– ەلۋ جىلدىق اكتەرلىك كاسىبىڭىزدە 100-دەن اسا فيلمگە ءتۇسىپ, ءار ەلدىڭ جيىرمادان ارتىق كينوستۋدياسىنان شاقىرتۋ الىپسىز. قازاق اكتەرلەرىنىڭ ىشىنەن كسرو كينەماتوگرافيستەر وداعىنا مۇشەلىككە قابىلدانعان ساناۋلىنىڭ ءبىرىسىز. ءسىزدى تانىمال ەتكەن «تيپاج» بەينەڭىز بە؟
– ەلۋ جىلدىق اكتەرلىك قىزمەتىمدە «موسفيلم» مەن «لەنفيلمنەن» باستاپ, دوۆجەنكو اتىنداعى كينوستۋديا, سۆەردلوۆسك, ريگا, يالتا, «بەلارۋسفيلم», «وزبەكفيلم», «تاجىكفيلم», «قىرعىزفيلم» سەكىلدى كەشەگى كەڭەستىك ەلدەردىڭ 13 ستۋدياسىندا جانە اقش, جاپونيا, يتاليا, يران, فرانتسيا, بەلگيا سەكىلدى 9 الىس شەتەلدىڭ كينوستۋديالارىندا فيلمگە ءتۇسىپپىن. الەكسەي گەرمان, سەرگەي شاكۋروۆ, بولات مانسۋروۆ, ۆسەۆولود شيلوۆسكي, الي حامراەۆ, تولەمۋش وكەەۆ, حودجاكۋلي نارليەۆ, باحتيور حۋدوينازاروۆ, فەدور بوندارچۋك سەكىلدى ەڭ مىقتى رەجيسسەرلەردىڭ نازارىنا ىلىككەنىم تەك مەنىڭ ءتۇرىم مەن تۇرپاتىمنىڭ تيپاجدىعىنا عانا بايلانىستى ەمەس دەپ ويلايمىن. ال قازىر ا.ساتاەۆ, ر.ءابدىراش, ا.ۇزاباەۆ, ن.ادامباي سەكىلدى قازاقستاندىق جاس رەجيسسەرلەرمەن جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىن. تانىمالدىلىق كىلتى تەك تيپاجدىقتا ەمەس, ەگەر بويىڭدا تالانتتىڭ ۇشقىنى بولماسا, تيپاج بولماق تۇگىلى, گەراكل بولساڭ دا, ەلدەن ەرەكشە جارالعان تۇرپاتىڭ ساعان تىرەۋ بولا المايدى. تيپاج بول-بولما, تالانتتىڭ كىلتى مىنا جۇرەكتە, ءىشىڭدى اشىپ, اقتارا الساڭ عانا اكتەردىڭ شىن قاسيەتى مەن شەبەرلىگى تانىلماق. سىنشىلار تاراپىنان رولدەرىمنىڭ كوپشىلىگى ءادىل باعاسىن الدى, وبراز جاساۋداعى شەبەرلىك سىرىن تالداپ كورسەتتى, بۇل مەنى ءسوزسىز قاناتتاندىرادى.
