«بولشەۆيچكا» باعىندىرعان بيىكتەر
دەرەك پەن دايەك
«بولشەۆيچكا» تىگىن فابريكاسى 1941 جىلى قىركۇيەكتە حەرسون قالاسىنان قوستاناي قالاسىنا كوشىرىلدى. بيىل ەڭبەك ۇجىمى كاسىپورىننىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتۋدە.* * *
شىعارىلاتىن ءونىم تۇرلەرى جىل سايىن كوبەيىپ كەلەدى. 2009 جىلى وندىرىلگەن جانە ساتىلعان ءونىم كولەمى 137 ميلليون تەڭگە بولدى. بۇل كورسەتكىش 2010 جىلى 704 ميلليون تەڭگە بولسا, 2011 جىلعى ون ايدا 900 ميلليوندى قۇرادى. فابريكا جىلدى 1 ميلليارد 300 ميلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرىپ اياقتاۋدى مەجەلەپ وتىر.* * *
قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان 20 جىل ىشىندە كاسىپورىن رەسەي, ۋكراينا, بەلارۋس ەلدەرىندەگى 18 كاسىپورىنمەن ارىپتەستىك قاتىناس ورناتتى. پەرم قالاسىنداعى «چايكوۆسكي سد» ساۋدا-تەكستيل, ساماراداعى «كتك پليۋس» كومبيناتتارىمەن, ماسكەۋدەگى «ساۆۆا تەكستيل» تىگىن كومپانياسىمەن, «پاۆلو-پاسادسكي كومۆولششيك» اكتسيونەرلىك قوعامىمەن, تاعى باسقا دا ءىرى كومپانيالارمەن الىس-بەرىس جاسايدى. رەسپۋبليكا ىشىندە 16 ارىپتەسى بار.* * *
فابريكاداعى تىگىن بۇيىمدارى ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋدا ينجەنەر-تەحنيكالىق ماماندار ۇلكەن ءرول اتقارادى. ولاردىڭ 85 پايىزى جوعارى ءبىلىمدى ماماندار.* * *
فابريكا 1994 جىلدان باستاپ قوستاناي قالاسىنداعى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتقان. 4 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ, 1 كوللەدج بەن 2 ليتسەيدىڭ ستۋدەنتتەرى تاجىريبەلىك جۇمىستاردان وتەدى. ولارعا اقىلشى-ۇستاز بەكىتىلەدى. فابريكا بولاشاق ماماندارىن وسىلاي دايىندايدى.* * *
2000 جىلدان باستاپ فابريكادا وقۋ سىنىبى جۇمىس ىستەيدى. جۇمىسشى وندىرىستەن قول ۇزبەي ءجۇرىپ, كاسىپورىن ەسەبىنەن تىگىنشىلىكتى, كيىم ءپىشۋدى ۇيرەنىپ شىعادى. 2011 جىلدىڭ وزىندە 107 ادام وقىپ شىقتى. ال 2008 جىلى وسى وقۋ كۋرستارىنان 87 ادام وتكەن ەدى.
باسەكەگە قابىلەتتىلىك – باستى ماقساتىمىز
ءبىزدىڭ «بولشەۆيچكا» تىگىن فابريكاسى تۋرالى ايتقاندا, الدىمەن ونىڭ تاريحى ەسكە ءتۇسەدى. كەڭەس وداعى جەڭىل ونەركاسىپ حالىق كوميسسارىنىڭ 1941 جىلعى 4 شىلدەدەگى بۇيرىعىمەن ۋكراينانىڭ حەرسون قالاسىنداعى «بولشەۆيچكا» تىگىن فابريكاسى قوستاناي قالاسىنا كوشىرىلەدى. ارحيۆ قۇجاتتارىنان انىقتاعانىمىزداي, اشىق ۆاگوندارعا مىنگەن 154 ادام كاسىپورىنمەن بىرگە قوستانايعا دەيىن 33 كۇن جۇرەدى. ولار نەگىزىنەن جاستار ەدى. قازاق دالاسىنا جەتكەنشە جولدا جاۋدىڭ بومباسىنا تاپ بولادى, جۇمىسشىلار اشىعادى. فابريكا ديرەكتورى ادولف گيلەۆيچ ريابوي جۇمىسشىلارىمەن بىرگە فابريكانىڭ قۇرال-جابدىعىنان ەشنارسە قالدىرماي الا كەلگەن ەكەن. مىنە, سول جارالى كوشتىڭ 1941 جىلى 21 قىركۇيەكتەگى قوستانايعا جەتكەن كۇنىن فابريكانىڭ تۋعان كۇنى دەپ ەسەپتەيمىز. سودان بەرى 70 جىل ءوتتى, بيىل جىل اياعىندا مەرەيتويدى تويلاپ وتىرمىز. كاسىپورىننىڭ بۇل تويى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسىمەن دە تۇستاس كەلدى. سوعىس جىلدارى فابريكا جاۋىنگەرلەرگە اسكەري كيىم تىككەن بولاتىن. وسى داستۇرىنەن فابريكا جاڭىلعان جوق. قازىر تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىن كيىندىرىپ وتىر. ونىڭ سىرتىندا ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن, تەمىر جول, مۇناي سالاسىنداعى ءىرى كاسىپورىنداردىڭ جۇمىس كيىمىن دە تىگەدى. حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى دا ۇمىت قالدىرمايمىز. «بولشەۆيچكا» فابريكاسى بۇرىنعى كەڭەس ءداۋىرى كەزىندە دە جەڭىل ونەركاسىپتەگى الىپتاردىڭ قاتارىنان سانالاتىن. ال بۇگىندە جاس تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىندا بىزگە تەڭ كەلەر كاسىپورىن جوقتىڭ قاسى. ءبىز ەڭبەك پەن داڭقتى بىردەي ۇستاپ كەلە جاتقان ۇجىمبىز. راس, بۇرىن جوسپارلى ەكونوميكانىڭ تالابىمەن سان قۋاتىن ەدىك, 2000-نىڭ سىرتىندا جۇمىسشى ەڭبەك ەتتى. ءبىر ۇلگىدەگى كيىمدى ميلليونداعان دانامەن كوپ جىلدار بويى تىكتىك. 90-شى جىلدارى جوسپارلى ەكونوميكانىڭ نارىققا اۋىسۋىنا بايلانىستى كوپتەگەن كاسىپورىندار جابىلىپ قالدى. ال «بولشەۆيچكا» فابريكاسى ۋاقىتتىڭ سىنىنا توتەپ بەردى, ۇجىمنىڭ جۇدىرىقتاي جۇمىلۋىنىڭ ارقاسىندا قيىندىقتارعا شىداپ باقتىق, كاسىپورىننىڭ جابىلۋىنا جول بەرمەدىك. قازىر ۋاقىتتىڭ دا, ونەركاسىپتىڭ دە, تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ دە تالابى تىم بولەك. ۋاقىتتىڭ تالابى – باسەكەگە توتەپ بەرۋ. ءبىز وسى تالاپقا ساي ەڭبەك ەتىپ وتىرعانىمىزدى ماقتانىشپەن ايتامىز. قازىر فابريكا 420 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. رەسپۋبليكادا وسىنشا جۇمىسشى ۇجىمى بار تىگىن كاسىپورنى جوق. 2001 جىلدان بەرى كاسىپورىندا تىگىلەتىن بارلىق كيىم مەن بۇيىم تۇرلەرى سەرتيفيكاتتالعان, ولار ساپا جونىنەن شەتەلدىك ونىمدەردەن ەش قالىسپايدى. قازىردە «بولشەۆيچكا» ءوندىرىستىك كووپەراتيۆى تىككەن جۇمىس كيىمدەرىنە ازۋىن ايعا بىلەگەن «تەنگيز شەۆرويل», «قازاقتۇرىكمۇناي», «التيەس پەترولەۋم ينتەرنەشنل» سياقتى ءىرى فيرمالار, «قۋات» قۇرىلىس فيرماسى سۇرانىس جاسايدى. فابريكادا كوركەمدىك-تەحنيكالىق كەڭەس جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ قۇرامىنا كاسىپورىن جەتەكشىلەرى مەن ماماندارى دا كىرەدى. اقىلداسا وتىرىپ جاساعان قونىمدى دا جاراسىمدى, ىڭعايلى جۇمىس كيىمدەر الەمدىك ستاندارتتارعا ساي كەلەدى. سۇرانىس جاساۋشىنىڭ تالعامىنان شىعۋ ءۇشىن كوركەمدىك كەڭەس ىزدەنىسپەن جۇمىس ىستەيدى. تاۋەلسىزدىك العان 20 جىل ىشىندە كاسىپورىن دا توتى قۇستاي تۇلەدى. تىگىن تسەحتارى وزىق تەحنيكالىق جابدىقتارمەن جابدىقتالدى. ءمىنسىز تىگەتىن تىگىن ماشينالارى رەسەي مەن گەرمانيادان, ۆەنگريادان الىندى. ساپانى تومەندەتپەۋ ماقساتىندا فابريكادا سىناق لابوراتورياسى قۇرىلعان. وندا سىرتتان الىنعان ماتالاردىڭ, قاجەتتى تەحنيكالاردىڭ ساپاسى تەكسەرىلەدى. وسىنداي ىزدەنىستى, شىعارماشىلىقپەن دامىتىلعان جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا فابريكا ارىپتەستىك كوكجيەگىن كەڭەيتكەن. «بولشەۆيچكانىڭ» كيىمدەرى مەن تىككەن بۇيىمدارىن رەسەي, ۋكراينا ەلدەرى الادى, ءتىپتى اقش-قا دا ەكسپورت جاساۋدان تاجىريبەمىز بار. باسەكەدە باسقادان ءباسىمىز وزۋ ءۇشىن جان-جاقتى ىزدەنىستەرگە بارىپ وتىرمىز. قۋات كوزدەرىن ۇنەمدەۋ جونىندە كاسىپورىن ءبىراز جىلداردان بەرى ومبى قالاسىنداعى «ەنەرگوسەرۆيسكومپلەكت» كاسىپورنىمەن, «سانكت-پەتەربۋرگ ەلەكتروتەحنيكالىق كومپانياسى» عىلىمي-وندىرىستىك بىرلەستىگىمەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتقان. فابريكانىڭ ءونىمى ءتۇرلى بايقاۋلار مەن كورمەلەردەن ءاردايىم جۇلدەمەن ورالىپ ءجۇر. «قوستاناي وبلىسىنىڭ ۇزدىك تاۋارلارى», «حالىق تۇتىناتىن ۇزدىك تاۋارلار» كورمەلەرىنىڭ ديپلومدارىنا, حالىقارالىق كورمەدە قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە ۇلەس قوسقانى ءۇشىن «العىس» گراموتاسىنا يە بولدى. ال 2008 جىلى پرەزيدەنتتىڭ «التىن ساپا» سىيلىعى ءۇشىن بولعان بايقاۋدا «حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار» اتالىمى