قازاقستان • 10 قىركۇيەك، 2018

حالىقتى اۋىلعا تارتۋ – مەملەكەتتىك يدەولوگيانىڭ وزەگى بولۋى كەرەك

372 رەتكورسەتىلدى
ء

بىزدى اۋىلدىڭ الداعى 30-40 جىل­؛داعى پەرسپەكتيۆاسى تولعان­؛دىرا­؛دى. تۇرعىندار ميگراسياسىنىڭ جىلدان-جىلعا ءوسۋ تەندەنسياسىنا قاراعاندا، وسى مەرزىمدە تەرىستىك وبلىس­؛تار­؛دىڭ اۋىل­؛دارىندا جۇمىس ىستەۋگە قابى­؛لەت­؛تى ادامدار قالمايتىن سياقتى. اۋىل­؛عا جاڭا تەحنولوگيا، وزىق تەحنيكا جەت­؛كىزۋدەن بۇرىن ءبىزدى وسى ماسەلە قاتتى ويلانتۋى كەرەك سەكىلدى. ويتكەنى ادامدى اسىرايتىن قارا جەرىمىز بەن جا­؛يىلىمدارىمىز بوس قالىپ، ازىق-تۇلىكتىڭ ءبارىن سىرتتان تاسيتىن جاع­؛دايعا جەتىپ قالۋىمىز مۇمكىن.

سوندىقتان ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك يدەولوگيانى جۇرگىزەتىن بارلىق قىز­؛مەتتەرىمىز &ndash؛ اۋىلداعى ماماندىق­؛تاردى جاپپاي ناسيحاتتاپ، ولاردىڭ ماڭىزدىلىعىن، ەلگە قاجەتتىلىگىن جاس­؛تاردىڭ بويىنا ءسىڭىرىپ، پاتريوتتىق سەزىمدەرمەن ۇيلەستىرىپ، كەڭىنەن تارا­؛تۋدى، جاس سانالاردى سوعان قىزىق­؛تى­؛رۋدى قولعا الۋى كەرەك دەپ سانايمىز.

امەريكالىقتار ءبىر جىلدارى كوۆبويلاردى («؛سيىرشى بالا»؛ دەگەن ءسوز) قاتتى دارىپتەپ كوپتەگەن كينولار ءتۇسىرىپ، كوركەم ادەبيەتتەر جازىپ، تەاتر تۋىندىلارىن شىعارىپ ەدى، قاراپايىم «؛مالشى»؛ دەگەندى عانا بىلدىرەتىن وسى ماماندىققا جاس­؛تار اراسىندا جاپپاي قىزىعۋشىلىق تۋدى. ولاردىڭ كيەتىن ۋنيفورمالارىن جاستار موداعا اينالدىرىپ، سالتاناتپەن جۇرەتىن بولدى. ۆەستەرن جانرىندا تۇسىرىلگەن فيلمدەردەگى كوۆبويلار وبرازى اقش-تىڭ تۇراقتى برەندىنە اينالدى. جىل سايىن وتكىزىلەتىن رودەو جارىستارى بارلىق امەريكالىق بالالاردىڭ قاتىسقىسى، تاماشالاعىسى كەلەتىن سپورت ءتۇرى بولدى. ەگەر ءبىز دە مالشىلار مەن ديقاندار ءومىرىن ونەر تۋىندىلارىمەن ناسيحاتتاي بىلسەك جانە ولاردىڭ ءوز جۇمىستارىندا ۇلكەن تابىستارعا جەتىپ، كوپ قاراجات تاباتىنىن كورسەتە بىلسەك، بازارلاردا اۋىر جۇكتەردى تاسۋمەن عانا اينالىسىپ جۇرگەن مىڭداعان جاستارىمىز اۋىلدارعا بارىپ، مال وسىرۋگە تىرىسپاس پا ەدى؟ ديقان بولىپ، ءدان ەگۋگە ۇمتىلماس پا ەدى؟ باعبان بولىپ، جەمىس-جيدەك ەكپەس پە ەدى؟ قۇرىلىستاردا بىرەۋلەرگە جالدانىپ، اراسىندا الدانىپ، ەشقانداي كۆاليفيكاسيانى قاجەت ەتپەيتىن قارا جۇمىستاردى عانا ىستەپ جۇرگەندەر ءسويتىپ ءوزىنىڭ ستيحياسىن تابار ەدى عوي.