– جۇزدەن ارتىق فيلمگە ءتۇستىڭىز, بىراق تانىمالدىلىق سىزگە قاي فيلمنەن كەيىن كەلدى؟
– ەل ەسىندە بولار, بەلگىلى رەجيسسەر امانگەلدى تاجىباەۆتىڭ «وحرانا باستىعى قۇرىمباي» دەگەن عاجاپ ءفيلمى بار. باستىقتارمەن عانا ارالاسىپ, ءوزىن بولشەۆيكپىن دەپ سانايتىن, سول سەبەپتى ەكى ءسوزىنىڭ بىرىنە «پونيمايىش», «تاك ىشتو جولداس قاتىندار» دەگەندى قوسىپ, حالىقتى «بىزدىكى» نەمەسە «كونترا» دەپ بولەتىن ۇر دا جىق, سىڭار ەزۋ قۇرىمبايدىڭ الدىنا سالىپ ايداپ جۇرەتىن ومار دەگەن باتىراعى بار. الپاڭ-سالپاڭ, ءجۇرىسى ارباڭ-ارباڭ, ەبەدەيسىزدەۋ قوزعالاتىن اڭعال وماردىڭ رولىنە رەجيسسەر مەنى بىردەن تاڭداپ العان ەدى. قوي سياقتى جۋاس قازاقتىڭ اڭعال مىنەزىن, قورعانسىز ءحالىن, 1932-ءنىڭ اشتىعى مەن 37-ءنىڭ قىزىل قىرعىنى وسىنداي شاش ال دەسە باس الاتىن, اكىرەڭدەگەن اپەرباقانداردىڭ كەسىرىنەن بولعانىن اجۋامەن استارلاپ جەتكىزەتىن وسى فيلمدەگى وماردىڭ بەينەسى مەنى بىردەن تانىمال ەتتى. سول سول-اق ەكەن, ورىس, تاجىك, وزبەك, تۇرىكمەن, قىرعىز كينوستۋديالارىنان بىرىنەن سوڭ ءبىرى ۇزدىكسىز شاقىرۋلار كەلە باستادى دەيسىز. ءتىپتى ءبىر اعالارىم سول كەزدىڭ وزىندە «ساعان شەتەلگە كەتۋ كەرەك» دەگەن اقىل دا ايتقان بولاتىن. «تەك سويلەمە, ءسوزدىڭ دە سالماعى بولادى» دەگەندى وسى اقىلدان اڭعاردىم, ءوزىم تىراشتانىپ ىزدەمەسەم دە, شەتەلدىڭ رەجيسسەرلەرى مەنى وزدەرى تاۋىپ الاتىن بولدى.
– اكتەرگە شيراق, ەتى ءتىرى بولماسا بولمايدى عوي, ال ءسىز وتە اڭعال, مەيىربان كەيىپكەرلەردىڭ رولىندە جۇرەسىز. بۇل سوقپاققا قالاي تۇسكەن ەدىڭىز؟
– اكەم 4 جاسىمدا قايتىس بولىپ, مەكتەپكە بارۋعا دا جاعدايىم بولماي, العاش ءبىرىنشى سىنىپقا 9 جاسىمدا باردىم. اكتەر بولامىن دەپ ويلاماق تۇگىلى ونداي ءسوزدى ءومىرى ەستىمەگەنمىن دە. الماتىعا كەلگەندەگى ماقساتىم دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت ينستيتۋتىنا ءتۇسۋ بولاتىن. بىراق جولىم بولمادى, العاشقى ەمتيحاننان-اق ءسۇرىندىم. كوڭىل كۇيىم بولماي, تەمەكىنى قۇشىرلانا سورىپ: «ەرتەڭ ەندى اۋىلعا قايتامىن عوي, بارىپ ءبىر وتار قوي الىپ, اكەمنىڭ اق تاياعىن قولىما الامىن عوي» دەپ ويلانىپ تۇرعانىمدا, كەنەت كوزىم كوشە بويىنداعى تەرەككە جاپسىرىلعان جارناماعا تۇسە كەتتى. ۇيمە-جۇيمە بولىپ جاتقان ەلدىڭ جانىنا ەنتەلەپ كەلىپ مەن دە الگى قاعازداعىنى وقي باستادىم. ورىسشا جازىلعان حابارلاندىرۋدان ۇققانىم, «قىز جىبەك» دەگەن فيلم تۇسىرىلگەلى جاتىر, سوعان «اتقا وتىرا الاتىن, ۇزىن