بويىنشا ەكىنشى جۇلدەلى ورىندى الدى. ءبىزدىڭ ۇجىمنىڭ ەڭبەگى 2009 جىلى وتكەن «التىن ساپا» بايقاۋىندا تاعى دا اتالىپ ءوتتى. ال وتكەن جىلى استانادا اسكەري تەحنيكالار مەن اسكەري-تەحنيكالىق م ۇلىكتەر حالىقارالىق كورمەسى ءوتتى. بۇل شارا ەلباسىنىڭ ەلىمىزدىڭ يندۋسترياسىن دامىتۋ شەشىمىنە جانە ءونىم مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتىڭ قازاقستاندىق مازمۇنىن ارتتىرۋعا وراي ۇيىمداستىرىلعان ەدى. وندا ءبىزدىڭ فابريكا كورمەگە قاتىسقان حالىقارالىق بەدەلدى كاسىپورىندار دەڭگەيىنەن كورىنىپ, ديپلوم, مەدالمەن ماراپاتتالدى. «بولشەۆيچكا» فابريكاسىنىڭ ونىمدەرىمەن كەدەن وداعىنا كىرگەن ەلدەر دە تانىس. قازاقستان الداعى جىلدارى بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋگە دايىندىق ۇستىندە. قازاقستاندىق مازمۇنداعى تاۋارلار باسەكەگە قابىلەتتى بولعاندا عانا جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنداعى ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ تاسى ورگە دومالايتىنىن قازىردىڭ وزىندە سەزىپ وتىرمىز. سوندىقتان «بولشەۆيچكا» فابريكاسىنىڭ ۇجىمى ساپا ءۇشىن قولدان كەلگەنىنىڭ بارلىعىن جاسايتىن بولادى. تاتيانا سالمانوۆا, «بولشەۆيچكا» تىگىن فابريكاسىنىڭ ديرەكتورى. قوستاناي.
ءداستءۇرگە بەرىكپىز
مەن باسقاراتىن تسەحتا 90 ادام جۇمىس ىستەيدى. ولار نەگىزىنەن ايەلدەر, ولار ۇيدە وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى–انا, جۇمىستا ون ساۋساعىنان ونەرى تاماتىن شەبەر تىگىنشى. ءبىزدىڭ كاسىپورىننىڭ 90-شى جىلدارى ەكونوميكانىڭ قۇلدىراعان كەزىندە توقتاپ قالماي, تىعىرىقتان شىعا بىلگەندىگى ديرەكتورىمىز تاتيانا سالمانوۆانىڭ ىسكەرلىگى مەن نەگىزىنەن ايەلدەردەن تۇراتىن ۇجىمنىڭ بىرلىگىنىڭ ارقاسىندا بولاتىن. ارامىزدا 30-40 جىل بويى تاپجىلماي جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان تىگىنشىلەر بار. ولار ءوز تاجىريبەلەرىن جاستارعا ۇيرەتۋدەن جالىققان ەمەس. ءونىم ساپاسى تىگىنشىنىڭ بىلىكتىلىگى مەن ۇقىپتىلىعىنا كوپ بايلانىستى. ويتكەنى, سۇرانىسقا قاراي بۇيىمنىڭ ديزاينى, فورماسى, ءتۇرى, تىگۋ تەحنولوگياسى ءجيى وزگەرىپ وتىرادى. بۇل ءبىر جاعىنان كۇردەلى بولسا, ەكىنشىدەن, ءوز ماماندىعىن جاقسى كورەتىن تىگىنشىلەر ءۇشىن قىزىقتى جۇمىس. قازىر ۇجىم نارىق تالابىن تۇسىنگەن. ديرەكتور تەندەرگە قاتىسقان سايىن ونىڭ ۇتىسقا جەتۋىن تىلەيمىز. ۇتىسقا جەتۋ ءۇشىن ارىپتەستەردى تارتاتىن جاقسى بۇيىم, كيىم تىگۋىمىز كەرەك. ساپا نارىق كەزىندە جۇمىستىڭ دا, تابىستىڭ دا باستى كىلتىنە اينالدى. سونىمەن قاتار, «بولشەۆيچكا» 70 جىلدىق تاريحى بار كاسىپورىن بولعاندىقتان, ەڭبەك ادامىن ماراپاتتاۋ, كوتەرمەلەۋ ءداستۇرى ۇزىلگەن جوق. سوعىس جىلدارى فابريكادان 200 ادام مايدانعا اتتانعان ەكەن. سونىڭ كوبى تۋعان جەرگە قايتىپ ورالعان جوق. سوعىس جىلدارى انالارىمىز ناعىز ەرەن ەڭبەك ۇلگىسىن كورسەتكەن. 