فورۋمدا ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسى مەن «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى اياسىندا قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناستارىنىڭ بەس جىلدىق قورىتىندىسى شىعارىلىپ, ءارى قارايعى دامۋى تالقىلاندى. بۇل باسقوسۋدا قازاقستان مەن قىتايدىڭ ساياساتكەرلەرى, عالىمدارى, ساراپشىلارى پىكىر الماستى.
فورۋمنىڭ ءدال وسى مەزگىلدە جانە استانادا وتكىزىلۋى بەكەردەن-بەكەر ەمەس. ناقتىراق ايتقاندا, 2013 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا قحر توراعاسى سي تسزينپين استانادا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇلى جىبەك جولىنىڭ تاريحي باعىتىن جاڭعىرتاتىن ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جوباسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلاتىندىعىن مالىمدەگەن ەدى. بۇل باستاماعا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قولداۋ ءبىلدىردى. ارادا كوپ ۋاقىت وتپەستەن ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» ەۋرازيا ايماعى, تاياۋ شىعىس جانە افريكا ەلدەرىمەن مادەني ينتەگراتسياسىنىڭ ءتۇپ قازىعىنا اينالدى.
فورۋم مودەراتورى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى كونفۋتسزى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ساۋلە قوشانوۆا قازاقستان مەن قىتايدىڭ اراسىندا ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستارى باستالعانىنا شيرەك عاسىردان اسقاندىعىن اتاپ ءوتتى.
ونىڭ پىكىرىنشە, وسى 26 جىلدا ەكى مەملەكەتتىڭ قارىم-قاتىناسى نىعايىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە مادەني بايلانىستار جاڭا دەڭگەيگە شىققان.
س.قوشانوۆا, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىنداعان العاشقى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە بۇگىندە ايماقتاعى سەنىمدى ساياسي سەرىكتەسى, جەتەكشى ساۋدا-ەكونوميكالىق وداقتاسىنا اينالعاندىعىن ءسوز ەتتى. سونىمەن قاتار قحر توراعاسى ۇسىنعان ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسى قازاقستاننىڭ «نۇرلى جول» باعدارلاماسىمەن ۇندەسىپ, سايكەسىپ جاتقاندىعىن ايتىپ ءوتتى.
فورۋمدا ءسوز العان قىتاي قوعامدىق ديپلوماتيا قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, قىتاي سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ بۇرىنعى كومەكشىسى حۋ چجەنيۋ: «قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى دوستىق تاتۋ كورشىلىككە نەگىزدەلگەن. بۇل – مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ەڭبەگى. قازىرگى ۋاقىتتا قىتايدىڭ جىبەك جولى بويىنداعى مەملەكەتتەرمەن ساۋدا اينالىمى 5 ترلن اقش دوللارىنان استى. قىتايدىڭ بۇل مەملەكەتتەرى سالعان ينۆەستيتسياسى 70 ملرد دوللارعا جەتتى. وعان قوسا 200 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلدى, – دەدى.
قاۋىمداستىقتىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى اتاپ وتكەندەي, قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى جۇك تاسىمالىنىڭ دەنى قازاقستان اۋماعى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. سوڭعى بەس جىلدا ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى اسا قارقىنمەن وسكەن. وعان «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسىمەن سايكەستىگى وڭ اسەرىن تيگىزۋدە.
ال قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاتىناستار جونىندەگى كەڭەسىنىڭ توراعاسى, «قازاقستان» رترك باسقارما توراعاسى ەرلان قارين: – ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى, ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ەكونوميكالىق-مادەني, ءبىلىم سالاسىنداعى بايلانىستارعا تىڭ سەرپىن بەردى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكونوميكا, كولىك جانە ترانزيتتىك بايلانىستىڭ دامۋى ءۇشىن جاھاندىق ماڭىزى بار باستامانى ەسكەرە وتىرىپ 2014 جىلى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جاريالادى. قازىر ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسى «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا ىقپال ەتۋدە جانە قازاقستاننىڭ اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن اشىپ وتىر», دەپ ويىن تۇيىندەدى.
قازاقستاندىق ساياساتتانۋشى اتالعان باستامالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اقتاۋ, قۇرىق پورتتارىنىڭ الەۋەتى وسكەندىگىن, كولىكتىك-ترانيزتتىك جوبالاردىڭ قولعا الىنعاندىعىنا دا توقتالدى. ول سونداي-اق ورتالىق ازيانىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدىلىعى ۇزاق جىلدار بويى تەك ايماقتاعى قاۋىپسىزدىككە قاتىستى ماسەلەلەرگە ساي اتالىپ كەلگەندىگىن, ال بۇگىندە قىتاي تاراپىنىڭ كوڭىل بولۋىمەن باسقاشا سيپات العاندىعىن جەتكىزدى.
ال قحر-نىڭ قازاقستانداعى بۇرىنعى ەلشىسى, قحر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا دەپارتامەنتىنىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى چجان سيۋن ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسىن جىبەك جولى بويىنداعى ەلدەر ءتول باعدارلامالارىمەن ۇشتاستىرىپ, يگىلىگىن كورۋدە دەگەن ويىن ءبىلدىردى.
«قازاقستان شەتەل نارىعىنا كوبىرەك شىعۋى ءۇشىن ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرا ءتۇسۋى كەرەك. ال قىتاي تاراپى قازاقستانعا ءوز پورتتارىن ۇسىنىپ تەڭىزگە شىعاتىن جول اشىپ بەردى. بۇل – ءىس جۇزىندە تەك لوگيستيكا مەن كولىك-ترانزيتتىك بايلانىستارمەن شەكتەلمەيتىن ءوزارا سەنىمدى قارىم-قاتىناستىڭ, اۋىزبىرشىلىكتىڭ جارقىن ۇلگىسى» دەپ تولىقتىردى چجان سيۋن.
بۇرىنعى ەلشى ەندى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى بەكىتە ءتۇسىپ, ەكى مەملەكەت اراسىنداعى تەمىرجول بايلانىسىن جاڭعىرتۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, باتىس قىتاي-باتىس ەۋروپا ءدالىزى اشىلعالى بەرى بۇل جولمەن 200 مىڭ جۇك كونتەينەرى تاسىمالدانعان.
بۇدان سوڭ ءسوز العان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, كەزىندە قازاقستاننىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى قىزمەتىن اتقارعان قۋانىش سۇلتانوۆ: «باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي ءدالىزى ەكى ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىن كوتەردى. جول بويىندا مىڭداعان جۇمىس ورىندارى قۇرىلىپ, ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىك وركەندەدى. ال ء«بىر جول, ءبىر بەلدەۋ» باستاماسى دا تەك ءبىر ەلدىڭ مۇددەسىن كوزدەمەيدى. بۇل – حالىقارالىق جوبا» دەدى.
فورۋم باق, مادەنيەت جانە دەنساۋلىق سالاسىن قامتىعان وزگە دە پىكىرتالاس الاڭدارىندا جالعاسىن تاپتى.