وتكەن عاسىردىڭ 30-60 جىلدارىندا كەڭەس وداعىندا اۋىل ەڭبەگىن دارىپتەيتىن، اۋىل ماماندىقتارىن ناسيحاتتايتىن قانشاما تاماشا كينولار، تەاتر تۋىندىلارى، كوركەم شىعارمالار، ءان-جىرلار بولدى. ما­؛سەلەن، ء«؛وز وتىڭدى وشىرمە»؛، «؛تراكتوريستەر»؛، «؛جيۆەت تاكوي پارەن»؛ دەگەن فيلمدەر، «؛شوپان ءانى»؛، «؛تراكتورشى قارىنداس»؛، «؛جىل­؛قى­؛شى­؛نىڭ ءانى»؛، «؛سۋ تاسۋشى «؛ۆودوۆوز»؛ جانە ت.ب. تاماشا اندەر اۋىلداعى بارلىق ماماندار مەن ماماندىقتاردى قاتتى ناسيحاتتاپ، جاستاردى ەلەڭدەتتى. سونىڭ ارقاسىندا دالانى ەشقاشان كورمەگەن، قالادا تۋىپ-وسكەن جاستار دا اۋىلعا اسىقتى. ءتىپتى الماتى، ماسكەۋ، لەنينگرادتى تاستاپ، ءوز ەرىك­؛تەرىمەن اۋىلدارعا كەلگەن جاستار بولدى. ءقازىر دە ءوز زامانىمىزعا لايىقتى ادىستەرمەن جاستاردى وسىلاي، اۋىلعا تارتۋىمىز كەرەك. سونىڭ ىشىندە ەشكىمنىڭ كومەگىنسىز، وزدىگىنەن جەر الىپ، جۇمىس ىستەپ، مال ءوسىرىپ جاتقان جەكە ادامداردى حالىققا كەڭىنەن تانىتىپ، ناسيحاتتاپ وتىرعان ءجون. بۇل ىستە ۇلى ابايدىڭ: ء«؛وز قايراتىڭا سۇيەنىپ ەڭبەك ەت، ەڭبەك ەتسەڭ قارا جەر دە بەرەدى، قۇر تاستامايدى»؛، دەگەن سوزدەرىن ۇران ەتىپ كوتەرگەن دۇرىس. سوندا حالىق اراسىندا قارا جەردىڭ قاسيەتىن تانۋعا دەگەن ۇمتىلىس تۋا­؛دى. بۇرىنعى «؛شوپاندار تويى»؛، «؛مالشىلار سلەتى»؛، «؛سابان توي»؛ دەگەن سياقتى سپورتتىق جارىستارمەن ۇيلەستىرىلەتىن ادەمى جيىندار جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرىلىپ، تۇراقتى وتكىزىلىپ تۇرسا دا جاستاردىڭ اۋىلعا دەگەن ىنتىزارى ءارتادى.

