اتالعان ماسەلە بويىنشا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك بايانداما جاساپ, دەپۋتاتتارعا ەلىمىزدە قازىرگى زامانعى كولىك ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ جانە ونى حالىقارالىق كولىك جۇيەسىنە ينتەگراتسيالاۋ, سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا قازاقستان ارقىلى وتەتىن ترانزيت اعىمىن ۇلعايتۋ جۇمىستارى جايىندا ايتىپ بەردى.
اقىلى جولدار ءالى از
ۆ.بوجكو ءوزىنىڭ كىرىسپە سوزىندە مەملەكەت باسشىسى ترانزيتتىك ءتۇسىمدى 2020 جىلعا قاراي 5 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋدى تاپسىرعانىن جانە پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋى ءماجىلىستىڭ باقىلاۋىندا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وعان قوسا, 2017 جىلى ەلىمىز ارقىلى وتكەن جۇك ءترانزيتى 17 پروتسەنتكە ءوسىپ, 17 ملن تونناعا جەتكەنىنە توقتالدى.
– ساراپشىلاردىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, جەرگىلىكتى جولدار, جول ينفراقۇرىلىمى ناشار بولسا, حالىققا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر باعاسى ەكى-ءۇش ەسە قىمبات بولادى. 2018 جىلى جەرگىلىكتى جولدار جەلىسىن جوندەۋگە رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەردەن 145,9 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل سالانى قارجىلاندىرۋ 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 58,9 ملرد تەڭگەگە ارتتى. دەمەك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا كورسەتىلگەن جەرگىلىكتى جولداردى قارجىلاندىرۋ كولەمىن 150 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋ تاپسىرماسى ورىندالدى. جول بويى ينفراقۇرىلىمدارىن جەتىلدىرۋ امالدارى دا جۇرگىزىلۋدە, – دەدى ول.
ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, سونداي-اق سالاداعى جۇيەلى كەمشىلىكتەرگە نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, جول بويىندا نىساندار مەن ينفراقۇرىلىمدار سالۋ مەن پايدالانۋعا بەرۋ, سونداي-اق رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوكولىك جولدارىنا اقىلى جۇيە ەنگىزۋ ۋاقىتىنىڭ كەشىكتىرىلۋىنە بايلانىستى الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىردى.
– جوسپار بويىنشا 2015 جىلى – 211 شاقىرىم, 2016 جىلى – 469, 2017 جىلى – 5296, ال 2018 جىلى تاعى دا 480 شاقىرىم جولعا اقىلى جۇيە ەنگىزىلۋى ءتيىس ەدى. بۇل سالادا قالىپتاسقان وڭ تاجىريبە بار. قازىرگى كەزدە «استانا–ششۋچينسك» جولىنىڭ 250 شاقىرىمى اقىلى, بۇل ۋچاسكەدەن عانا جىل سايىن 1,5 ملرد تەڭگە جينالۋدا, – دەدى ۆ.بوجكو. وعان قوسا, ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بيىل «قازاۆتوجول» كومپانياسى الماتى-قاپشاعاي, الماتى-قورعاس, استانا-تەمىرتاۋ باعىتىنداعى جولدارعا اقىلى جۇيەنى ەنگىزۋدى ۋادە ەتكەندىگىن ەسكە سالدى.
3 جىلدا 1,8 مىڭ شاقىرىم اۆتوكولىك جولى
ۇكىمەت ساعاتىنىڭ بەلگىلەنگەن تاقىرىبى بويىنشا ءسوز العان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا 2015-2017 جىلدارى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردىڭ قۇرىلىسى مەن رەكونسترۋكتسياسىنا 932 ميلليارد 4 ميلليون تەڭگە, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قوردان – 472,8 ملرد تەڭگە بولىنگەنىن ايتتى.
– بولىنگەن قارجى ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا 5,6 مىڭ شاقىرىمنان استام جولعا قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. 3 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 1,8 مىڭ شاقىرىم جولدا قوزعالىس اشىلدى. بارلىق جوباعا 80 مىڭعا جۋىق ادام تارتىلدى. وتاندىق وندىرۋشىلەر ماتەريالدارىنىڭ ۇلەسى 95 پروتسەنتتەن اسادى. 2016 جىلى اياقتالعان «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىزى مەملەكەت ەكونوميكاسىنا وڭ اسەرىن تيگىزدى, – دەدى ج.قاسىمبەك.
ونىڭ ايتۋىنشا, جۇك تاسىمالداۋ كولەمىنىڭ (33 ملن توننا) جانە ءترانزيتتىڭ (900 مىڭ توننا) 2,5 ەسەگە ارتۋى ەسەبىنەن جيناقتالعان جىلدىق ورتاشا ەكونوميكالىق پايدا 190 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. جولدا ءجۇرۋ ۋاقىتى 2 ەسەگە, جول-كولىك وقيعالارى 27 پروتسەنتكە, ءولىم-ءجىتىم 35 پروتسەنتكە قىسقارعان.