23 ديۆيزيانى ءبىزدىڭ «بولشەۆيچكا» فابريكاسى كيىممەن قامتاماسىز ەتكەن. فابريكا تىنىمسىز كۇندىز-ءتۇنى جۇمىس ىستەپتى. 1943 جىلى «قىزىل تۋ» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. سول انالارىمىزدىڭ, الدىڭعى اعا ۇرپاقتىڭ ەڭبەك ءداستۇرىن جالعاستىرىپ كەلەمىز. ءبىزدىڭ ۇجىمدا ۇرپاق ساباقتاستىعى ءداستۇرى دە بەرىك قالىپتاسقان. «كۇمىس ءتىن» اتتى ارداگەرلەر كلۋبى قوستاناي قالاسى بويىنشا ءبىزدىڭ ۇجىمدا عانا بار. ونىڭ 25 مۇشەسى فابريكا ەسەبىندە تۇراتىن 365 زەينەتكەرگە قولداۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋعا, جاستار تاربيەسىنە جانە سايلاۋ كەزدەرىندە ۇگىت جۇمىستارىنا قاتىسادى. 2009 جىلى فابريكا عيماراتىندا سالتاناتتى تۇردە اشىلعان «ايەلدەردىڭ 1941-1945 جىلدارعى ۇلى وتان سوعىسى كەزىندەگى جاۋىنگەرلىك جانە ەڭبەكتەگى ەرلىگىنە ەسكەرتكىش» دەپ جازىلعان مەموريالدىق تاقتانىڭ ىلىنۋىنە دە وسى كلۋب مۇشەلەرى باستاما كوتەرگەن ەدى. ەڭبەك ۇجىمىمىز ءار تىگىنشىنىڭ ەكىنشى ءۇيى سەكىلدى. ولار قۋانىشىن دا, قايعىسىن دا ۇجىممەن بولىسەدى. سان ۇلت وكىلدەرى ءبىر-بىرىنە اپا-ءسىڭىلى ءتارىزدى. مەن باسقاراتىن تسەحتاعى توقسان جۇمىسشى قانداي ماسەلەدە دە ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارادى. ەلىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسىن دەپ تىلەيمىز. قۋانىشىمىز – ەڭبەك! ولگا پيسچانسكايا, «بولشەۆيچكا» تىگىن فابريكاسىنىڭ ۋچاسكە شەبەرى.* * *
ەڭبەك باقىتىن سەزىنەمىن
«بولشەۆيچكا» تىگىن فابريكاسى مەنىڭ ەكىنشى ءۇيىم دەسەم بولادى. سەبەبى, وسى ۇجىمعا 18 جاسىمدا تىگىنشى-شاكىرت بولىپ كەلگەن ەدىم. مىنە, سودان بەرى 40 جىلدان اسا ۋاقىت بولىپتى. قازىر تاجىريبەلى تىگىنشى عانا ەمەس, جاستاردىڭ اقىلمانىنا اينالدىم. مەن باسقا ۇجىمدى, باسقا جۇمىستى كوزىمە ەلەستەتە المايمىن. 90-شى جىلدارى «بولشەۆيچكا» فابريكاسى دا نارىقتىڭ قىلبۇراۋىن مىقتاپ سەزىندى. جاسىراتىن نەسى بار, جۇمىسسىز وتىرعان كۇندەرىمىز دە بولدى. بىراق كاسىپورىن جابىلمادى, ءبىز تاراپ كەتپەدىك. 