«جەر ۇستىندە دە جۇماق بار» رومانىندا قاسيەتتى سارىارقانىڭ ساۋىرىندا ورنالاسقان عارىش ايلاعى تورتكۇل الەمنىڭ كوزقۇرتىنا اينالۋىنىڭ سەبەبىن قۋانىش: «بايقوڭىردىڭ قازىرگى اتاق-داڭقى توماعاسىن سىپىرعان قىران قۇسقا ۇقسايدى. اۋزىمەن قۇس تىستەگەن كەز كەلگەن مەملەكەتىڭىز بايقوڭىردىڭ ەتەگىنەن ۇستاۋعا قۇمار. تەرەزەمىزدى بايقوڭىرمەن تەڭەستىرسەك دەيدى. بايقوڭىردان ۇشىرىلاتىن زىمىراندارعا تولەنەتىن شىعىن از, ال پايداسىنىڭ كوپتىگىنەن باس اينالادى», دەپ سيپاتتاعان. باسقا مەملەكەتتەردەگى عارىش ايلاقتارى ادام اياعى سيرەك باساتىن قيان شەتتە, تىرشىلىك اتاۋلىعا زيانى تيمەيتىن گۋمانيستىك پرينتسيپتەرگە نەگىزدەلىپ سالىنعانمەن, عارىشكەرلەر قايتىپ ورالعاندا قونار جايلى ايماق جوقتىقتان قاتەرگە باس تىگەتىن قايعىلى كورىنىستەر ءجيى قايتالانىپ جاتاتىنى ءمالىم. رومانىندا بايقوڭىر كوسمودرومىندا ءالى دە رەسەيدىڭ ىقپالى بەكەم, جەرگىلىكتى حالىققا جوعارىدان قارايتىن استام كوكىرەكتىگىنەن اينىمايتىن شوۆينيست ەۆگەني ءيليچتى ماسكەۋ بايقوڭىر جابىق قالاسىنا مەر (اكىم) ەتىپ جىبەرەدى. ول يمپەريالىق ساياساتتى ۇستانىپ, تەك ماسكەۋدىڭ نۇسقاۋىمەن ءجۇرىپ, سول جاقتان كەلگەن كوميسسيانى قابىلداپ, ولاردىڭ كوڭىلىن تاۋىپ, اقساقتى تىڭداي, وتىرىكتى شىنداي ەتىپ جالعان مالىمەتتى ارقالاپ قايتۋلارىن, ءوزى تۋرالى جاعىمدى مالىمەتتەردى جەتكىزۋىن عانا كوزدەپ, «قۇدايدىڭ زورلىعىمەن كۇنىن وتكىزىپ جاتقان بىرەۋ».
«باعى جانعان جىگىت», مىنە قانشاما جىلدار وسى شاھاردان شىعا الماي, ءجىپسىز بايلانىپ وتىر. كەتىپ قالايىن دەسە سەنىمدى اقتاماعانى ءۇشىن ماسكەۋلىك شەنەۋنىكتەر قولىنا كۇرەك ۇستاتىپ, قارا جۇمىسقا جەگىپ, قىزىل ديپلومىنا, وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارعان قىزمەتىنە دە پىسقىرماي, قاڭعىتىپ جىبەرۋلەرى ابدەن مۇمكىن. سول درامالىق تاعدىرىنا اپتىقپاي, جوعارىدان قايتۋ جونىندەگى جاقسى حاباردى تاعاتسىز كۇتىپ جۇرگەن مۇنداعى «جارتى قۇدايدىڭ» ىشكە بۇككەن يمانداي سىرىن قۋانىش جيەنباي رومانىندا: «ەۆگەني يليچ شارشادى, جالىقتى. جالعىز قىزى مەن ايەلى موسكۆادا. تورەتام دەگەندە ازار دا بەزەر. كەيدە ءبىر بوتەلكەنى جالعىز ءوزى توڭكەرىپ تاستاپ, ايەلىنە ادەيى تيىسەدى. ال ءوزى كوسمودرومنىڭ اسكەري قالاشىعىنان ابدەن جالىقتى. مۇمكىندىك بولسا قۇم سۋىرعان قالادا ءبىر كۇن ايالداماس ەدى» دەپ ءومىربايانى, ارەكەتى جۇمباققا تولى, استارلى, تابيعاتى تىلسىم, موسكۆانىڭ قازاق دالاسىنداعى كوزى, سەنىمدى قىزمەتكەرىنىڭ بولمىسىن وزىنە اشتىرىپ بەرەدى.