بويلى, شىمىر, قايراتتى جىگىتتەر كەرەك». كۇن ىستىقتا جاياۋ-جالپى, ەكى كۇن تابانىمنان توزىپ ءجۇرىپ «قازاقفيلمدى» ارەڭ دەگەندە تاپتىم. ساقال-مۇرتىم ءوسىپ كەتكەن, يىقتان اسىپ, بەلىمە تۇسكەن قالىڭ شاشىما تاراق تيمەگەنىنە تالاي كۇن بولعان, ەكى جاۋىرىنىم قاقپاقتاي, الپامساداي دەنەم ەل نازارىن اۋداراتىنىن بايقاپ تۇرمىن. كەلگەنىمدى قايتەيىن, ورىس ءتىلىن بىلمەگەندىكتەن كەلگەن شارۋامدى ايتا الماي تاعى ەكى كۇن ءجۇردىم. ەكىنشى كۇنى ىشكە كىرىپ بارا جاتقان ءبىر قازاقتىڭ جىگىتىنىڭ الدىن كەس-كەستەپ تۇرا قالدىم دا, «قىز جىبەككە» كەلگەنىمدى ايتتىم. باسىن يزەگەن كۇيى ىشكە كىرىپ كەتكەنىنە بەس مينۋت ءوتتى مە, وتپەدى مە, «گدە ەتوت گيگانت؟» دەپ ارعى جاقتان ءورىستىلدى بىرەۋ ماعان قاراي سويلەپ كەلە جاتتى. كينوداعى جىڭىشكە جول, العاشقى قادام وسىلايشا «قىز جىبەكتىڭ» وزىنەن باستاۋ الدى. مارقۇم قۇدايبەرگەن سۇلتانباەۆ تا «قىز جىبەككە» ءتۇسىپ جۇرگەن ەدى, ەكەۋمىز قاپشاعايدىڭ جاعاسىنا تىگىلگەن قازاق ءۇيدىڭ ىشىندە قاتار جاتامىز, جاقىن دوس بولىپ كەتتىك. قول بوساعان ساتتەردە ونىڭ قاعازعا, كىتاپقا ءۇڭىلىپ, كۇبىرلەپ ءبىر نارسەلەردى جاتتاپ جۇرەتىنىن بايقايمىن. وڭاشالانعان ءساتتىڭ بىرىندە «بۇل نە؟» دەپ سىر تارتىپ ەدىم, «كەلەر جىلى اكتەرلىك ماماندىققا تاپسىرامىن, سوعان دايىندالىپ ءجۇرمىن», دەدى. «مەن دە باق سىناپ كورسەم قايتەدى؟» دەدىم قۇدايبەرگەنگە. «ارينە تاپسىرىپ كور» دەدى دە, ول ماعان «اباي جولىنداعى» قوداردىڭ مونولوگىن تاۋىپ بەردى. وسىلايشا مەنىڭ كسرو حالىق ءارتىسى ح.بوكەەۆانىڭ كلاسىنا قابىلدانىپ, قىزىق تا قيىن اكتەرلىك جولىمنىڭ باستالۋىنا قۇدايبەرگەننىڭ دە سەپتىگى ءتيىپ ەدى.
– ءسىز رەجيسسەرلىك فاكۋلتەتتى بىتىرە تۇرا نەگە رەجيسسەر بولمادىڭىز؟
– رەجيسسەرلىكتەن بۇرىن 1974 جىلى ۆگيك-ءتىڭ اكتەرلىك فاكۋلتەتىن ءبىتىردىم. ماسكەۋدەگى بۇكىلوداقتىق كينەماتوگرافيا ينستيتۋتىنا ءتۇسۋىمنىڭ ءوزى ءبىر حيكايا. قۇدايبەرگەننىڭ سەپتىگى, حاديشا اپايدىڭ «تەاترعا باتىرلار مەن حانداردىڭ ءرولىن ويناۋعا ديماش سەكىلدى اكتەرلەر كەرەك» دەپ تىكەلەي جاناشىرلىق تانىتۋىمەن تۇسكەن كونسەرۆاتوريانىڭ تەاتر فاكۋلتەتىمەن ءبىر سەبەپتەرگە بايلانىستى كوپ ۇزاماي قوشتاسۋعا تۋرا كەلدى. كەلەر جىلدىڭ كوكتەمىندە ماسكەۋدەن ۆگيك-كە قابىلداۋ ءۇشىن ارنايى كەلگەن كوميسسيانىڭ الدىندا تۇرىپ ورىس تىلىندە جاتتاعان مىسال, ماتىندەرىمىزدى سۋدىراتىپ ايتىپ, سىناق تاپسىردىق. ناتيجەسىندە ءبىراز قىز بەن جىگىت قابىلداندى, ال مەنىڭ فاميليامنىڭ تۇسىنا بادىرايتىپ تۇرىپ سۇراق بەلگىسىن قويىپتى. مىڭ بولعىر شاكەن اعامنىڭ ورىستىڭ الدىنداعى بەدەلى كۇشتى ەدى عوي. «ۆگيك-تە قازاق جاستارىن كوبىرەك وقىتۋ كەرەك» دەپ اناۋ-مىناۋدى بوساعاسىنان اتتاتپايتىن بەلدى وقۋ ورنىنان ويىپ تۇرىپ 15 ورىن العان ەكەن. بۇل از بولسا, «وسى جىبەرگەن جاستار ماسكەۋدەن وقۋىن ءبىتىرىپ كەلگەنشە الماتىداعى باسپاناسى دايىن بولىپ تۇرسىن» دەپ ورتالىق كوميتەتتىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنا كىرىپ, تۋرا «قازاقفيلمنىڭ» جەلكە تۇسىنان اكتەرلەرگە ارناپ بەس قاباتتى ءۇي قۇرىلىسىن باستاتتى. نە كەرەك, كوميسسيانىڭ نە ىستەرىن بىلمەي ءارى-ءسارى بولىپ وتىرعان ءتۇرىن بايقاعان ش.ايمانوۆ: «ورىس ءتىلىن بىلمەيدى دەگەندەرىڭىز سەبەپ ەمەس, جەتىم وسكەن بالا عوي, ورتا تابىلسا, تەز-اق ۇيرەنىپ كەتەدى. باتىرلاردىڭ ءرولىن ويناۋعا وسى تيپتەس اكتەر ءبىزدىڭ كينومىز ءۇشىن اسا قاجەت» دەگەن ءۋاج ايتتى. شاكەن اعا ايتتى ما, ول – زاڭ. ءسويتىپ مەن ۆگيك-كە وقۋعا ءتۇسىپ كەتتىم. ماسكەۋگە اتتاناتىن كەزدە شاكەن اعا بارلىعىمىزدى جيناپ الىپ: «وقۋدى زەيىن قويىپ دۇرىستاپ وقىڭدار, ءبىزدىڭ كينومىز ءالى جاس, دامىتاتىن, وسىرەتىن سەندەرسىڭدەر, جولدارىڭ بولسىن!» دەپ اقىلىن ايتىپ, شىعارىپ سالدى. ال رەجيسسەرلىك – مەنىڭ ەكىنشى ماماندىعىم. 1991 جىلدارى توقىراۋ باستالىپ, داعدارىستان ەل ەسەڭگىرەپ, كينوستۋديا «انە جابىلادى, مىنە جابىلادى» دەپ تۇرعان كەزدە رەجيسسەرلىكتى ءتامامدادىم. كينو تۇسىرگەندى ايتاسىڭ, ەلدە قارجى جوق. بىراق باسقا ەلدىڭ كينوستۋديالارىنان شاقىرۋلار كەلىپ جاتتى. توقتاماي كينوعا تۇسە بەردىم. رەجيسسەرلىكتى بىتىرە تۇرىپ كينو تۇسىرمەگەن جالعىز مەن ەمەس, مەنىمەن بىرگە وقىعان پانكراتوۆ-چەرنىي دا اكتەر بولىپ كەتتى. وكىنىشتەن نە پايدا, زامان سولاي بولدى.
– ش.ايمانوۆ نەگە ءسىزدى ءوز كينولارىنا تۇسۋگە شاقىرمادى؟
– «شاكەن اعا ءتىرى بولعاندا ءسوزسىز مەنى شاقىرار ەدى» دەپ ءجۇز پايىز سەنىممەن ايتا الامىن. اتتەڭ, ۇلگەرمەدى. كابينەتىنە شاقىرىپ ماسكەۋگە اق جول تىلەپ اتتاندىرىپ سالاتىن كۇنى اعامىزبەن قوشتاسىپ, ەسىككە بەتتەپ بارا جاتقانىمىز سول ەدى, سوڭىمىزدان ەستىلگەن ء«اي, بالا» دەگەن داۋىسقا جالت قاراعان ەدىك, شاكەن اعا سۇق ساۋساعىن شوشايتىپ ماعان قاراپ تۇر ەكەن. «سەن قالا تۇرشى» دەدى. ىركىلىپ قالدىم. ۇستەلىنىڭ ۇستىندەگى تەلەفوننىڭ قۇلاعىن بۇرادى دا, الدەكىمگە: «زاكە, ماعان كەلىپ كەتىڭىزشى», دەدى. «زاكەسى» «اتاماننىڭ اقىرى» كارتيناسىنىڭ ديرەكتورى ەكەن. مەنى تانىستىردى دا: «زاكە, بۇل بالا ماسكەۋگە وقۋعا كەتىپ بارادى. جەتىم وسكەن بالا ەكەن. ەرتەڭ بۇل بالانى مەن «اتاماننىڭ اقىرىنا» ءبىر ەپيزودقا ءتۇسىرىپ الىپ قالامىن. ءسىز وسى جاعىن رەتتەڭىزشى», دەپ ماعان تۇسىنىكسىزدەۋ ءبىر اڭگىمەنىڭ شەتىن شىعاردى. نە كەرەك, «اتاماننىڭ اقىرىندا» الدەكىمدى ءولتىرىپ كەتە مە, ورتەپ كەتە مە, سول قاندىقولدى ىزدەپ: «مىناۋ ما, الدە مىناۋ ما ەدى؟» دەپ بىرنەشە ادامدى قاز-قاتار تۇرعىزىپ قويىپ بەتىنە شام ءتۇسىرىپ ءۇڭىلىپ قارايتىن كادر بار. سولاردىڭ ىشىندە مەن دە تۇرامىن. سەنەسىز بە, سول ەكى-ءۇش سەكۋندتىق ەپيزود ءۇشىن الگى زاكەڭ ەرتەڭىندە قىپ-قىزىل ون سومدىق «چەرۆونەتستىڭ» جيىرماسىن, تۇپ-تۋرا 200 ءرۋبلدى ساناپ تۇرىپ قولىما ۇستاتتى. مەنىڭ جۇرەگىم توقتاپ قالا جازدادى. شاكەن اعامنىڭ وسى جاقسىلىعىن ەسىمە السام, ءالى كۇنگە كوزىمە جاس كەلىپ, كوڭىلىم بوسايدى. مەنىڭ جولىما سول اقشانى بەرۋ ءۇشىن عانا «زاڭعا قايشى بولماسىن» دەگەن نيەتىمەن تۇككە تاتىمايتىن بولماشى ەپيزودقا ءتۇسىردى. قاراپايىمدىلىعى سونداي, قاراشا ايىنىڭ سوڭىندا قىسقى سەسسيا باستالار كەزدە كامال سمايىلوۆ, قانىمبەك قاسىمبەكوۆ جانە شاكەن اعا ۇشەۋى «حالدەرىڭدى بىلەيىك دەپ كەلدىك» دەپ ءبىز تۇرىپ جاتقان جاتاقحاناعا ىزدەپ كەلىپ تۇر. ۇشەۋى بولمەمىزگە باس سۇعىپ, جىلان جالاعانداي داستارقانىمىزدى ءتاتتى-دامدىمەن تولتىرىپ, بىزبەن بىرگە اڭگىمە سوعىپ تالاي ۋاقىت وتىردى. «اتاماننىڭ اقىرى» ءفيلمىنىڭ ءتۇسىرىلىمى اياقتالىپ, ماسكەۋدەگى «گوسكينونىڭ» ەڭ جوعارى كوميسسياسىنا تاپسىرۋعا كەلگەن بەتى ەكەن. ەكى كۇننەن كەيىن قاباعى سالبىراعان بابوچكين اۋديتورياعا كەلىپ, بىزگە كوڭىل ايتتى. شاكەن اعانى كولىك قاعىپ كەتىپ, جول اپاتىنان قايتىس بولعانىن ەستىدىك. ءوزى زور ءۇمىت ارتىپ, ۇكىلەپ اتتاندىرعان ءبىر توپ قازاق ستۋدەنتتەرى ساباعىمىزدى تاستاپ, اكەمىزدەي قامقور بولعان اياۋلى ادامنىڭ مۇردەسىن مورگتەن ءوز قولىمىزبەن الىپ شىعىپ, الماتىعا اتتاندىردىق...
– ءسىز تۋرالى مالىمەت قاراستىرىپ كورگەن ەدىم, اتاقتى بوريس بابوچكيننىڭ شەبەرحاناسىنان شىڭدالعانىڭىزدى ءبىلىپ, قايران قالدىم. داڭقتى چاپاەۆتىڭ بەينەسىن وشپەستەي ەتىپ تاڭبالاپ بەرگەن وسى بابوچكين ەمەس پە ەدى؟ كسرو حالىق ءارتىسى, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, ستاليندىك سىيلىقتىڭ ەكى مارتە, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ايگىلى ۇستازىڭىز تۋرالى اڭگىمەلەسەڭىز دە ارتىقتىق ەتپەيدى.