وزىنىڭ «؛جالپىعا ورتاق ەڭبەك قو­؛عامىنا قاراي 20 قادام»؛ اتتى ما­؛قا­؛لاسىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازار­؛باەۆ: «؛الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ جو-لىنداعى ايتارلىقتاي كەدەرگى ينفانتيليزم سەكىلدى كەڭ تاراعان قۇبىلىس بولىپ تابىلادى»؛ دەگەن ەدى. ومىرگە دەگەن وسى جەڭىل كوزقاراس، «؛اۋىردىڭ ۇستىمەن، جەڭىلدىڭ استىمەن»؛ جۇرۋگە داعدىلانۋ ءبىزدىڭ قازاق اراسىندا وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارىنان بەرى قاتتى «؛جابىستى»؛ دەپ ايتۋعا بولادى. اۋىلداعى اتا-انالاردىڭ ءبارى بالالارىن مالشى بولۋدان ساقتاندىرىپ، تراكتورشى بولۋدان شوشىندىرىپ، «؛مۇندا ءۇستى-باسىڭ قاپ-قارا، ماي-ماي بولىپ جۇرگەنشە قالاعا كەتىپ، تازا جەردە جۇمىس ىستە»؛ دەگەنگە ازعىرۋمەن بولعانى جاسىرىن ەمەس. ءتىپتى اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارىنا وقىتۋدان دا بالالارىن تىيعان اتا-انالار بار. مىسالى، «؛زووتەحنيك بولساڭ &ndash؛ مالشىمەن بىردەي جۇرەسىڭ»؛، «؛اگرونوم بولساڭ &ndash؛ الا تاڭنان تۇرىپ-اپ، دالا كەزەسىڭ»؛ دەگەن سياقتى ۇركىتكەن سوزدەردى ءجيى ەستۋگە بولاتىن. وسىعان وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنان باستالعان «؛جابايى كاپيتاليزمدەگى»؛ ەڭبەككە دەگەن تەرىس كوزقاراستىڭ قالىپتاسۋىن قوسىڭىز. بۇل كەزدە «؛از جۇمىس ىستەپ، كوپ تابۋ»؛، «؛اۋادان اقشا جاساۋ»؛ دەگەن سياقتى فورمۋلالار پايدا بولىپ، ول ابسوليۋتتىك بيىككە كوتەرىلدى. مىنە، وسىندايلاردىڭ كەسىرىنەن ءقازىر جاستاردىڭ ءبارى قارا جەردەن قول ءۇزىپ، ءناپاقاسىن باسقا جەردەن تابۋعا تىرىسۋدا.

ەلباسىنىڭ «؛بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ»؛ باعدارلامالىق ماقالاسىنىڭ شەڭبەرىندە وسى ءبىر ءىستى قولعا الىپ، جاستاردى اۋىلدا جۇمىس ىستەۋگە، قارا جەردەن ءلاززات الۋعا ۇمتىلدىرۋىمىز كەرەك. سوندا عانا ءبىز ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ازىق-تۇلىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا قول جەتكىزەمىز، جەرىمىزدىڭ ءنارىن حالىق يگىلىگىنە اينالدىرا الامىز. ال ءبىزدىڭ جەرىمىز، ۇقساتا بىلگەن ادامعا وتە باي، وندا مال دا وسىرۋگە، ءدان دە، جەمىس-كوكونىس تە شىعارۋعا بولادى. وسى ورايدا ەۆرەي حالقىنىڭ تاعدىرى تۋرالى ايتا كەتكەن ءجون. ولار تاياۋ شىعىستان جەر الىپ، ءوز الدىنا مەملەكەت قۇرعاندا العان جەرلەرى تۋرالى ءيزرايلدىڭ بۇرىنعى پرەمەر-مينيسترى شيمون پەرەس بىلاي دەگەن ەدى: ء«؛بىز ءوزىمىزدىڭ جەرىمىز بولعانىن ارماندادىق. ءبىراق ءبىزدىڭ قولىمىزعا تيگەن جەر &ndash؛ ارماندايتىن جەر ەمەس ەدى. بۇل تاياۋ شىعىستىڭ مىڭنان ءبىر بولىگى بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە بۇل جەر بىزگە قۇشاعىن جايعان جوق. وندا تەك باتپاق، شىركەي، وڭتۇستىگىندە ءشول، تاس­؛تار بولدى. بىزگە تەك سىڭسىعان ماسا مەن تاقىر تاستىڭ ءبىرىن عانا تاڭداۋ كەرەك بولدى. باسقا تاڭداۋ جوق. ەكى كول بولدى &ndash؛ ونىڭ بىرەۋى ءولى، ەكىنشىسى ولۋگە جاقىن. اتاعى الىسقا جايىلعان وزەن بولدى، ءبىراق ونىڭ سۋى جوق ەدى. ناقتى ايتقاندا سۋ مۇلدە بولعان ءجوق.

