇلكەن ەكران فورماتىنا ساي بولىپ, وعان دەيىنگى Technicolor-دان اسىپ ءتۇستى. ءتىپتى 1960 جىلداردىڭ سوڭىندا گولليۆۋد ەكراندارى ءتۇرلى تۇسكە بويالىپ, اق-قارا ءتۇستى فيلمدەر از قارجى الىپ كەلەتىن بولا باستايدى. وسىدان كەيىن, ءتۇرلى-ءتۇستى فيلمدەر كەڭ ەتەك جايىپ, اق-قارا ءتۇستى بوليۆۋد فيلمدەرىنە قالدىرعان.

كوپشىلىك ءۇشىن اق-قارا ءتۇستى فيلمدەر گوليۆۋدتىڭ العاشقى كلاسسيكالىق تۋىندىلارىن ەسكە ءتۇسىرىپ, سولارمەن بايلانىستىرۋدى توقتاتار ەمەس. قازىر كينوتەاترلاردا كۇننەن كۇنگە داميتىن ەكران مەن ءتۇستى بەرۋ تەحنولوگيالارىنا تاڭىرقاۋشىلار ءۇشىن اق-قارا ءتۇستى فيلمدەر كينەموتوگرافيانىڭ العاشقى جەمىستەرىمەن بايلانىسىن ۇزەر ەمەس.

اۆتور: كريستوفەر ماككيتريك

دايىنداعان سۆەتلانا كۋجاكۋلوۆا