1994 جىلى تاتيانا يۆانوۆنا سالمانوۆا ۇجىمدى باسقارۋدى قولىنا الدى. ول دا وسى ۇجىمدا ەڭبەك جولىن باستاعان مامان بولاتىن. جۇمىستىڭ بارلىعىنا دا كوزى قانىق باسشى بىلىكتىلىك تانىتا ءبىلدى. ابدەن تۇرالاعان كاسىپورىن از جىلداردا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىمەن بىرگە ەڭسەسىن كوتەرە باستادى. ءبىزدىڭ ايلىق جالاقىمىز دا كوتەرىلدى. ۇجىمداعى ەڭبەك داستۇرلەرى ۇزىلمەي, جالعاسىن تاپتى. ءبىز وسىعان قۋانامىز. كاسىپورىندا جۇمىسشىلارعا الەۋمەتتىك جاعداي دا جاقسى جاسالعان. مەديتسينالىق كابينەتتەر جۇمىس ىستەيدى. باس اۋىرىپ, بالتىر سىزداي قالعاندا الدىمەن ءوزىمىزدىڭ دارىگەرلەرگە تەكسەرىلەمىز. اسحانامىز دا جاقسى جابدىقتالعان, تاماق ءدامدى دايىندالادى. تۇستىك تاماعىمىزدىڭ باعاسى 150 تەڭگەدەن ارتپايدى. مۇنىڭ ءوزى جۇمىسشى ادامعا كاسىپورىن باسشىلىعى تاراپىنان جاسالعان ۇلكەن قامقورلىق دەپ بىلەمىن. ءبىزدىڭ ۇجىمدا «ەڭبەك ەت تە – مىندەت ەت» دەگەن قاعيدا ۇستالادى. جاقسى جۇمىس ىستەگەندەر باسشىلىق تاراپىنان ماراپاتتالىپ وتىرادى. ەڭبەك ادامىنىڭ دەمالىسى دا جاقسى ۇيىمداستىرىلادى. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى مەرەكەسىن دۇبىرلەتىپ اتاپ وتتىك. ەندى ءوز فابريكامىزدىڭ 70 جىلدىعىن دا تويلاعالى وتىرمىز. جەتى قىردان استىق, مىنە, جەلىپ جىل, قۋانىشتان ءبۇر اشادى كوڭىل-گۇل «بولشەۆيچكام» جاساي بەرسىن ماڭگىلىك, توبەمىزدەن كۇن كەتپەسىن توگىپ نۇر! – دەپ اقىن بولماسام دا, قۋانىشىمدى ولەڭ جولدارىنا ءتۇسىردىم. ءار مەرەكەلەردە تسەحارالىق كوركەمونەرپازدار جارىسىن وتكىزۋ ۇزىلگەن ەمەس. وعان بەلسەنە اتسالىسامىز. جاز ايلارىندا ۇجىممەن بىرگە تابيعات اياسىندا دەمالامىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا كاسىپورىنداعى جۇمىستىڭ ۇيىمداستىرىلۋى دا بۇرىنعىدان بولەك, ءتىپتى, ەرەكشە دەپ ايتسام دا بولادى. شەتەلدىك ۇزدىك ۇلگىدەگى ماشينالارمەن تىگىن تىگەمىز. باياعى ساتىرلاپ تىگەتىن ماشينالاردىڭ بارلىعى دا قالعان. «بولشەۆيچكا» تىگىن فابريكاسىنىڭ ءبىز تىككەن ونىمدەرى شەتەلگە دە ارتىلىپ جاتادى. سول ارقىلى قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن, باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن وزگە جۇرت بىلە تۇسەدى. تسەحتاعى ءار تىگىنشى ەلىمىزدىڭ ەلدىگىنە, ەكونوميكانىڭ دامۋىنا مىسقالداي دا بولسا ۇلەس قوسامىز. سول ءۇشىن دە ەڭبەككە قۇلشىنامىن, شىن باقىتتى سەزىنەمىن. عاليا زەنگىتاەۆا, تىگىنشى. قوستاناي. ___________________________ ايقارما بەتتىڭ ماتەريالدارىن دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» قوستاناي وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ءنازيرا جارىمبەتوۆا.