بىز سول جەرگە كەلىپ، نە ىستەۋدى بىلمەدىك. شىن مانىندە بىلمەدىك. سوسىن ءبىز تابيعاتتىڭ ەڭ ۇلكەن بايلىعى &ndash؛ ادام دەگەن قورىتىندىعا كەلدىك. قورىتىندىمىز ءبىزدى الدامادى: اقىرى بىزدە جەر ادامدى ەمەس، ادامدار جەردى بايىتتى»؛.

مىنە، سول جەردى ءقازىر ەۆرەيلەر ادامعا سەنۋدىڭ، ادامنىڭ قابىلەتىنە يەك ارتۋدىڭ ارقاسىندا جەر ءجاننا­؛تىنا اينالدىرىپ وتىر. ءقازىر ولاردىڭ جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىمى ء(ىجو) 36،5 مىڭ اقش دوللارىنا تەڭ. بۇل تاياۋ شىعىستاعى ەڭ جو­؛عارى كورسەتكىش. سالىستىرۋ ءۇشىن اي­؛تار بولساق بىزدەگى ءىجو 7،4 مىڭ دوللار عانا.

ال ءبىزدىڭ جەرىمىز ەۆرەيلەردىڭ جەرىمەن سالىستىرعاندا «؛تۇگىن تارتسا &ndash؛ مايى شىعاتىن»؛ دەيتىندەي الدە­؛قايدا قۇنارلى. ادامدارىمىز دا ەۆرەيلەردەن كەم ەمەس، ءبىزدىڭ دە ولاردىكى سياقتى ەكى قول، ەكى اياق، ءبىر باس، ءبىر جۇرەگىمىز بار. تەك سونىڭ ءبارىن ىسكە قوسىپ، ء«؛بىر جەڭنەن قول، ءبىر جاعادان باس شىعارىپ»؛، جۇمىسقا جۇمىلدىرا ءبىلۋىمىز كەرەك.

اۋىل تۇرعىندارىن، اۋىل ەڭبەك­؛كەرلەرىن دارىپتەۋ، ولارعا زور قۇرمەت كورسەتۋ بۇگىنگى تاڭدا كوپتەگەن ەلدىڭ مەملەكەتتىك يدەولوگياسىنا اينالعان. مىسالى، اقش-تا دا فەرمەرلەرگە دەگەن قۇرمەت وتە زور. ولاردىڭ تاپسىرىستارى ءبىرىنشى كەزەكتە ورىندالادى. كوپتەگەن مەملەكەتتىك قىز­؛مەتتەر «؛فەرمەرلەرگە كەزەكسىز كىرۋگە بولادى!»؛ دەپ جازىپ قويادى. حي­؛ميا­؛لىق قوسپالارى بار «؛فاستفۋد»؛ ونىم­؛دەردەن قاشاتىن امەريكالىقتار فەرمەرلەردىڭ تازا ونىمدەرىن الۋعا قۇشتار. بۇل ەلدىڭ بيلىگى جاڭا جۇمىس ورىندارىن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا اشۋدىڭ پەرسپەكتيۆاسى جوعارى ەكەندىگىنە كوزدەرى جەتكەن. ءقازىر ء«؛بىر فەرمەر 75 ادامدى اسىراپ وتىر»؛ دەگەن سياقتى ۇراندار اۋىل ەڭبەككەرلەرىنە دەگەن قۇرمەتتى ارتتىرا تۇسۋدە. ال بىزدە كەرىسىنشە، فەرمەرلەردى ەمەس، ۇلكەن كورپوراسيالاردى ناسيحاتتاۋ كوبىرەك، ءبىراق ولاردىڭ جالپى ءوندىرىسى شاعىن قوجالىقتارعا قاراعاندا ءالى دە ماردىمسىز. مىسالى، قازاقستاندا وندىرىلەتىن ءسۇتتىڭ 68 پايىزىن ءالى كۇنگە شاعىن فەرمەرلەر بەرەدى.