روماندا جابىق قالا مەرى ەۆگەني يليچ كەڭپەيىل, اناۋ-مىناۋىڭدى ەلەمەيتىن, كورگەنى كوپ ادام بولىپ كوزگە تۇسكىسى كەلگەنىمەن, اكىممەن ارالاس-قۇرالاس جۇرگەندەر ونىڭ ءبارى جاساندى مىنەز, بوياما قىلىق, تۇرلاۋسىز ارەكەتتەر ەكەنىن اڭداپ, تەرىس بۇرىلادى. ەۆگەني يليچ ورنىن ەشكىمگە بەرمەيتىن ءتىس قاققان, اككى مەر, قىزمەتى تومەنگىلەر ءوزىنىڭ اتى-ءجونىن ايتقانعا دا قارسى, مايى سورعالاعان شوۆينيست, قازاقتاردان قورقادى, سەنبەيدى, ءوزىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى يگەنبەرديەۆتى «بىزگە بەرگى جاعىمەن جىمىسقىلانا كۇلەدى دە, بىلاي شىعا قازاقتارىنىڭ مۇددەسىن كۇيتتەيدى» دەپ قىزمەتىنەن قۋىپ, «بىزگە جاقىن», «كوسموناۆتيكادان حابارى مول, ۇلتى قازاق جاڭا ورىنباسار ىزدەۋگە» توڭىرەگىندەگى ءوزىنىڭ ورىس كومەكشىلەرىنە تاپسىرما بەرەدى. ولار تەمىر جول بەكەتىنىڭ باستىعى, امبەباپ مامان, ءبىلىمدى, ىسكەر, ءپرينتسيپشىل, ادامگەرشىلىگى جوعارى, ادال, باستاماشىل, جاڭاشىل كوبەيسىننىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىنادى.
جابىق قالا مەرى ەۆگەني يليچ بايقوڭىر كوسمودرومىمەن قورقىت كەسەنەسى اراسىنا ەتنواۋىل قوندىرىپ, گۇلزار ەگىپ, بۇلقىنتىپ بۇلاق اعىزىپ, تۇرعىنداردى قىزىل قۇم, اپتاپ ىستىقتىڭ توزاعىنان جۇماققا قولىن جەتكىزۋدىڭ امالىمەن كوبەيسىن كۇندىز كۇلكى, تۇندە ۇيقىدان قاعىلىپ ميى اشىپ جۇرگەندە, باستىعى ەتنواۋىلدىڭ شەتىنەن 10 سوتىق جەر ءبولىپ بەرۋگە بۇيرىق ەتەدى. وعان جەر بەرگەن ساۋداگەر مەيرامحانا, نە ويىنحانا سالۋى مۇمكىن عوي. وندا سالاماتتى ءومىر سالتىن كوزدەپ, يماندىلىققا, رۋحاني تازالىققا باعىتتالعان ساۋاپتى باستاماسى ادىرە قالىپ, ءبىزدى ارۋاعىمەن قولداپ-قوشتاپ جاتقان قورقىت بابانىڭ رۋحىن ۇركىتىپ, جويقىن اپاتقا باستايتىن كۇناھار بولىپ شىعارى انىق. يماندىلىقتىڭ جولىن ازعىندىقپەن بۇزباق بولعان قالا مەرىنىڭ كەرەعار شەشىمىن تەرەڭنەن بايىپتاعان كوبەيسىن قۇپتاماي, قارسىلىق كورسەتەدى. جابىق قالا باستىعى بايلاعانىنا كونبەي, ايداعانىنا جۇرمەگەن اساۋ ورىنباسارىن ءوزىنىڭ كىم ەكەنىن مويىنداتىپ, تاۋبەسىنە كەلتىرۋدى كوزدەپ, قارۋلى جىگىتتەرىن شاقىرىپ الىپ, كوبەيسىنگە وڭاشادا «سىباعاسىن بەرىپ», 10 سوتىق جەردى ەتنواۋىلدىڭ شەتىنەن ءبولىپ بەرۋ جايلى بۇيرىققا كۇشتەپ قول قويدىرىپ الۋعا تاپسىرما بەرەدى. باستىقتىڭ قاس-قاباعىن باققان, ار-نامىسىن ساتقان جاعىمپاز, قۋىس كەۋدە, نادان توبىر وڭاشا, كابينەتىندە ەرتەڭگى ءىستىڭ بابىن ويلاستىرىپ ميى اشىپ وتىرعان كوبەيسىندى اۋىر سوققىعا جىعىپ, ەسىنەن تاندىراتىن ۋلى دارىلەرىن ەگىپ, قالا سىرتىنداعى يەسىز قوراعا اكەپ تاستايدى. ول دوزاسىن ارتىعىمەن ەككەن ۋلى ءدارى, اشتىق, ءشول, جەگەن تاياقتىڭ ۋىتىنا بوي بەرمەي, اراق ىشپەي, تەمەكى تارتپاي, سپورتپەن اجىراماس دوستىعى – سالاماتتى ءومىر پرينتسيپىنە بەرىكتىگى ارقاسىندا ءتىرى قالادى. ولدىگە ساناعان دۇشپاندارى ەسىنەن تانىپ, دوستارى اللاعا تابىنىپ, قورقىت اتانىڭ قابىرىن قۇشادى...
شىعارمادان جاراتىلىسى ەرەك جاننىڭ تابيعاتىن اشۋ بارىسىندا بەينەلىك پەن سيمۆولدىق ناقىش, پوسترەاليستىك بولمىس, ميفتىك تانىم, نەوميفولوگيزم, پوليفونيالىق سۋرەتتەردى كەزدەستىرىپ, قالامگەردىڭ ىزدەنىس ءورىسىنىڭ كەڭدىگىنە ءىشىڭ جىليدى. ەسسىز دالادا ەسىنەن ايىرىلىپ, ولگەلى جاتقان قيمىلسىز ادامعا اتجالماندار مەن قارعا-قۇزعىن تيىسپەي, كارى قانشىقتىڭ ءوز الىنشە قامقورلىق جاساۋىن دانا تابيعاتتىڭ يماندىلىقپەن ۇيلەسكەن ىزگى ءىسى رەتىندە, قازىر جازۋدىڭ پاراديگماسى ۇلكەن شىعارماشىلىق وزگەرىسكە تۇسكەنىنىڭ ناتيجەسىنە بالايسىز. ادامعا جاسالعان جاقسىلىق ۇمىتىلىپ كەتۋى مۇمكىن, ال تابيعاتقا جاسالىنعان جاقسىلىق ەسەلەپ قايتادى.
رومانىنداعى كۇشتى حاراكتەر يەسى – كوبەيسىن. ول – جەتىمدىكتىڭ, ەل ەسىگىندە وتكەن ءومىردىڭ اۋىرلىعىن, ەبەيسىننىڭ اعالىق قامقورلىعىن, كەدەيشىلىكتىڭ ادىمىڭدى اتتاتپايتىن قاتىگەزدىگىن تەرىسىمەن سەزىنىپ, ساناسىمەن ساراپتاپ وسكەن جاس. ەبەيسىننىڭ ارقاسىندا ماسكەۋدەگى تەمىر جول ينستيتۋتىن ۇزدىك ديپلوممەن ءتامامداپ, ستۋدەنت شاقتىڭ «البىرت تا ادۋىن, العىر دا العىرت, جاڭاشىل دا جالىندى بۋىرقاسىنى بويى بيلەگەن», قايتىپ ورالماس ىستىق شاقتارىن باسىنان كەشتى. قىزىقتى كەزەڭ, العاۋسىز جاقسى داۋىردە ءبىلىم تەڭىزىنە جۇزۋدەن جالىقپاي, اراسىندا ماحاببات دوداسىنا ءتۇسىپ, ۇلتى باسقا مارگاريتا – ماتيلدانىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ, «سەن ءۇشىن عانا ءومىر سۇرەمىن» دەگەن قورعاسىنداي بالقىتقان, وزەگىن جارىپ شىققان ءسوزىن انتتاي قابىلدايدى بالعىن سۇلۋ. اكەسى – ەۆرەي, شەشەسى فرانتسۋز ۇلتىنان شىققان ماتيلداعا ەندى ءبىر جىلدان سوڭ وقۋىن بىتىرە ۇيلەنۋگە كەلىسىمىن الادى. بىراق اعاسى ەبەيسىنمەن ماسكەۋگە بىرگە كەلگەن ساعىنىش دوسى وسىندا وقىپ جاتقان ءىنىسى كوبەيسىندى كورىپ, بولايىن دەپ تۇرعان جىگىتكە قاتتى قىزىعادى. «بارباروس جوسپارىن قۇرىپ», ەبەيسىن ەكەۋىنىڭ شەشىمىمەن الماتىدان تۋعان قارىنداسى, بويجەتىپ, ەندى ينستيتۋت بىتىرگەلى وتىرعان اقكەربەزدى ماسكەۋگە شاقىرىپ الىپ, ەكەۋىن تانىستىرىپ, تابىستىرادى. كوبەيسىن مەن اقكەربەز وڭاشا وتىرعان قوناقۇيدىڭ بولمەسىنە اشۋلى مارگاريتا كىرىپ كەلىپ, «سەن ءۇشىن عانا ءومىر سۇرەمىن» دەگەن سوزىڭە سەنىپ, اكەمنىڭ قارسىلىعىنا قاراماي, ساعان تىم بەرىلىپ كەتىپ ەدىم. مۇنان ىشىمدە ءۇش ايلىق بالام بار, ەندى ونىمەن ءبىرجولا اتقۇيرىعىن كەسىستىم. بالا تەك وزىمدىكى, ونىڭ وعان تالاسى جوق, قايتىپ مەنى ىزدەمەسىن!» دەپ ەسىكتى قاتتى جاۋىپ, شىعىپ كەتەدى. اراعا جىل سالىپ كوبەيسىن مەن اقكەربەز شاڭىراق كوتەرەدى.