– ودان دا قىزىق مالىمەت ايتايىن. سوعىس كەزىندە «موسفيلم» الماتىعا ەۆاكۋاتسيالانىپ, ەيزەنشتەيندەر «يۆان گروزنىيىن» الاتاۋ بوكتەرىندە ءتۇسىرىپ جۇرگەندە, بوريس بابوچكين ءبىزدىڭ جاركەنتتە تۇرعان ەكەن. ماعان وقۋ وڭاي بولمادى. رەجيسسەرى بار, ستسەناريستەرى بار, وپەراتور, اكتەرلەرى, سىنشىلارى بار, ءبارىن ءبىر اۋديتورياعا جيناپ, «الەم كينوسىنىڭ تاريحى», «كپسس تاريحى», «كەڭەس كينوسى» دەگەن پاندەردى بىرگە وقىتقان كەزدەگى مەنىڭ قينالعانىمدى جان بالاسىنىڭ باسىنا بەرمەسىن. بۇرشاق-بۇرشاق بولىپ اققان تەردەن بۇكىل دەنەم شىلقىلداپ كەتەتىن. ءبارى ءتىلدىڭ كەسىرى. تالاي رەت تاستاپ كەتپەك تە بولدىم. بىراق سوڭعى رەت تاس-ءتۇيىن جينالىپ, شابادانىمدى كوتەرىپ ەسىكتەن شىعا بەرىپ, انام مەن اعامنىڭ ءبىر قويىن سويىپ, اعايىن-تۋىستى, بۇكىل اۋىل-ايماقتى شاقىرىپ, باتا بەرگىزگەنىن ويلاعاندا, جانىم ىشقىنىپ كەتتى. «جوق, ديماش, قالاي دا وقۋىڭ كەرەك! قايتسەڭ دە سوڭىنا دەيىن جەتىپ وقۋىڭ كەرەك!» سودان باستاپ بۇكىل وقۋلىقتاردى جاتتاپ الاتىن بولدىم, نامىسقا تىرىسىپ ءجۇرىپ ورىس ءتىلىن ۇيرەندىم, ەكىنشى كۋرستان باستاپ جوعارى شاكىرتاقى الدىم, ال ءۇشىنشى كۋرستا كۋرس ستاروستاسى بولدىم. مەنىڭ ءوزىمدى-ءوزىم قامشىلاپ, جەتىلۋىمە ۇستازىم ب.بابوچكيننىڭ ىقپالى زور بولدى. بەسىنشى كۋرستى بىتىرەتىن جىلى ديپلومدىق جۇمىسقا دايىنداعان شەكسپيردىڭ «وتەللوسىندا» ول ماعان وتەللونىڭ جانە ن.گوگولدىڭ «رەۆيزورىنداعى» گورودنيچيدىڭ ءرولىن بەردى. اكەم سياقتى جاقىن بولىپ كەتكەنى سونشالىق, مەن وعان سىرىمدى ايتامىن, ال ول ماعان قانداي دا ءبىر جەكە شارۋالارىن سەنىپ تاپسىرا بەرەتىن. ءتىپتى مەنىڭ ءبىرىنشى نەكەدەگى ايەلىممەن ۇيلەنۋىمە دە بابوچكين سەبەپكەر بولعان. ۇستازىم ءبىز ينستيتۋتتى بىتىرەتىن جىلى ستۋدەنتتەردى قابىلدايتىن كوميسسياسىنداعى جۇمىسىن ماعان تاپسىرىپ, الدەقانداي تىرلىگىمەن قالاعا شىعىپ كەتكەن ەدى. سول ەكى ارالىقتا شاشى توبىعىنا تۇسكەن سۇلۋ تاتار قىزى قۇجاتتارىن قۇشاقتاپ كەلە قالماسى بار ما؟ بىردەن ۇناتىپ قالدىم. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, بابوچكينگە: «مىنا قىزدى قالاي دا وقۋدان قۇلاتىڭىز» دەدىم. ول ايتقانىمدى ورىندادى. ءسويتىپ تاتار قىزدى جەتەكتەپ قازاقستانعا قايتتىم.