ءمينيستردىڭ بايانداۋىنشا, ەلىمىز بويىنشا وتە اۋقىمدى ورتالىق-باتىس جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل باعىت ارقىلى استانا-ارقالىق-تورعاي-ىرعىز-قاندىاعاش, اقتوبە-اتىراۋ-استراحان, اتىراۋ-بەينەۋ-اقتاۋ اراسىنداعى كولىك تورابى جاقسارا تۇسپەك. وعان قوسا استانادان شىعىپ, ارقالىق پەن تورعاي ارقىلى وتەتىن جول اقتوبە, اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ قولدانىستاعى جولدار جەلىسىن جاڭارتۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك. قازىردىڭ وزىندە اتىراۋ-بەينەۋ-اقتاۋ باعىتىنداعى جول تولىق جاڭعىرتىلعان. ال قاندىاعاش-ماقات جولىنداعى جۇمىستار جالعاسۋدا. ويتكەنى مينيسترلىك بۇل باعىتتاعى جولدى جاڭعىرتۋدا يسلام دامۋ بانكىنىڭ قاراجاتىنان باس تارتىپ, قارجىلاندىرۋ كوزىن وزگەرتكەن. سول سەبەپتى اقتوبە-قاندىاعاش (60 كم) جانە اتىراۋ-استراحان (60 كم) باعىتىنداعى جولدى جوندەۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى جۇمسالۋدا. جالپى بۇل باعىتتاعى جۇمىستار 2021 جىلعا قاراي اياقتالماق. ال كەلەسى جىلى استانا-ارقالىق-تورعاي-ىرعىز-قاندىاعاش باعىتى بويىنا جوبالاۋ جۇمىستارى اياقتالىپ, 2020 جىلى جول سالۋ جۇمىستارى باستالادى.
– بيىل العاشقى ءىرى كونتسەسسيالىق جوبا «ۇلكەن الماتى اينالما اۆتوموبيل جولىن» سالۋ جۇمىسى باستالدى. ول ترانزيتتىك اعىننىڭ الماتى قالاسىنىڭ سىرتىمەن اينالىپ وتۋىنە جانە قالانىڭ ەكولوگيالىق احۋالىنا وڭ اسەرىن تيگىزەتىن بولادى. رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى اۆتوجولداردى جوندەۋ مەن كۇتىپ ۇستاۋعا بيىل 76,9 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. 2018 جىلدىڭ سوڭىندا دەنيسوۆكا-قارابۇتاق (40 كم), كەگەن-جالاڭاش-ءساتتى (35 كم) جانە اقسۋ-كۋرچاتوۆ (24 كم) اۆتوجولىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇدان بولەك, كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى اياسىندا 33 اپاتتى كوپىر مەن وتپەجولدار, 17 جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتەتىن جول جاسالادى. سونداي-اق 5 شەكارالىق بەكەت وتكەلىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى, – دەپ تولىقتىردى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى.
جەڭىس قاسىمبەكتىڭ بايانداماسىندا «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە اۆتوموبيل جولدارىن دامىتۋ» ماسەلەلەرىنە بايلانىستى سالاداعى ەڭ وزەكتى جۇمىستار دا ەسكەرۋسىز قالماي, جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى قيىندىقتار اشىق ايتىلدى.
سالىنعان جولدىڭ ساپاسىنا كىم جاۋاپتى؟
ءماجىلىستىڭ جاڭا سەسسياسىنداعى العاشقى ۇكىمەت ساعاتىنا كەلگەن ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترىنە دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالدارى كوپ بولدى. الدىمەن قوسىمشا بايانداماشى دەپۋتات نۇرتاي سابيليانوۆ جولدىڭ ساپاسىنا تەرىس اسەر ەتەتىن فاكتورلاردى ءتىزىپ, بىرقاتار ۇسىنىستارىن جەتكىزدى. جولدىڭ ساپاسى دەپۋتاتتار ساۋالىنىڭ وزەگى بولعاندىعىن دا ايتا كەتكەن ءجون. وسى ورايدا, جەڭىس قاسىمبەك بۇگىندە رەسپۋبليكالىق جولدار جەلىسىنىڭ ساپاسىن قاداعالاۋ تەتىگى كوپ ساتىلى دەڭگەيدە جۇرگىزىلەتىندىگىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, اۆتورلىق جانە تەحنيكالىق باقىلاۋ جولعا قويىلعان. ال حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارى ۇلەس قوسقان جوبالاردى حالىقارالىق تاجىريبەسى بار بەدەلدى ۇيىمداردىڭ تاۋەلسىز ساراپشىلارى باقىلايدى.
سونىمەن قاتار جۇزەگە اسىرىلعان جوبالاردىڭ 3-4 جىلدىق كەپىلدىك مەرزىمى قاتاڭ ساقتالاتىندىعىنا جانە وسى ۋاقىت ارالىعىندا انىقتالعان اقاۋلاردى قالپىنا كەلتىرۋگە كومپانيالارعا كەپىلدىك قاراجات ارقىلى ىقپال ەتۋگە بولاتىندىعىنا توقتالدى.
وسى ورايدا مينيستر «ەگەر اتالعان كەپىلدىكتى مەرزىمدە جولدا اقاۋلار انىقتالسا, وندا كومپانيا ءوزىنىڭ جەكە قارجىسىنا تولىقتاي جوندەۋ جۇمىستارىن اتقارۋى قاجەت. بۇل تۇرعىدا تاپسىرىس بەرۋشىگە نىساندى جاڭادان تاپسىرادى. سونىمەن بىرگە قوسىمشا كەپىلدىكتى مەرزىمدەر ۇزارتىلادى», دەپ اتاپ ءوتتى.
دەپۋتاتتار تاقىرىپ بويىنشا تالقىلاۋلارعا دا بەلسەنە قاتىسىپ, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترىنە ۇسىنىستارىن جەتكىزدى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