ءبىزدىڭ يدەولوگيامىز – ءوزىمىزدى باسقا ەلدەرگە سىيلاتۋ, تۇتاستىعىمىزدى ساقتاۋعا سايادى ەمەس پە؟ ينتەللەكتۋالدىق ورەسى بيىك, كونتسەپتۋالدى رومانىندا قۋانىش جيەنباي فرانتسيا ءتارىزدى الپاۋىت ەلدىڭ قۇلاشىن كەڭگە جازعىزباعان, كەڭەستىك قۇرساۋدان بوساعان قازاقستانعا ىنتىقتىعىن كوركەمدىك مەتافيزيكامەن كەلىستى جەتكىزەدى. ول سيۋجەتتە كوبەيسىننىڭ باي مازمۇندى, كۇرەسكەر, ءتالىمدى-عيبراتتى تاعدىرى سۋىرتپاقتالادى. اي-كۇنى جەتىپ ماتيلدا دۇنيەگە اكەلگەن ۇلدىڭ ناعاشى اتاسى, ديپلومات ەۆرەي شال جيەنىنىڭ ەسىمىن ىشتارلىق جاساماي, دارحان پەيىلىمەن ول تۇركى قانىنان جارالعانىن ەسكەرىپ انەس دە تۋراني دەپ اتاپ, ونىڭ تاربيەسىنە, بىلىمىنە, ەركىن ءوسىپ-جەتىلۋىنە بار كۇشىن, داۋلەتىن اياماعان. «اقىرعى دەمىم تۇگەسىلگەنشە نەمەرەمە ادال قىزمەت ەتەمىن. مەنىڭ جاقسىلىعىمدى ول بىلە مە, بىلمەي مە, وندا شارۋام جوق» دەپتى قاۋساپ وتىرعان تەكتى, اۋليە قاريا. جانە نەمەرە-جيەنىنىڭ دىلىنە سۇيەگى بالقىپ, تەكتىلىگىنە ءتانتى بولادى. «وجەت.تۇمسىعى تاسقا تيگەنشە كەرى بۇرىلمايدى. قان تازالىعىندا تيتىمدەي كىنارات جوق» ەكەنىنە كوزى جەتىپ, بۇرىنعىسىنان دا ەلجىرەپ, جانىن ۇزەدى. ءپاريجدىڭ ىرگەسىنەن حان سارايىنداي ءۇي ساتىپ اپەرىپ, ونى دا انەستىڭ اتىنا جازدىرادى. ساپالى ءبىلىم, سىندارلى تاربيە الىپ وسكەن انەس, جاس كۇنىنەن كوسموناۆتيكاعا قۇمارتتى, بۇل سالاداعى قول جەتكەن عىلىمي ادەبيەتتەر مەن ءباسپاسوز قۇرالدارىنداعى ماتەريالداردى تۇگەل وقىپ, عارىشتى مەڭگەرۋشىلەردىڭ ساپىنا قوسىلۋدى ارماندايدى. عارىشقا كوتەرىلۋدىڭ التىن بەسىگى بايقوڭىر, ونىڭ ورنالاسقان ايماعى, سىناق يەسى قازاق حالقى جونىندە اڭىزعا بەرگىسىز مالىمەتتەرگە كەنەلەدى. «... بايقوڭىر قۇدايدىڭ نازارى تۇسكەن كيەلى جەر عوي... اسپانمەن تۇسىنىسكەن, قۇدايدىڭ راحىمى قۇلاعان قاسيەتتى ءوڭىر» دەپ كوزى كورمەگەن جۇمباق دالاعا قانى تارتىپ, ءولىپ-ءوشىپ ەمىرەنە, قيال قاناتىنا ءمىنىپ, شارىقتاي ءتىل قاتادى. قانى – قازاق, ءتالىم-تاربيەسى ەۆروپالىق بەكزات بولمىستى, ويى عارىشتى كەزگەن, عىلىمنىڭ قاينارىنا باس قويعان انەستى «قۇم سۋىرعان» ساحاراعا ۇمتىلدىرىپ قويعان اسا قۋاتتى, تىلسىم كۇش-قۇدىرەتتى قويساڭشى!..
قۋانىش جيەنبايشا تورەتام دەپوسى, بايقوڭىر كوسمودرومىندا بوتەن ەلدىڭ قوجالىق ەتىپ, تەك پايداسىن كورىپ, قىپ-قىزىل كىرىس ءتۇسىرىپ, باسقالاردى ۇزدىكتىرىپ, تاۋەلدى ەتىپ وتىرعان قاسيەتتى مەكەن, جەر كىندىگىن ازدىرىپ-توزدىرىپ, قاراپايىم ەڭبەكشى جۇرتتى تۇرمىستىڭ اۋىرتپالىعىمەن كىرىپتار جاساپ, وركەنيەتتىڭ ۋىزىنان قاققان دەسپوت تارتىبىنە توسقاۋىل قوياتىن شاق جەتتى. ونى جۇزەگە اسىراتىن, جاڭا رەفورمانى باستايتىن كۇش قۋانىشتىڭ كوبەيسىنىندە. كوبەيسىننىڭ بويىنداعى ءبىر ادامعا بىتە بەرمەيتىن امبەباپ قاسيەتتەر, ۇلتتىق مۇرات جولىنداعى بوگەتتەردى جويۋ كۇرەسىنە بەكەم بەل بۋى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى قاستەرلەپ, قۇداي سىيلاعان ارتىقشىلىقتارىمىزدىڭ ءوزىمىز قىزىعىن كورىپ, جاتتىڭ الىمجەتتىگىنە, قورلاۋىنا اشىق قارسى شىعاتىن تاباندىلىق, سانا ەركىندىگى, كەمەلدىلىگى ونى وسى ويعا الىپ كەلدى. «تاريحي ساناسى قايتا ورالعان حالىق ەشقاشان بوداندىقتا بولمايدى. قۇلدىق قامىتىن كيمەيدى». (م.مىرزاحمەتوۆ). قۇلدىقتىڭ قامىتىن كيۋدەن, ءوزىن اجالىنان بۇرىن و دۇنيەگە اتتاندىرىپ, الدەبىر قۇدىرەتتى كۇش امان الىپ قالعانى – كوبەيسىننىڭ قالعان تىرلىگىنە ساباق. ەندى بوداندىقتا بولماي, تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن بەرىك ۇستاپ, قورقىت بابانىڭ بيوتەگىنەن قۋات الىپ, ۇلىلاردىڭ رۋحىمەن جات پيعىلدىلاردى ەلىمىزدەن الاستاتىپ, دانا دا مومىن حالىقتىڭ باي-قۋاتتى بولىپ, ۇنەمدەپ پايدالانسا, تالاي عاسىر ەزۋىنەن اق ماي اعىزاتىن بايلىققا كەنەن قاسيەتتى جەرىڭنىڭ ۇستىندە جۇماق ءومىر ورناتۋعا جالعاستىرۋ قاجەت.