اۋىلعا جاستاردى تارتۋ يدەولو­؛گياسىن قىزۋ جۇرگىزۋمەن قاتار، مەملەكەت بارلىق وڭىرلەرگە، ءتىپتى ەڭ الىس تۇكپىرلەردەگى قونىستارعا دەيىن قات­؛تى جولدار تارتۋ جانە شاعىن فەر­؛مەر­؛لەرگە ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر بەرۋ باع­؛دارلاماسىن دا قولعا الۋى كەرەك. سوندا اۋىل جايناپ، دالا ويناپ كەتەر ەدى عوي. جاستاردىڭ اۋىلعا دەگەن ىنتى­؛زارلىعى دا، قارا جەردە جۇمىس ىستەۋگە دەگەن قۇلشىنىسى دا ارتار ەدى.

جاقسىباي سامرات،

«؛ەگەمەن قازاقستان»؛

سوڭعى جاڭالىقتار

تاۋشىق اۋىلى 80 جىلدىعىن تويلادى

ايماقتار • بۇگىن، 16:35

اباي دۇكەنى – بەلگيادا

رۋحانيات • بۇگىن، 16:32

گەرولد بەلگەرگە كوشە بەرىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 15:57

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ريزا يساەۆا

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:50

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نۇربيكە قۇدايبەرگەنوۆا

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:45

ەڭ قىسقا اڭگىمە. داۋرەن داريابەك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:39

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نازەركە سانيازوۆا

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:37

ەڭ قىسقا اڭگىمە. اقىلبەك شاياحمەت

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:22

ەڭ قىسقا اڭگىمە. الدابەرگەن كەمپىرباي

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 13:00

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ەركەعالي بەيسەنوۆ

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:42

ەڭ قىسقا اڭگىمە. كوگەداي شامەرحان

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:39

ەڭ قىسقا اڭگىمە. جاسۇلان سەرىك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:37

ەڭ قىسقا اڭگىمە. اقجول قالشابەك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:28

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نۇربەك نۇرجانۇلى

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:24

ەلباسى تاكەو كاۆامۋرامەن كەزدەستى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 11:34

ساعىنايدىڭ بەيىتى تابىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:52

اقمولانىڭ استىعىنا سۇرانىس مول

ايماقتار • بۇگىن، 10:22

كۇلكى كەرۋەنى № 7

رۋحانيات • بۇگىن، 10:20

اتالماي نەگە قالسىن مۇسا اتى؟!

رۋحانيات • بۇگىن، 10:01

جاقسى ءداستۇر جالعاسادى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:49

الاشتانۋشى عالىمنىڭ بەلەسى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:47

يگىلىكتى ەڭبەك يەسى

قوعام • بۇگىن، 08:46

نامازالى وماشۇلى: ەل شەجىرەسى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:42

تاراز شاھارىنداعى تاماشا ءتۇن

ايماقتار • بۇگىن، 08:39

تۇڭعىش ءتىل فورۋمى وتەدى

قوعام • بۇگىن، 08:36

پاتريارحتىڭ ورىندالعان پارىزى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:33

كەدەرگىسىز كەلەشەك

قوعام • بۇگىن، 08:31

جوشى حانعا ەسكەرتكىش ورناتىلادى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:24

قازاقتاردىڭ اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى

قازاقستان • بۇگىن، 08:22

ەۋرونى ساتىپ الۋشىلار كوبەيدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:20

اQR: 14 بانكتى «ساۋىقتىرۋ» كەرەك پە؟

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:15

ۇقساس جاڭالىقتار