– «ماسسوۆكانىڭ مايتالمانى», «ەپيزودتىڭ كورولى» دەپ جاتامىز, ءسىز كىلەڭ ەكىنشى پلانداعى رولدەردە ءجۇردىڭىز. باستى رولدەردە ويناي الماۋىڭىزدىڭ سەبەبى نە؟
– ءبىر ماسەلەنى بىلگەن دۇرىس. باستى ءرول كوپ جاعدايدا ناقتى ءبىر اكتەرگە ارنالىپ جازىلادى. سول اكتەردىڭ ءتۇرىن, مىنەزىن, تالانتىن, مۇمكىندىگىن ءبارىن ەسەپكە الا وتىرىپ, دىتتەلىپ وتىرىپ جازىلادى. مىسالى, ولجاس سۇلەيمەنوۆ «ادامدى قابىل الىڭىزدار!» ءفيلمىنىڭ ستسەناريىن ماعان ارناپ جازدى. ايتپەسە, كەشىرىڭىز, ەكى مەتر بويىممەن كەز كەلگەن رولگە كەلە بەرمەيمىن. كينودا «فاكتۋرا» دەگەن ماسەلە ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرادى. جالپى, ءوزىم دە 40 جاسىما دەيىن كوپ نارسەنى ۋىستان شىعارىپ الدىم. ول ۋاقىتتا كينو تەك ورىس تىلىندە تۇسىرىلەدى, كينوسىناق تا ورىسشا جاسالاتىن. تاعى دا سول ءتىلدىڭ كەسىرىنەن قاعاجۋ كوردىم. كينوداعى ەڭ نەگىزگى سۇيىكتى رولدەرىمنىڭ ءبارى دە تەك 40 جاستان كەيىن بۇيىرا باستادى.
– ايىپ ەتپەڭىز, وسى ۋاقىتقا دەيىن ەسىمىڭىزدىڭ ادام ەكەنىنە ەش كۇمان كەلتىرمەگەن ەدىك, ديماش ەكەنىڭىزدى كەيىنىرەك بىلدىك. ءسىزدى «ادام» دەسە, رەنجىمەيسىز بە؟
– مەنى ادام دەيتىن جالعىز ءسىز عانا ەمەس. جىلىنا كەم دەگەندە 7-8 تەلەارنا, گازەت جۋرناليستەرى تەلەفون شالىپ, سۇحبات الۋعا, باعدارلاماعا تۇسۋگە شاقىرادى. شىرىلداعان قوڭىراۋدى كوتەرسەم: «اللو, ادام اعا», دەيدى. مەن ەشقاشان وزىمە-ءوزىم جارناما جاساماعان ادام ەكەنمىن. «ساموزۆانەتستەردى» مۇلدە ۇناتپايمىن. سۇحباتتى دا وتە سيرەك بەرىپپىن, ال تيترگە «ديماش اكيموۆ» دەپ جازىلىپ, تەلەارنادان سايراپ وتىراتىنداي باعدارلامالارعا قاتىسۋدان و باستان ات-تونىمدى الىپ قاشامىن. سوندىقتان بولار, «ادامدى قابىل الىڭىزدار!» فيلمىندەگى ءرولىم ءۇشىن كورەرمەنىم مەنى ادام اتاندىرىپ جىبەرىپتى. ءتىپتى وسى كۇنگە دەيىن كوشەدە كەزدەيسوق جولىعىسىپ قالاتىن بەيتانىس جانداردىڭ ءوزى: «و-و-و, ادام!» دەيدى. وندايدا دەرەۋ: «مەن ادام ەمەسپىن» دەيمىن قالجىڭداپ. شىنىندا دا, ءرول قۇدىرەتى دەگەن وسى عوي. وبراز جاساپ, كورەرمەنىمنىڭ كوڭىلىنەن ماڭگىلىك ورىن الىپ جاتسام, اكتەر ءۇشىن بۇدان اسقان قۋانىش بولا ما؟! مىنە, بۇگىن جاسىم جەتپىسكە كەلىپ وتىرسا دا, جان-جاقتان تۇسەتىن شاقىرتۋلاردان قولىم ءبىر كۇن بوساعان ەمەس.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