جاۋىزدىقتىڭ اششى ءدامىن ەسەلەپ تاتسا دا جاۋىنا كەك ساقتاماي, ازاماتتىق تۇلعاسىنا كىرشىك جۇقتىرمايتىن, ءىستىڭ كوزىن تاۋىپ, جۇرتتى ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىرۋعا جەتىك كوبەيسىننىڭ تاڭى ەندى اتپاق. اتقارىپ وتىرعان قىزمەتىنە ق ۇلىقسىز, قىزمەتكەرلەرىنە اقىلىمەن, بىلىمىمەن, ىسكەرلىگىمەن ۇلگى بولا ءبىلىپ, جۇمىسقا جۇمىلدىرۋدىڭ ورنىنا وزىنەن ارتىق جاراتىلعانداردى يىعىنان اسىرماۋدىڭ ايلا-تاسىلدەرىنە كوزسىز جۇگىنەتىن شوۆينيست, بيۋروكرات ەۆگەني يليچ قىلمىسى باسىنا تاياق بولىپ ءتيىپ, قىرسىزدىعىمەن شاتقاياقتاعان كوسمودروم, تورەتامنىڭ جاعدايى جىلى ورىنمەن قوشتاستىرارى ايدان انىق. اباي: ء«وزىڭ ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ, ءوزى ءۇشىن وتتاعان حايۋاننىڭ ءبىرى بولاسىڭ, ادامدىقتىڭ قارىزى ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ, اللانىڭ سۇيگەن ق ۇلى بولاسىڭ» دەۋى – «جەر ۇستىندە دە جۇماق بار» رومانىنىڭ لوگيكالىق ءتۇيىنى. قازاق جەرىنىڭ ۇستىنە جۇماقتى ۋاقىتشا ەڭبەك ەتىپ, ءىش ەسەبىمەن كۇنىن كورىپ جۇرگەن كەلىمسەكتەر ەمەس, قانداستارىنىڭ قامى, تۋعان جەرىنىڭ كوركەيىپ, ابىرويى اسۋىنا كۇن, ءتۇن دەمەي تەرىن توگىپ, پەرزەنتتىك, ادامدىق قارىزى ءۇشىن ەڭبەك قىلاتىن, اللانىڭ سۇيگەن قۇلدارى ورناتپاق. ولار – كوبەيسىن, اللا قاۋىشتىرعان ۇلى – انەس دە تۋراني.
ادىلىنە جۇگىنسەك, جازۋشى قانى جەرگە تامباي تۇرعان وزەكتى تاقىرىپقا باتىل بارعان. الەم كوز تىككەن بايقوڭىر كوسمودرومىنىڭ قوردالانعان بىلىعى مەن شىلىعىن, تورەتامنىڭ سىن كوتەرمەيتىن كوتەرەم كۇيىن ارا-تۇرا پولەميكالىق سارىندا كوپقىرلى جانر پامفلەتتىڭ دە بۇلشىق ەتىن ورىندى پايدالانىپ, كوركەم كەستەلەگەن قولتاڭباسى ايقىن شەبەر. ءتىلى باي, رۋحى جوعارى, ءدىلى دارحان, شىعارمادان شىعارماعا شەبەرلىگىن شىڭداپ كەلە جاتقان تالانتتى قالامگەر. رومان – اشىق رومان, جالعاسى جازىلۋعا ءتيىس. جەر ۇستىنە ءالى جۇماق ورناتۋدىڭ ءساتى تۋماي جاتىر. گەوساياسي جاعداي, ەكونوميكالىق قۋات, تەحنولوگيالىق ارتىقشىلىق ول ازدىق ەتەدى. رۋحاني جاڭعىرۋ تاۋەلسىزدىك مۇراتتارىمەن ۇندەسىپ, ۇلتتىق سانامىزدى تۇلەتىپ, كۇرەسكەرلىك قابىلەتىمىزدى ۇلى اتا-بابالارىمىزدىڭ ەلىن, جەرىن قورعاۋداعى جانكەشتى, ءمارت داستۇرلەرىمەن بايىتىپ, كەمەلدەنسەك; ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ, ءوز جەرىمىزدە ءوز كۇشىمىزبەن-اق جەر ۇستىندە دە جۇماق ورناتۋعا قازاق ءتارىزدى جاراتىلىسى بولەك ۇلتتىڭ مۇمكىندىگى بارىن قۋانىش جيەنباي رومانىنىڭ جالعاسىنان وقيتىن شىعارمىز. از جىلدا الەمدى تاڭداندىرعان استاناداي الىپتى تۇرعىزۋعا قۋاتى جەتكەن قازاقتىڭ بايقوڭىر مەن تورەتامدى جۇماققا اينالدىرۋ قولىنان كەلمەيدى دەگەنگە كىم سەنەدى ؟!
تۇرسىن سىدىقوۆ,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
