انا ءتىلدىڭ ابىرويىن كوتەرۋدى ماقسات ەتكەن بۇل بايقاۋ زياتكەرلەر, قوعام قايراتكەرلەرى, مەملەكەتتىك جانە ازاماتتىق قىزمەتكەرلەر, بيزنەس جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى, مەملەكەتتىك تىلدە ەركىن سويلەيتىن ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى, ءۇش ءتىلدى جەتىك بىلگەن جاستار اراسىندا جۇرگىزىلگەن بولاتىن. بيىل مۇندا 7 اتالىم بويىنشا 53 ۇمىتكەر باق سىنادى.
بايقاۋدىڭ تىلدەر كۇنى مەرەكەسىنە ورايلاستىرىلعان ماراپاتتاۋ شاراسىنا وبلىس اكىمى ەرلان قوشانوۆ قاتىسىپ, جەڭىمپازدار مەن جيىلعان قاۋىم الدىندا ءسوز سويلەدى.
– ءبىزدىڭ بارلىعىمىز ۇلتتىڭ جانە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرىنا بەي-جاي قارامايمىز. سەبەبى تەك ءوز ۇلتى ءۇشىن جانى اشيتىن جاندار عانا انا ءتىلىنىڭ جاناشىرى بولادى. ەلباسى جۋىردا ءبىزدىڭ وڭىرگە جاساعان جۇمىس ساپارى بارىسىندا قاراعاندى قازاقستاننىڭ يندۋستريالدى جۇرەگى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار تاريحى تەرەڭ مادەني ورتالىعى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال مادەنيەتتىڭ, رۋح پەن تاريحتىڭ تىرەگى – ول انا ءتىلىمىز. پرەزيدەنت: «قازاقستان بۇكىل الەم بويىنشا حالقى ءۇش ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن جوعارى ساۋاتتى ەل رەتىندە قابىلدانۋى ءتيىس», دەدى. ءبىز ول ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتىپ, ورىس ءتىلىن قولداپ, اعىلشىن ءتىلىن وقۋىمىز كەرەك. ءبىز ينۆەستورلاردى جۇمىلدىرعىمىز كەلەدى, بىرلەسكەن بيزنەس قۇرىپ, ەلىمىزدە ءتۋريزمدى دامىتۋدى قالايمىز. ول دەگەنىمىز, ارقايسىمىز ءوز ويىن ەركىن تۇردە ءۇش تىلدە جەتكىزە الۋ دەگەندى بىلدىرەدى, – دەدى ەرلان قوشانوۆ.
سالتاناتتى ماراپات ۇستىندە ءوڭىر باسشىسى سىيلىق اتالىمدارىنىڭ ءتىزىمىن تاعى بىرەۋىمەن تولىقتىرۋدى ۇسىندى.
– ءبىر جىل بۇرىن ء«تىل جاناشىرى» سىيلىعىن تابىس ەتۋ بارىسىندا ءبىز مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە مەملەكەتتىك ءتىلدى باقىلاۋ جانە ۇيلەستىرۋ ورتالىعىن اشۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن بولاتىنبىز. بيىل ءدال وسى سالادا قىزمەت ەتەتىن رەسپۋبليكامىزداعى ءبىرىنشى «رەسۋرستىق ءتىل ورتالىعى» ءوز جۇمىسىن باستاپ كەتتى. بۇل ورتالىق ايماعىمىزدا لاتىن قارپىنە كوشۋ جۇمىستارىن رەتتەيدى. سونداي-اق ءبىز وتكەن جىلى «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ كەڭسەسىن اشتىق, – دەپ اتاپ ءوتتى ەرلان قوشانوۆ. – بۇگىنگى تاڭدا قازاق ءتىلىن وقيمىن دەۋشىلەر قاتارى قالىڭ جانە ول ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالىپ جاتىر. الايدا سونىمەن قوسا جاڭا, ءتيىمدى ادىستەردى قۇرۋ قاجەت. وسىعان وراي كەلەسى جىلى «ەڭ ۇزدىك ادىستەمە» اتالىمىن ەنگىزۋدى تاپسىرامىن.
كوميسسيا شەشىمى بويىنشا ء«تىل جاناشىرى» سىيلىعى مەملەكەتتىك ءتىل ساياساتىن وڭىردە بەلسەندى ناسيحاتتاۋشى جەتى جەڭىمپازعا تابىس ەتىلدى. اتاپ ايتقاندا, باس جۇلدە – ء«تىل مايتالمانى» اتالىمىنا وبلىستىق «سارىارقا» تەلەارناسىنىڭ تەلەباعدارلامالاردى ازىرلەۋ ءبولىمىنىڭ رەداكتورى ءاشمۇحان جانپەيىسوۆ لايىقتى دەپ تانىلىپ, جەڭىمپازعا 1 ميلليون تەڭگەنىڭ سەرتيفيكاتى تابىس ەتىلدى. «مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك قىزمەتتە» اتالىمىندا ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قارمۋ-دىڭ قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى ايتباي جۇماعۇلوۆ ۇزدىك شىقتى. ء«تىل جارشىسى» اتالىمى بويىنشا جۇلدە «اباي اقيقاتى» اۋداندىق گازەتىنىڭ ديرەكتورى-باس رەداكتورى گۇلنۇر ابەۋوۆاعا بۇيىردى. «ۇزدىك تەلەحابار» اتالىمىندا ء«بىرىنشى قاراعاندى» تەلەارناسىنىڭ جۇرگىزۋشىسى گۇلنۇر كوكيەۆا جەڭىمپاز اتانسا, ج.اقىلباەۆ اتىنداعى ەكسپەريمەنتتىك مەكتەپ-گيمنازياسىنىڭ 10-سىنىپ وقۋشىسى ەۆگەني يانكە ء«تىل بىلگىرى» اتالىمىندا توپ جاردى. «جاس پوليگلوت» جۇلدەسى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ مۇراجايىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى ابىلاي كارينوۆتىڭ ەنشىسىنە تيسە, «مەملەكەتتىك ءتىل – بيزنەستە» اتالىمى «ناتيجە» جشس ءسۇت فابريكاسىنا بەرىلدى. بۇل اتالىمداردا وزىپ شىققان جەڭىمپازداردىڭ ارقايسىسىنا 250 مىڭنان اقشالاي سىيلىق تابىس ەتىلدى.
قاراعاندى وبلىسى اكىمىنىڭ ء«تىل جاناشىرى» سىيلىعى بايقاۋى 2012 جىلدان بەرى تۇراقتى تۇردە ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى.
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى
