– رەسەيدە قازىرگى ادەبي كوڭىل كۇي قالاي؟
– ادەبيەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىق بۇرىن قانداي بولسا, قازىر دە سول قالپىندا قالدى. تەك ونى باقىلاپ وتىرۋ قيىنداپ كەتتى. نەگىزى ادەبيەتكە قىزىعۋشىلىق تەك كىتاپ ساۋداسىمەن ولشەنبەيدى. بۇرىن ءومىر سۇرۋگە قاراعاندا كىتاپ وقۋ قىزىق ەدى. ويتكەنى ءومىر ءبىر نورمادا, قالىپتى جاعدايدا ءوتىپ جاتاتىن. قازىر اقپاراتتىق كەڭىستىك ۇلكەيدى, ءومىر ءسۇرۋ الاڭى دا كەڭ. بالكىم, ادەبيەت بارلىق دۇنيەنىڭ ورنىنا جۇرگەندەي ۋاقىت ەمەس شىعار, بىراق وسى كۇنگى اقپارات الەمىندە كىتاپ وقىپ باعىت-باعدار الاتىن وقىرماندار از ەمەس. ءبىز وسىنى ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ادەبيەت ءوز حالقىنىڭ جۇرەر جولىن, كەشەر تاعدىرىن ءبارىبىر ەكشەپ وتىرادى.
– رەسەيدە قازىر جاستارعا ارنالعان قانداي بايگە, سىيلىقتار بار؟
– جاستارعا ارنالعان «ليتسەي» سىيلىعى بار. ءار جانر بولەك اتالىم بويىنشا جۇرەدى. ماراپاتتاۋ سالتاناتى ەرەكشە تۇردە جىل سايىن, پۋشكين كۇندەرىندە اقىننىڭ تۋعان كۇنى – 6 ماۋسىمدا وتەدى. «ورىس ىرعاقتارى» دەگەن جاقسى جوبا بار. ول دا جاستارعا ارنالعان. وسى جىلى پەتەربوردا ءوتتى. ءىرىلى-ۇساقتى ءارتۇرلى بايگەلەر بار. «ليتەراتۋرنايا گازەتانىڭ» جاستارعا ارناعان «دەلۆيگ» بايقاۋى بار.
– اقشالاي سىيلىعى بار ما؟
– ارينە, اقشالاي سىيلىعى بار. كەي بايقاۋلار كىتاپ شىعارىپ بەرەدى, كەيبىرەۋى تەك قۇرمەت گراموتاسىمەن شەكتەلەدى. بىراق ەڭ باستىسى, بۇل ءبىر كۇندە وتەتىن بايقاۋلار ەمەس. ءداستۇرى, سالماعى بار شارالار.
– اۋدارما جاعدايى, ورىس ادەبيەتىن الەم تىلدەرىنە اۋدارۋ ءىسى قالاي؟
– اۋدارما ءىسى – ۇلكەن قارجىلاي كومەككە ءزارۋ باعىت. ورىس ادەبيەتىن شەتەل تىلدەرىنە اۋدارۋ ءۇشىن رەسەيدىڭ دە ارالاسقانى كەرەك. بىزدە اۋدارما ءىسى ءبىرشاما قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. سونشالىقتى كوپ اقشا بولىنبەيتىن شىعار, بىراق ءبارىبىر ورىس ادەبيەتىنە دەگەن قىزىعۋشىلىق الەمدە بار دەپ ويلايمىن. رەسەيگە دەگەن ءارتۇرلى ساياسي كوزقاراستارعا قاراماستان, ورىس ادەبيەتى الەمدە ءوزىنىڭ ورنىن جوعالتپايدى.
– ءوزىڭىز دە اۋدارمامەن اينالىساسىز عوي؟
– مەن كوركەم اۋدارمامەن دە, جولما-جول اۋدارمامەن دە اينالىسامىن. قازىر يانكا كۋپالانى اۋدارىپ جاتىرمىن. قازاق اقىنى ارداق نۇرعازىنىڭ ولەڭدەرىن اۋداردىم. وزىندىك نازىكتىگى مەن ەرەكشەلىگىمەن باۋرادى.
– ۆ.پەلەۆين, ز.پريلەپين, د.بىكوۆتارعا دەگەن كوزقاراسىڭىز قالاي؟
– ولار اتاقتى, بەلگىلى جازۋشىلار. بىراق كىتاپ ساۋداسى ادەبيەتتەگى بولىپ جاتقان جاعدايدى, كوزقاراستى ناقتى جەتكىزە المايدى. نارىقتىڭ, كەزدەيسوقتىقتىڭ ەلەمەنتتەرى بار. ميحايل تاركوۆسكي دەگەن جازۋشىمىز زاحار پريلەپيننەن كەم ەمەس, مىسال ءۇشىن. بىراق ول اتاقتى ەمەس زاحار سەكىلدى. ءسىبىردىڭ ءبىر اۋىلىندا تۇرادى, جارنامامەن دە شارۋاسى جوق. بىراق جامان كىتاپتى ەشكىم ساتىپ المايدى عوي. تەك جاقسى كىتاپتار كوپ بولعانىن قالايسىڭ.
– ادەبي سىننىڭ جاعدايى قالاي؟
– ادەبي سىن ادەبيەتتىڭ سالماعىن ايقىندايدى. رەسەيدە ادەبي سىن ءارتۇرلى كوزقاراستا. ءتۇرلى توپ, ءتۇرلى كوزقاراس بار. ءار توپتىڭ ءوز پۋشكينى, ءوز ليدەرى بار. ءارتۇرلى اعىمدار بار. ءوز ايماعىندا مىقتى بىلەتىن سىنشىلار بار. بىرەۋ پوستمودەرن, بىرەۋ پوەزيا, بىرەۋ پروزانى جازادى. بىراق رەسەيدەگى ادەبي جاعدايدى تولىق باعالاپ, پىكىر ايتاتىن بەلينسكيىمىز جوق.
– ادەبي گازەتتىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ اراسىندا قانشا سىنشى بار؟
– كوپ سىنشىلاردى گازەتكە تارتۋعا تىرىسامىز. ەشكىمدى شەكتەمەيمىز. تۇراقتى جازىپ تۇراتىن اۆتورلارىمىز بار.
– «اپتا كىتابى» دەگەن ايدارلارىڭىزعا كىتاپتى قالاي تاڭدايسىزدار؟
– ول رەداكتسيا تاڭداۋى. ناقتى سول اپتانىڭ مىقتىسى شىعادى دەگەن ءسوز ەمەس. وزىمىزگە ۇناعان, كوپ ەشكىم بىلە بەرمەيتىن, لايىقتى كىتاپتاردى شىعارۋعا تىرىسامىز. كىتاپتار ءارتۇرلى جانردا بولادى.
– ءسىز مۋزىكالىق ءبىلىم الدىڭىز عوي, قازىر مۋزىكامەن اينالىساسىز با؟
– بۇرىن وقىدىم. جازعانمىن, قازىر مۋزىكادان الىستادىم.
– «اق وردالى استانام» فەستيۆالى تۋرالى ءبىر-ەكى اۋىز ءسوز ايتساڭىز؟
– بۇل – وتە ماڭىزدى جوبا. ادامزات اراسىنداعى قايشى كوزقاراستاردى قانسىز شەشەتىن – ادەبيەت. ارينە, ءارتۇرلى اقىندار جينالدى. ءارتۇرلى كوزقاراس بولادى. بىراق مۇنىڭ ءبارى ادەبيەت ءۇشىن كەرەك. وسىنداي شارالاردى قولداپ وتىرعان قازاقستان بيلىگىنە ريزاشىلىق بىلدىرەمىن. ارحيتەكتۋرالىق ەرەكشەلىگىمەن كوزگە تۇسەتىن استانانىڭ ءوز ادەبيەتى جازىلاتىنىنا سەنەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
